Adi senetler, uygulamada ilamsız icra takiplerinin en sık dayanaklarından biridir. Borçlu ödeme emrine itiraz ederken senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürerse takip durur ve alacaklının elindeki senet, artık imzası ikrar edilmiş bir belge sayılmaz. Kanun bu durum için özel bir yol öngörür: itirazın geçici olarak kaldırılması.
Bu yazıda, İcra ve İflas Kanunu’nun 68/a ve 69. maddelerinde düzenlenen geçici kaldırma yolunu ele alıyoruz: adi senet kavramı ve imzaya itirazın sonuçları, başvurunun şartları, borçlunun duruşmaya bizzat katılma yükümlülüğü, imza incelemesi, para cezası ve tazminat ile geçici kaldırmadan sonra borçlunun açabileceği borçtan kurtulma davası. Yazı hem alacaklının hem de imzayı inkar eden borçlunun bakış açısını içerir.
- Ne zaman başvurulur?
- Takip adi senede dayanıyor ve borçlu itirazında senetteki imzayı açıkça inkar etmişse.
- Süre ve mahkeme?
- İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 6 ay içinde, icra mahkemesine (İİK m. 68/a).
- Borçlu için risk?
- İmza borçluya ait çıkarsa yüzde 10 para cezası ve talep üzerine en az yüzde 20 tazminat.
- Karardan sonra?
- Borçlu 7 gün içinde, alacağın yüzde 15’i teminatla genel mahkemede borçtan kurtulma davası açabilir (İİK m. 69).
Adi senede dayalı takipte imzaya itiraz
Adi senet nedir?
Adi senet, noter veya başka bir resmi görevli huzurunda düzenlenmemiş, resmi şekle bağlı olmayan yazılı belgedir. İcra takibine dayanak olabilmesi için yazılı olması, açık bir borç ikrarı, yani kayıtsız ve şartsız bir para borcunu içermesi ve borçlunun imzasını taşıması gerekir. Adi senet, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre yazılı delil niteliğindedir (HMK m. 199 vd.).
Adi senet bir kambiyo senedi olmadığından kambiyo senetlerine özgü takibe konu edilemez; genel haciz yoluyla, uygulamada Örnek 7 olarak bilinen ödeme emriyle takip edilir. Kanunun aradığı şekil şartlarını taşımayan bir bono veya çek de kambiyo senedi vasfını kaybeder ve borç ikrarı içeriyorsa adi senet olarak değerlendirilebilir.
İmzaya itirazın sonuçları
Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde borca, faize, yetkiye veya imzaya itiraz edebilir (ayrıntı için ilamsız icra takibine itiraz). İmzaya itirazın ayrıca ve açıkça yapılması gerekir. Borçlu itiraz dilekçesinde senetteki imzanın kendisine ait olmadığını açıkça belirtmezse, imzayı takip bakımından kabul etmiş sayılır (İİK m. 62). Bu durumda alacaklı, imzası ikrar edilmiş borç senedine dayanarak itirazın kesin kaldırılmasını isteyebilir.
Borçlu imzayı açıkça inkar ederse takip durur ve haciz işlemleri yapılamaz. Senet artık imzası ikrar edilmiş bir belge sayılmadığından kesin kaldırma yolu kapanır. Alacaklının önünde iki yol kalır:
Örnek: Alacaklı, 80.000 TL tutarındaki adi bir borç senedine dayanarak genel haciz yoluyla takip başlatmıştır. Borçlu ödeme emrine yalnızca “borca itiraz ediyorum” diye itiraz ederse imzayı kabul etmiş sayılır ve alacaklı kesin kaldırma isteyebilir. Borçlu ise “senetteki imza bana ait değildir” diye açıkça itiraz ederse, alacaklı altı ay içinde geçici kaldırma talebinde bulunur. İmza incelemesi sonunda imza borçluya ait çıkarsa itiraz geçici olarak kaldırılır, borçluya 8.000 TL para cezası verilir ve alacaklının talebiyle en az 16.000 TL tazminata hükmedilir. Borçlu 7 gün içinde, en az 12.000 TL teminat yatırarak borçtan kurtulma davası açmazsa haciz kesinleşir.
