Ceza Hukuku

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararları Memuriyete Engel midir?

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu · Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu
Yayın: 21 Aralık 2017 · Son güncelleme: 1 Kasım 2026 · 14 dk okuma
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararları Memuriyete Engel midir?

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), Ceza Muhakemesi Kanunu ile düzenlenmiş bir kurumdur. Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise HAGB kararı verilebilir. HAGB kararı bir mahkumiyet sayılmadığından, kural olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre memuriyete engel teşkil etmez.

Ancak kamu görevine girmek isteyenler ve halen görevde olan memurlar için konu bundan ibaret değildir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, disiplin soruşturması, hükmün sonradan açıklanması ihtimali ve özel güvenlik gibi özel kanunlarla düzenlenen meslekler ayrıca değerlendirilmelidir. Bu yazıda HAGB’nin memuriyete etkisini Ekim 2026 itibarıyla güncel mevzuat ve idari yargı uygulaması çerçevesinde ele alıyoruz.

Kısaca
HAGB memuriyete engel mi?
Kural olarak hayır. HAGB hukuki sonuç doğurmadığından DMK m. 48/A-5’teki mahkumiyet şartı oluşmaz.
Katalog suçlarda da mı?
Evet. Zimmet, rüşvet, hırsızlık veya dolandırıcılık gibi suçlarda verilen HAGB de tek başına engel sayılmaz.
Güvenlik soruşturmasında görünür mü?
Evet. 7315 sayılı Kanun’a göre arşiv araştırması HAGB kararlarını da kapsar ve değerlendirme komisyonu bunları dikkate alabilir.
Disiplin cezası verilebilir mi?
HAGB tek başına yeterli değildir; fiil bir disiplin suçu oluşturuyorsa ayrıca disiplin soruşturması yapılabilir.

HAGB kısaca nedir ve hangi şartlarla verilir?

HAGB, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 231’de düzenlenmiştir. Mahkeme yargılamayı tamamlayıp ceza belirlediği halde hükmü açıklamaz. Açıklanması geri bırakılan hüküm, müsadere hükümleri dışında sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz (CMK m. 231/5). Sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur; bu sürede kasten yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklere uyarsa hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer.

Güncel CMK m. 231/6’ya göre HAGB için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum edilmemiş olması, mahkemenin sanığın yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve suçtan doğan zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi gerekir. Daha önce dördüncü şart olarak aranan “sanığın kabul etmesi” şartı, 7499 sayılı Kanun ile 1 Haziran 2024’ten itibaren kaldırılmıştır. 7589 sayılı Kanun ile 31 Temmuz 2026’dan itibaren zararın denetim süresi içinde aylık taksitlerle giderilmesi imkanı da tanınmıştır.

Memuriyet bakımından kanun yolu da önem taşır. 7499 sayılı Kanun ile 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına karşı itiraz yerine istinaf yolu açılmıştır. Basında 12. Yargı Paketi ile getirildiği şeklinde yer alan bu imkan, aslında 7499 ile getirilmiş olup 7589 sayılı Kanun ile yeniden yazılan CMK m. 231/12’de korunmuştur. Bu tarihten önce verilen HAGB kararlarına karşı yol ise itirazdır. Beraat beklentisi olan bir kamu görevlisi, HAGB kararına karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurarak, ileride disiplin ve güvenlik soruşturmasında aleyhine kullanılabilecek bir suç tespiti yerine beraat elde etmeyi deneyebilir.

HAGB kararı verilen hükümde hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilemez (CMK m. 231/7). Şartların ve 2024-2026 değişikliklerinin ayrıntısı için HAGB nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Memur olma şartları ve memuriyete engel suçlar

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) m. 48, memur olarak atanabilmek için aranan genel ve özel şartları sayar. Bu şartlardan birinin atandıktan sonra kaybedildiği veya atanma sırasında bulunmadığının sonradan anlaşıldığı hallerde memurlukla ilişik kesilir (DMK m. 98). Ceza yargılaması bakımından en önemli şart DMK m. 48/A-5’tedir:

DMK m. 48/A-5

Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkum olmamak.

Uygulamada “yüz kızartıcı suçlar” olarak da anılan bu katalog suçlarda cezanın süresi önemli değildir; adli para cezasına çevrilmiş veya ertelenmiş bir mahkumiyet de engel oluşturur. Katalog dışındaki kasıtlı suçlarda ise engel, bir yıl veya daha fazla süreli hapis cezasına mahkumiyettir. Her iki durumda da hükmün kilit kavramı mahkumiyettir. Katalogdaki suçların ayrıntısı için zimmet ve rüşvet yazılarımıza bakabilirsiniz.