Geçici kaldırma yolunda imzanın borçluya ait olduğunu ispat yükü alacaklıdadır. İmza itirazı açıkça yapılmamışsa borçlu bunu icra mahkemesinde sonradan ileri süremez; ancak sahtelik iddiasını genel mahkemede açacağı bir davada ileri sürebilir.
Geçici kaldırmanın şartları
Geçici kaldırma talebinin kabul edilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Geçerli bir ilamsız takipGenel haciz yoluyla başlatılmış ve borçluya usulüne uygun tebliğ edilmiş bir ödeme emri bulunmalıdır.
- Adi senetTakip, kayıtsız şartsız bir para borcu ikrarı içeren adi bir senede dayanmalıdır. Noterce onaylı senette bu yol söz konusu olmaz.
- Açık imza itirazıBorçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde senetteki imzayı açıkça inkar etmiş olmalıdır.
- Altı aylık süreTalep, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren 6 ay içinde icra mahkemesine yapılmalıdır (İİK m. 68/a/1).
- Yargılama gerektirmeyen bir alacakAlacağın miktarı senetten anlaşılabilmelidir. Uyuşmazlık imzanın ötesinde yargılama gerektiriyorsa geçici kaldırma istenemez.
Şartlardan biri eksikse mahkeme talebi reddeder. Alacaklı aynı itiraz için itirazın iptali davası açmışsa, aynı uyuşmazlığın icra mahkemesinde de yürütülmesi uygulamada kabul görmez; iki yol arasında baştan tercih yapılmalıdır. Geçici kaldırma talebi için dava şartı arabuluculuk aranmaz.
Yargılama: duruşma, bizzat katılım ve imza incelemesi
Talep, takibin yapıldığı yer icra mahkemesinde basit yargılama usulüne göre incelenir. İcra hakimi iki tarafın açıklamalarını alır. Taraflar delillerini kural olarak ilk dilekçelerinde göstermelidir.
Borçlunun duruşmaya bizzat katılma yükümlülüğü
Geçici kaldırma yolunun en dikkat çekici kuralı budur. İmzayı inkar eden borçlu, takibi yapan icra dairesinin yetki alanı içinde bulunuyorsa, önceden bildirip ispat ettiği bir mazereti olmadıkça duruşmada bizzat hazır bulunmak zorundadır (İİK m. 68/a/2). Vekille temsil, borçlunun kendisinden imza ve yazı örneği alınabilmesi bakımından bu yükümlülüğü karşılamaz. Yetki alanı dışında tebligat yapılan borçlu için mahkeme istinabe yoluyla sorgu kararı verirse, aynı yükümlülük istinabe olunan mahkeme bakımından geçerlidir.
Mazeretsiz gelmemenin sonucu ağırdır. Duruşmaya mazeretsiz gelmeyen borçlu hakkında mahkeme başka bir inceleme yapmadan itirazın geçici olarak kaldırılmasına ve borçlunun takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezası ödemesine karar verir. Bu sonucun doğması için duruşma davetiyesinde bu durumun açıkça yazılmış olması şarttır (İİK m. 68/a/4).
İmza incelemesi
Hakim, inkar edilen imzayı dosyadaki diğer imzalarla veya duruşmada borçludan yazdırılacak yazı ve imza örnekleriyle karşılaştırır; başka delil ve karinelere de dayanabilir (İİK m. 68/a/3). Karşılaştırmada borçlunun nüfus, noter, banka veya diğer resmi mercilerdeki imza örnekleri de kullanılabilir. Gerekli görürse mahkeme bilirkişi incelemesi yaptırır; bu inceleme için duruşma bir defadan fazla ertelenemez. İncelemede HMK’nın bilirkişi ve imza incelemesine ilişkin hükümleri uygulanır.
Mahkeme, reddedilen imzanın borçluya ait olduğu kanaatine varırsa itirazı geçici olarak kaldırır. Kanaat oluşmazsa talebi reddeder. Yargıtay uygulamasında da kabul edildiği üzere, imzanın borçluya ait olduğunu ispat yükü alacaklıdadır. Bilirkişi raporları arasında çelişki varsa, uygulamada çelişkiyi giderecek üç kişilik bir kurul raporu veya Adli Tıp raporu alınması aranır.
Sahtelik iddiası ve bekletici mesele
Borçlu senedin sahte olduğunu ileri sürerek genel mahkemede dava açabilir. Ancak bu dava tek başına icra mahkemesindeki yargılamayı durdurmaz. Sahtelik davasının borçlu lehine sonuçlanması halinde takip dayanağını kaybeder; geçici kaldırma kararından sonra ödeme yapılmışsa borçlu istirdat davasıyla ödediğini geri isteyebilir.
Para cezası ve tazminat
Geçici kaldırma yolunda haksız çıkan tarafa yönelik iki ayrı yaptırım vardır: devlete ödenen para cezası ve karşı tarafa ödenen tazminat.
Yüzde on para cezası
Hakim imzanın borçluya ait olduğuna karar verirse borçlu, takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkum edilir (İİK m. 68/a/5). Bu ceza devlet lehine tahsil edilir; alacaklıya ödenmez. Borçlu borçtan kurtulma, menfi tespit veya istirdat davası açarsa cezanın infazı bu davanın sonuna kadar ertelenir; borçlu davayı kazanırsa ceza kalkar.
Borçlu inkar ettiği imzayı kaldırma duruşmasında veya en geç alacaklının senedin aslını ibraz ettiği celsede kabul ederse, para cezası verilmez ve yargılama giderlerine mahkum edilmez (İİK m. 68/a/6). Ancak kötüniyetle takibe sebep olan borçlu yargılama giderlerini öder. Senedin aslı takip talebiyle birlikte icra dairesine verilmiş ve borçlu dairenin yetki alanı içindeyse bu kolaylıktan yararlanamaz.
Yüzde yirmi tazminat
Geçici kaldırma talebi kabul edilirse borçlu, reddedilirse alacaklı, karşı tarafın talebi üzerine yüzde yirmiden aşağı olmamak üzere tazminata mahkum edilir (İİK m. 68/a/7). Alacaklı lehine tazminat için borçlunun imza itirazının haksız çıkması; borçlu lehine tazminat için imzanın borçluya ait olmadığının tespit edilmesi yeterlidir. Tarafların kötüniyeti ayrıca aranmaz; lehdarın imzanın kime ait olduğunu bilebilecek durumda olduğu kabul edilir. Tazminatın tahsili de, para cezasında olduğu gibi borçtan kurtulma, menfi tespit, istirdat veya alacaklının genel mahkemede açacağı davanın sonuna kadar ertelenir ve davayı kazanan taraf lehine kalkar.
Borçtan kurtulma davası (İİK m. 69)
Geçici kaldırma kararı, adından da anlaşılacağı gibi kesin bir sonuç doğurmaz. Kanun, itirazı geçici olarak kaldırılan borçluya, borçlu olmadığını genel mahkemede ispat etme imkanı tanır. Buna borçtan kurtulma davası denir.
Geçici haciz
Ödeme emrindeki süre dolmuş ve itiraz geçici olarak kaldırılmışsa, alacaklının talebi üzerine borçlunun mallarına geçici haciz konulur (İİK m. 69/1). Geçici haciz, malların korunmasını sağlar; ancak kesin hacze dönüşmeden satış istenemez.
Dava süresi, yeri ve teminat
- Süre: Geçici kaldırma kararının tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün.
- Yetkili mahkeme: Takibin yapıldığı yer mahkemesi veya alacaklının yerleşim yeri mahkemesi; borçlu seçebilir. Dava genel mahkemede görülür.
- Teminat: Borçlu, dava konusu alacağın yüzde on beşini ilk duruşma gününe kadar mahkeme veznesine nakit olarak yatırmalı veya bu değerde menkul kıymet ya da banka teminat mektubu vermelidir. Aksi halde dava reddedilir (İİK m. 69/2).