HAGB kararı memuriyete engel midir?

HAGB kararı verilen kişi hakkında henüz açıklanmış bir mahkumiyet hükmü yoktur. CMK m. 231/5, açıklanması geri bırakılan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmayacağını açıkça belirtir. Bu nedenle DMK m. 48/A-5’te aranan “mahkum olma” şartı gerçekleşmez. Suç katalogda yer alsa bile, tek başına HAGB kararı memuriyete engel değildir ve memurun görevine bu gerekçeyle son verilemez.

İdari yargı bu konuda yerleşik bir uygulamaya sahiptir. Danıştay 12. Dairesi’nin 09.07.2008 tarihli, E.2007/2524, K.2008/4502 sayılı kararında, ağır ceza mahkemesince hakkında HAGB kararı verilen davacı yönünden, CMK m. 231’de hükmün sanık hakkında sonuç doğurmayacağının açıkça belirtildiği vurgulanmış ve memuriyete engel nitelikte bir suçtan mahkum olunduğundan söz edilemeyeceği kabul edilmiştir. Kararın konusu bir katalog suç olan dolandırıcılıktır; bu yönüyle katalog suçlarda da aynı sonucun geçerli olduğunu göstermektedir. Kamu personel mevzuatını yorumlayan idari görüşler, özellikle mülga Devlet Personel Başkanlığı’nın görüşleri de aynı yöndedir: katalog suçtan verilen HAGB kararı nedeniyle memurun görevine son verilemeyeceği kabul edilmiştir.

Denetim süresi başarıyla tamamlanıp dava düştüğünde de durum değişmez. Düşen HAGB kararı, hükmü tamamen ortadan kaldırdığından memuriyete hiçbir şekilde engel oluşturmaz.

Aynı değerlendirme, DMK m. 4/B kapsamındaki sözleşmeli personel ve aday memurlar için de geçerlidir; çünkü bu statüler de DMK m. 48’deki genel şartlara bağlıdır. Soruşturma aşamasında verilen kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı (CMK m. 171) da bir mahkumiyet içermediğinden memuriyete engel değildir. Kamu kurumlarında işçi statüsünde istihdam için ise ilgili mevzuatta ayrı şartlar bulunabilir; başvuru ilanındaki şartların bu açıdan ayrıca incelenmesi gerekir.

Başvuru formlarında yer alan beyan sorularına da dikkat edilmelidir. Formda yalnızca “kesinleşmiş mahkumiyet” soruluyorsa HAGB bu kapsama girmez. Ancak formda soruşturma veya kovuşturma bulunup bulunmadığı da soruluyorsa, gerçeğe aykırı beyan ayrı bir sorun yaratabilir. Arşiv araştırması bu kayıtları zaten ortaya çıkaracağından, açık ve doğru beyanda bulunmak her zaman daha güvenli yoldur.

HAGB kararı açıklanırsa ne olur?

HAGB’nin memuriyete etkisi, denetim süresinin sorunsuz geçmesine bağlıdır. Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenir veya denetimli serbestlik yükümlülüklerine aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar (CMK m. 231/11). Açıklanan hüküm artık bir mahkumiyettir:

  • Katalog suçlarda: Hükmün açıklanmasıyla DMK m. 48/A-5’teki şart ortadan kalkar; memurun görevi DMK m. 98 uyarınca sona erer veya adayın ataması yapılmaz.
  • Diğer kasıtlı suçlarda: Açıklanan ceza bir yıl veya daha fazla süreli hapis cezası ise aynı sonuç doğar. Bir yıldan az hapis cezası katalog dışı bir suçta memuriyete engel değildir.
  • Mahkemenin indirim imkanları: 7589 ile yeniden düzenlenen CMK m. 231/11’e göre mahkeme hükmü açıklarken cezanın yarısına kadar kısmının infaz edilmemesine, ertelemeye veya seçenek yaptırıma karar verebilir. Ancak bu imkanlar mahkumiyetin varlığını ortadan kaldırmaz; katalog suçlarda memuriyet engeli devam eder.

Denetim süresi boyunca dikkatli olun. Beş yıllık süre içinde kasten işlenecek basit bir suç bile, önceki HAGB kararının açıklanmasına ve katalog suçlarda memuriyetin sona ermesine yol açabilir.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması

Güvenlik soruşturmasında HAGB kararlarına erişilemeyeceği yönündeki kabul artık güncel değildir. 2021 yılında yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu m. 4/1-ç’ye göre arşiv araştırması; kişinin adli sicil kaydını, aranıp aranmadığını, hakkında tahdit bulunup bulunmadığını ve kesinleşmiş mahkeme kararları ile CMK m. 171/5 ve 231/13 kapsamında alınan kararları, ayrıca devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguları kapsar. CMK m. 171/5 kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararlarını, m. 231/13 ise HAGB kayıtlarını ifade eder.

  • Kimler hakkında yapılır? Arşiv araştırması ilk defa veya yeniden memuriyete ya da kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır. Gizlilik dereceli birimlerde çalışacaklar, emniyet, istihbarat ve ceza infaz kurumu personeli, öğretmenler ve üst kademe yöneticiler gibi gruplar için ayrıca güvenlik soruşturması yapılır (7315 m. 3).
  • Kim değerlendirir? Elde edilen bilgiler, kurum bünyesindeki Değerlendirme Komisyonu tarafından incelenir; komisyon nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (7315 m. 7).
  • Sonuç ne olur? HAGB kaydının görülmesi, kanunen memuriyete engel bir mahkumiyet bulunduğu anlamına gelmez. Ancak idare, görevin niteliği ve fiilin ağırlığıyla birlikte değerlendirme yapabilir. Olumsuz bir değerlendirmenin gerekçeli olması ve somut olgulara dayanması gerekir; aksi halde işlem idari yargıda denetlenebilir.

Adli sicil ve arşiv kayıtlarının ayrıntısı için adli sicil kaydının silinmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Disiplin hukuku açısından HAGB

Ceza yargılaması ile disiplin soruşturması birbirinden bağımsızdır. HAGB kararının memuriyete engel olmaması, aynı fiil nedeniyle disiplin cezası verilemeyeceği anlamına gelmez. Eylem göreve ilişkinse veya memurluk sıfatıyla bağdaşmayan bir davranış niteliğindeyse, idare ayrıca disiplin soruşturması yapabilir ve eyleme uygun disiplin cezası verebilir.

  • HAGB tek başına yeterli değildir: Disiplin cezasının dayanağı, fiilin DMK m. 125’te sayılan bir disiplin suçunu oluşturup oluşturmadığıdır; HAGB kararının varlığı tek başına yeterli sayılmaz.
  • Maddi olgular dikkate alınabilir: HAGB kararında mahkeme suçun işlendiği sonucuna vardığı için, ceza dosyasındaki tespitler disiplin soruşturmasında delil olarak kullanılabilir.
  • Disiplin zamanaşımı: Disiplin cezası verme yetkisi, fiilin öğrenilmesinden ve işlenmesinden itibaren kanunda belirtilen süreler içinde kullanılmalıdır (DMK m. 127). Süre geçtiyse disiplin cezası verilemez.
  • Görevden uzaklaştırma: Ceza kovuşturması süresince görevden uzaklaştırılan memurun HAGB sonrasında göreve iadesi ve özlük haklarına ilişkin sonuçlar ayrıca değerlendirilir.

Kamu görevlilerini ilgilendiren suçlar için görevi kötüye kullanma yazımıza bakabilirsiniz.

Erteleme ve adli para cezası ile farkı

Memuriyet açısından en sık karıştırılan konu, HAGB ile hapis cezasının ertelenmesi veya adli para cezasına çevrilmesi arasındaki farktır. Erteleme ve çevirme kararlarında mahkumiyet hükmü açıklanmıştır ve hukuki sonuç doğurur. Bu nedenle:

Karar Katalog suçta memuriyete etkisi Katalog dışı kasıtlı suçta etkisi
HAGB Engel değil Engel değil
Ertelenmiş hapis cezası Engel Ceza bir yıl veya daha fazla ise engel
Adli para cezasına çevrilmiş hapis Engel Uygulamada asıl ceza çevrilen yaptırım olduğundan kural olarak engel sayılmaz; somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir
Beraat veya düşme Engel değil Engel değil

Bu nedenle katalog suçlardan yargılanan kamu görevlileri veya kamu görevine girmeyi planlayanlar açısından, mahkumiyet yerine HAGB kararı verilmesi çoğu zaman belirleyici bir fark yaratır. Ertelemenin ayrıntısı için hapis cezasının ertelenmesi yazımıza bakabilirsiniz.