- İspat yükü: Borçtan kurtulma davası bir tür menfi tespit davasıdır ve ispat yükü genel kurallara göre belirlenir. Senetteki imzanın borçluya ait olduğunu ispat yükü kural olarak davalı alacaklıdadır; imzanın aidiyeti sabit olduktan sonra ödeme veya bedelsizlik gibi borcu ortadan kaldıran olguları borçlu ispat eder.
Davanın açılmaması veya reddi
Borçlu 7 gün içinde dava açmazsa veya açtığı dava reddedilirse, itirazın kaldırılması kararı ve varsa geçici haciz kesinleşir (İİK m. 69/3). Borçtan kurtulma davasının reddine karşı istinaf yoluna başvuran borçlu, İİK m. 36’daki şartları yerine getirirse icra dairesinden mühlet isteyebilir. Davada haksız çıkan taraf, dava veya hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkum edilir (İİK m. 69/5).
Süresinde açılan borçtan kurtulma davası, geçici haczin kesin hacze dönüşmesini engeller; mevcut geçici haciz ise devam eder. Borçlu davayı kazanırsa takip dayanağını kaybeder, teminat iade edilir ve daha önce hükmedilen para cezası ile tazminat kalkar. 7 günlük süre kaçırıldıktan sonra açılan dava ise borçtan kurtulma davası sayılmaz; menfi tespit davası olarak görülür ve takibi durdurmaz. Borç ödenmişse borçlu ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir.
Geçici kaldırma ile kesin kaldırma arasındaki farklar
| Geçici kaldırma (m. 68/a) | Kesin kaldırma (m. 68) | |
|---|---|---|
| Belge | İmzası inkar edilen adi senet | İmzası ikrar edilmiş veya noter onaylı borç ikrarı, resmi belge, banka kredi belgeleri |
| İncelemenin konusu | Esas olarak imzanın borçluya ait olup olmadığı | Belgenin niteliği ve borçlunun belgeli savunmaları |
| Borçlunun bizzat katılımı | Yetki alanındaki borçlu için zorunlu | Zorunlu değil |
| Para cezası | İmza borçluya ait çıkarsa borçluya yüzde 10 | Borçlunun belgesindeki imza alacaklıya ait çıkarsa alacaklıya yüzde 10 |
| Karardan sonra borçlunun yolu | 7 gün içinde, yüzde 15 teminatla borçtan kurtulma davası; açılmazsa haciz kesinleşir | Menfi tespit veya istirdat davası |
Görev, kanun yolu ve tehiri icra
Geçici kaldırma talebine bakmakla görevli mahkeme icra hukuk mahkemesidir. Mahkemenin görevi; senetteki imza, usulüne uygun bir imza itirazının bulunup bulunmadığı, süreler, para cezası ve tazminatla sınırlıdır. Alacağın hukuki niteliği, borcun doğup doğmadığı veya sona erip ermediği gibi esasa ilişkin konular icra mahkemesinde incelenmez; bunlar genel mahkemede itirazın iptali veya borçtan kurtulma davasında tartışılır.
İcra mahkemesi kararlarına karşı 2026 yılı için miktar veya değeri 119.000 TL‘yi aşan işlerde istinaf, bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı 682.000 TL‘yi aşan işlerde temyiz yoluna gidilebilir (İİK m. 363, m. 364). 01.06.2024’ten sonra verilen kararlarda istinaf süresi, kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır. İstinaf başvurusu takibi kendiliğinden durdurmaz; borçlu teminat göstererek tehiri icra isteyebilir (İİK m. 36). Sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.
Pratik adımlar: alacaklı ve borçlu için
Alacaklı için
- Senedin aslını hazır tutunİmza incelemesi senedin aslı üzerinden yapılır. Aslın kaybolması veya fotokopiyle yetinilmesi incelemeyi güçleştirir.
- Karşılaştırma imzaları toplayınBorçlunun noter, banka, tapu veya resmi kurumlardaki imzalarının bulunduğu belgeleri ve bunların hangi mercide olduğunu dilekçede gösterin. Bilirkişi incelemesinin sağlıklı olması buna bağlıdır.