Özel güvenlik ve özel kanunlarla düzenlenen meslekler

Bazı meslekler için özel kanunlar, DMK’dan daha sıkı şartlar öngörür. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m. 10, özel güvenlik görevlisi olabilmek için belirli suçlardan mahkum olmamayı ve bu suçlardan dolayı hakkında soruşturma veya kovuşturma bulunmamasını arar. Bu suçlar arasında Anayasal düzene karşı suçlar, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu ve uyarıcı madde suçları yer alır. Uygulamada bu suçlardan verilen HAGB kararları da özel güvenlik kimlik kartı verilmesine engel görülmektedir.

Avukatlık, noterlik, silah ruhsatı ve bazı lisanslı meslekler bakımından da özel kanunlarda farklı ölçütler bulunabilir. Bu nedenle HAGB’nin etkisi, kişinin girmek istediği meslek veya görev açısından ilgili özel kanunla birlikte değerlendirilmelidir.

Hakkınızda işlem yapılırsa ne yapmalısınız?

  1. Kararın türünü belgeleyinCeza mahkemesinden kararın HAGB olduğunu ve kesinleşme tarihini gösteren onaylı bir örnek alın. Kararın açıklanmış bir mahkumiyet olmadığı bu belgeyle ortaya konur.
  2. İdarenin işlemini ve gerekçesini isteyinAtamanın yapılmaması, göreve son verilmesi veya olumsuz arşiv araştırması işleminin yazılı gerekçesini talep edin.
  3. Süreyi kaçırmayınİdari işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7). Disiplin cezalarında da aynı süre genel kuraldır.
  4. Yürütmeyi durdurma talep edinGöreve son verme gibi telafisi güç zarar doğuracak işlemlerde, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasını isteyin.
  5. Denetim süresini koruyunDava devam ederken beş yıllık denetim süresinin yükümlülüklerine titizlikle uyun; hükmün açıklanması bütün hukuki durumu değiştirir.
HAGB kararının kariyerinize etkisini mi merak ediyorsunuz?
Ceza dosyanızı ve idari süreçleri birlikte değerlendirelim.

Sık sorulan sorular

Güvenlik soruşturması nedir?

Kamu görevine alınacak kişiler hakkında, memuriyete engel bir durum bulunup bulunmadığını ve kişinin görevin gerektirdiği güvenilirliğe sahip olup olmadığını tespit etmek amacıyla yapılan araştırmadır. 7315 sayılı Kanun’a göre herkes için arşiv araştırması, belirli görevler için ayrıca güvenlik soruşturması yapılır.

HAGB kararları güvenlik soruşturmasında çıkar mı?

Evet. HAGB kararları adli sicil belgesinde görünmez; ancak 7315 sayılı Kanun m. 4/1-ç uyarınca arşiv araştırması CMK m. 231/13 kapsamındaki kayıtları da kapsar. Değerlendirme komisyonu bu kayıtları görür ve gerekçeli bir değerlendirme yapar.

HAGB sebebiyle memura disiplin cezası verilebilir mi?

HAGB kararı tek başına disiplin cezası için yeterli değildir. Ancak mahkeme suçun işlendiği sonucuna vardığından, fiil aynı zamanda bir disiplin suçu oluşturuyorsa ve disiplin zamanaşımı dolmamışsa ayrıca disiplin cezası verilebilir.

HAGB sebebiyle görevden çıkarılan memur ne yapabilir?

HAGB hukuki sonuç doğurmadığından memuriyete son verme sebebi olamaz. Kanuna aykırı bir işlem yapılırsa, tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması istenebilir.

HAGB kararı özel güvenlik görevlisi olmaya engel mi?

5188 sayılı Kanun m. 10’da sayılan suçlardan, örneğin cinsel dokunulmazlığa veya özel hayata karşı suçlar ile uyuşturucu suçlarından verilen HAGB kararları uygulamada özel güvenlik görevlisi olmaya engel görülmektedir. Bu suçlardan hakkında soruşturma veya kovuşturma bulunanlar da özel güvenlik görevlisi olamaz.

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu
Yazı hakkında
Kulaçoğlu Hukuk Bürosu
Ceza Hukuku
Tamer KulaçoğluHukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla
Bu konuda hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?

Bize ulaşın; konunuzu doğru avukatla görüşmenizi sağlayalım.

Bize Ulaşın