- Altı aylık süreyi takip edinSüre, itirazın size tebliğinden işler. Süre geçerse geçici kaldırma istenemez ve yalnızca genel mahkeme yolu kalır.
- Tazminatı açıkça isteyinYüzde yirmi tazminat talep üzerine verilir. Kararın ardından geçici haciz talebini de gecikmeden icra dairesine iletin.
Borçlu için
- İmza itirazını açık yazınÖdeme emrine itirazda “senetteki imza bana ait değildir” ifadesine ayrıca yer verin. Genel bir borca itiraz, imza inkarı yerine geçmez.
- Duruşma gününü kaçırmayınYetki alanındaysanız duruşmaya bizzat katılın. Mazeretiniz varsa önceden bildirip belgesini sunun.
- İmza gerçekten size aitse yeniden değerlendirinİlk celsede imzayı kabul etmek para cezası ve yargılama giderinden kurtarır; borca ilişkin savunmanızı genel mahkemede sürdürebilirsiniz.
- Karar sonrası 7 günü değerlendirinBorçtan kurtulma davası açacaksanız teminat tutarını önceden hazırlayın. Teminat ilk duruşma gününe kadar yatırılmazsa dava reddedilir ve haciz kesinleşir.
Sık yapılan hatalar
- Borçlu olarak itiraz dilekçesinde imzaya itirazı açıkça yazmamak; “borca itiraz ediyorum” demek imza inkarı sayılmaz.
- Duruşmaya yalnızca vekil göndermek; yetki alanındaki borçlu bizzat katılmazsa itiraz geçici olarak kaldırılır ve para cezası verilir.
- Gerçekte kendisine ait olan imzayı inkar etmek; yüzde 10 para cezası ve yüzde 20 tazminat riski doğar.
- Borçtan kurtulma davasını 7 gün içinde açmamak veya yüzde 15 teminatı ilk duruşmaya kadar yatırmamak.
- Alacaklı olarak senedin aslını dosyaya sunmamak ve imza incelemesi için yeterli karşılaştırma belgesi göstermemek.
Sık sorulan sorular
Duruşmaya avukatım katılsa yeterli olmaz mı?
Takibi yapan icra dairesinin yetki alanında bulunuyorsanız yeterli olmaz. Önceden bildirip ispat ettiğiniz bir mazeretiniz yoksa bizzat katılmanız gerekir. Mazeretsiz katılmazsanız itiraz başka inceleme yapılmadan geçici olarak kaldırılır ve yüzde 10 para cezası verilir.
İmzayı sonradan kabul edersem ceza öder miyim?
Kaldırma duruşmasında veya en geç senedin aslının ibraz edildiği celsede kabul ederseniz para cezası verilmez ve yargılama giderlerine mahkum edilmezsiniz. Senedin aslı takip talebiyle verilmiş ve siz dairenin yetki alanındaysanız bu kolaylık uygulanmaz.
Borçtan kurtulma davasını açarsam mallarım satılır mı?
Süresinde açılan dava, geçici haczin kesinleşmesini engeller; geçici haczedilen mallar kesin hacze dönüşmedikçe satılamaz. Ancak dava için alacağın yüzde 15’i oranında teminatı ilk duruşmaya kadar yatırmanız gerekir.
Geçici kaldırma kararı kesin hüküm müdür?
Hayır. Borçlu 7 gün içinde borçtan kurtulma davası, bu süreden sonra menfi tespit veya ödeme yaptıysa istirdat davası açabilir. Alacaklının talebi reddedilmişse alacaklı da genel mahkemede itirazın iptali veya alacak davası açabilir.
Borçtan kurtulma davasını 7 günden sonra açarsam ne olur?
Dava borçtan kurtulma davası olarak görülmez; menfi tespit davası olarak değerlendirilir ve takibi durdurmaz. Geçici haciz de kesinleşir. Borcu ödemişseniz ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilirsiniz.
Para cezası kime ödenir?
Devlete. Para cezası alacaklıya ödenmez; alacaklının talebi üzerine hükmedilen yüzde yirmi tazminat ise alacaklıya ödenir.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla