İşyeri Kapatma Kararları ve İptali

İdare Hukukuİşyeri Kapatma Kararları ve İptali

İşyerlerinin faaliyet gösterebilmesi için mevzuatta belirtilen şartları taşıması ve iş alanına uygun bir ruhsata sahip olması gerekir. Bu şartlar ve ruhsat kuralları büyük ölçüde İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Ruhsat aldıktan sonra yapılan denetimde mevzuata aykırılık tespit edilen işyerine idare önce eksikliği gidermesi için süre verir; eksiklik giderilmezse işyeri geçici olarak faaliyetten men edilebilir, ruhsatı iptal edilebilir veya işyeri kapatılabilir.

Kapatma ve faaliyetten men kararları işletmeler için ağır ekonomik sonuçlar doğurur. Bu kararlara karşı, işlemin türüne ve kararı veren makama göre farklı yollara başvurulur: kimi zaman idare mahkemesinde iptal davası, kimi zaman iş mahkemesine itiraz. Bu yazıda işyeri türlerine göre kapatma nedenlerini, süre verme zorunluluğunu, yetkili makamları, başvuru yollarını ve hukuka aykırı kapatma nedeniyle uğranılan zararların tazminini ele alıyoruz.

Kapatma, faaliyetten men ve ruhsat iptali

Uygulamada “işyeri kapatma” diye anılan işlemler hukuken farklı türlerdir. Hangi işlemle karşı karşıya olduğunuzu doğru tespit etmek, başvuru yolunu ve süresini belirler.

Bütün bu işlemler kamu yararı amacıyla ve usul ile esas bakımından hukuka uygun olarak yapılmalıdır. Uygulamada keyfi yaptırımlar, yetkisiz merciler tarafından alınan kararlar ve süre verilmeden yapılan kapatmalar da görülmektedir. İşletmeler, işlemin niteliğine göre idari yargıda iptal davası açabilir; maddi ve manevi zararları için tam yargı davası yoluna gidebilir.

İşyeri türlerine göre kurallar

Sıhhi müesseseler (bakkal, büfe, market)

Et ve balık satış yerleri, bakkal, market, şarküteri, kuruyemişçi, büfe, manav, kantin ve ekmek bayileri gibi sıhhi müesseseler hijyen kurallarına uymak; tasarım, temizlik ve aydınlatma koşullarını karşılamak zorundadır. Ruhsat almak için bütün şartların bir arada sağlanması gerekir; aksi halde başvuru reddedilir. Ruhsat verildikten sonra yapılan denetimde eksiklik tespit edilirse işyerine eksikliği gidermesi için bir defaya mahsus 15 günlük süre verilir. Süre içinde eksiklik giderilmezse ruhsat iptal edilir ve işyeri kapatılır. Şartlara ilişkin gerçeğe aykırı beyanda bulunulması halinde ayrıca yasal işlem başlatılabilir.

Gayrisıhhi müesseseler (fabrika, santral, akaryakıt istasyonu)

Çevreye biyolojik, kimyasal veya fiziksel zarar verme ihtimali bulunan işletmeler gayrisıhhi müessese sayılır ve tehlike derecesine göre üç sınıfa ayrılır:

• Birinci sınıf: Yerleşim yerlerinden kesinlikle uzak bulunması gereken işletmeler. Çimento fabrikası ve elektrik santrali gibi tesislerde sorumlu müdür çalıştırılması zorunludur.
• İkinci sınıf: Açılmadan önce konutlara ve insanlara zarar verip vermeyeceğinin araştırılması gereken işletmeler.
• Üçüncü sınıf: Konut alanlarında açılabilen ancak sürekli denetlenmesi gereken işletmeler. Akaryakıt ve otogaz istasyonları faaliyetin niteliğine göre ikinci veya üçüncü sınıf kapsamında değerlendirilebilir.

Sanayi ve endüstri bölgelerinin çevresinde sağlık koruma bandı bırakılması zorunludur; bu alanlarda konut yapılaşmasına izin verilmez. Gayrisıhhi müesseseler insan sağlığı, çevre kirliliği, yangın, patlama, iş güvenliği, işçi sağlığı, genel güvenlik, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması yönlerinden denetlenir. Toplum ve çevre sağlığına zararlı olduğu tespit edilen işletmenin faaliyeti, aykırılık giderilinceye kadar durdurulabilir. Aykırılık halinde verilen bir defaya mahsus 15 günlük sürede eksiklik giderilmezse ruhsat iptal edilerek işyeri kapatılır.

Umuma açık istirahat ve eğlence yerleri (otel, lokanta, bar)

Otel, pansiyon, gazino, bar, içkili lokanta, lunapark ve internet kafe gibi işyerleri, Yönetmelik’teki şartların yanında Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu (PVSK) uyarınca da denetlenir. Kumar oynatılması, uyuşturucu madde üretilmesi veya satılması, genel ahlaka aykırı oyun oynatılması veya film izletilmesi gibi yasak fiillerin tespit edildiği işletmeler, PVSK’nın 8. maddesine göre otuz günü geçmemek üzere faaliyetten men edilebilir. Aynı fiiller nedeniyle bir yıl içinde üç defa faaliyetten men edilen işyerinde bu fiiller yeniden işlenirse, mülki amirin bildirimi üzerine belediye veya il özel idaresi ruhsatı beş iş günü içinde iptal eder (PVSK m. 8/2). Bu işletmeler hakkında ayrıca idari para cezası da uygulanabilir.

Başlıca kapatma nedenleri

Kapatma nedenleri tek bir maddede toplanmamış; Yönetmelik’in farklı bölümlerine ve özel kanunlara dağılmıştır. Uygulamada en sık karşılaşılan nedenler şunlardır:

• Ruhsatsız açılış: Ruhsat almadan açılan veya çalıştırılan işyerinin kapatılmasına karar verilir.
• Ruhsat sonrası denetimde aykırılık: Ruhsatın verilmesinden sonra, kural olarak bir ay içinde yapılan denetimde aykırılık tespit edilirse 15 günlük süre verilir; aykırılık giderilmezse ruhsat iptal edilir ve işyeri kapatılır.
• Ruhsat yenileme veya intibak: Mevzuat değişikliği nedeniyle ruhsatın yenilenmesi veya yeni duruma uyum sağlanması gereken hallerde kanunda öngörülen sürede, uygulamada üç ay içinde yetkili idareye başvurulmalıdır. Başvuru yapılmazsa 15 günlük süre verilir; bu sürede de işlem yapılmazsa ruhsat iptal edilir.
• Sorumlu müdür eksikliği: Birinci sınıf gayrisıhhi müesseselerde sorumlu müdür bulunmaması veya bu konuda gerçeğe aykırı beyanda bulunulması halinde 15 günlük süre verilir; giderilmezse ruhsat iptal edilir.
• PVSK m. 8 fiilleri: Umuma açık yerlerde yasak fiiller nedeniyle tekrarlanan faaliyetten men kararları ruhsat iptaline yol açar.
• Faaliyet konusu dışında çalışma: Ruhsatta yazılı faaliyet dışında, örneğin ruhsatsız alkollü içki sunumu gibi bir faaliyet yürütülmesi.

Umuma açık yerlerin açılış ve kapanış saatlerini belediye encümeni belirler; bu saatlere uyulmaması da idari yaptırımlara konu olabilir. Encümen kararlarına karşı başvuru yolları için belediye encümen kararına itiraz ve iptal davası yazımıza bakabilirsiniz.

Süre verme zorunluluğu ve yetkili makam

Mevzuat, ruhsatlı bir işyerinde tespit edilen eksikliklerde doğrudan kapatma yerine önce süre verilmesini öngörür. Süre verilmeden, eksikliğin giderilmesi istenmeden veya verilen süre dolmadan yapılan kapatma usule aykırıdır. Süre verildiğine ilişkin yazının işyeri sahibine usulüne uygun tebliğ edilmiş olması ve hangi eksikliğin giderileceğini açıkça göstermesi gerekir. Genel ifadelerle yazılmış bir uyarı, süre verme yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılmaz.

Ruhsatın iptali ve ruhsat şartlarına aykırılık nedeniyle kapatma ise ruhsatı veren idarenin, yani belediyenin veya il özel idaresinin yetkisindedir. Belediyelerde bu kararlar çoğunlukla başkanlık oluru veya encümen kararıyla alınır. Kararı hangi makamın verdiği, hem yetki unsurunun denetimi hem de davanın kime karşı açılacağı bakımından önemlidir. Kapatma kararının gerekçesinde, hangi tarihte hangi eksikliğin tespit edildiği, ne kadar süre verildiği ve sürenin sonunda yapılan denetimde neyin giderilmediği açıkça yer almalıdır. Bu bilgilerden yoksun bir karar, sebep ve şekil unsurları yönünden sakat sayılabilir.

Hangi karara karşı hangi yol?

İş mahkemesine itiraz yolu yalnızca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre iş müfettişlerinin oluşturduğu heyetçe verilen işin durdurulması kararları içindir. İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmelik de bu kararlara ilişkindir. Belediyenin veya mülki amirin verdiği kapatma ve faaliyetten men kararlarına karşı ise idare mahkemesine başvurulur; bu kararlar için iş mahkemesine yapılan itiraz süreyi korumaz ve hak kaybına yol açabilir. Kapatma kararıyla birlikte verilen idari para cezasının hangi mercide dava edileceğini idari para cezasına itiraz ve iptal davası yazımızda açıkladık.

Başvuru ve dava yolu

1. Kararın türünü ve tarihini belirleyinSize tebliğ edilen yazının ruhsat iptali mi, kapatma mı, süreli faaliyetten men mi, yoksa işin durdurulması mı olduğunu ve hangi makam tarafından verildiğini tespit edin; tebliğ tarihini not edin.
2. İsterseniz idareye itiraz edinKapatma veya ruhsat iptali kararına karşı dava açmadan önce, dava açma süresi içinde kararı veren idareye başvurabilirsiniz (İYUK m. 11). Bu başvuru zorunlu değildir ve dava açma süresini durdurur. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır; ret veya zımni ret üzerine kalan süre içinde dava açılır.
3. Dava süresini kaçırmayınİptal davası, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır (İYUK m. 7). İşin durdurulması kararlarında ise iş mahkemesine itiraz süresi 6 iş günüdür.
4. Doğru mahkemeyi seçinKapatma işlemi idari işlem olduğundan görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme kural olarak işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yer idare mahkemesidir; ruhsat ve işyeriyle ilgili işlemlerde İYUK m. 34 uyarınca işyerinin bulunduğu yer idare mahkemesi de yetkilidir ve bu iki yer çoğu durumda aynıdır.
5. Yürütmenin durdurulmasını mutlaka isteyinİdari işlemler hukuka uygunluk karinesinden yararlandığından, dava açılması kapatma kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Dava sürerken faaliyete devam edebilmek için dilekçede yürütmenin durdurulmasını talep edin ve kapalı kalmanın yol açacağı zararı belgelerle gösterin. Ret kararına karşı 7 gün içinde itiraz edilebilir. Şartlar için yürütmenin durdurulması yazımıza bakabilirsiniz.
6. Belgeleri ekleyinRuhsat, kapatma kararı ve tebliğ belgesi, süre veren yazı ve denetim tutanakları, eksikliklerin giderildiğini gösteren belgeler ve fotoğraflar, varsa itiraz dilekçeniz ile cevabı ve işletmenin gelirini gösteren mali kayıtlar dilekçeye eklenmelidir.

Ruhsat başvurusu aşamasında ret kararıyla karşılaştıysanız izlenecek yol farklıdır; bu konuyu işyeri açma ve çalışma ruhsatı talebinin reddine itiraz ve iptal davası yazımızda ele aldık.

Hukuka aykırı kapatma nedeniyle tazminat

Hukuka aykırı bir işlemle kapatılan veya faaliyetten men edilen işyerinin sahibi, işyerinin kapalı kaldığı süre içindeki gelir kaybını, kira, personel ve bozulan mallar gibi diğer maddi zararlarını ve varsa manevi zararını idareden isteyebilir. Bu talepler idare mahkemesinde açılacak tam yargı davasıyla ileri sürülür. Tam yargı davası iptal davasıyla birlikte açılabileceği gibi, iptal kararının kesinleşmesinden sonra da açılabilir; bu durumdaki süre için idari işlemin iptali sonrası tam yargı davası yazımıza bakabilirsiniz.

Zararın ispatı için işletmenin kapatma öncesi dönemdeki gelirini gösteren defter kayıtları, vergi beyannameleri, POS ve banka kayıtları ile kapalı kalınan dönemde ödenen kira ve personel giderlerine ilişkin belgeler saklanmalıdır. Mahkeme zarar miktarını genellikle bilirkişi incelemesiyle belirler. Kapatma nedeniyle işletmenin itibarının zedelenmesi veya işyeri sahibinin ağır bir sıkıntı yaşaması halinde manevi tazminat da talep edilebilir; koşulları için idari yargıda manevi tazminat talebi ve miktarın artırılması yazımızı inceleyebilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Belediyenin veya mülki amirin kapatma kararına karşı iş mahkemesine başvurmak; bu yol yalnızca iş sağlığı ve güvenliği kapsamındaki işin durdurulması kararları içindir.
• Dava açınca işyerinin açılabileceğini düşünüp yürütmenin durdurulmasını istememek.
• Mührü kendi başına kaldırmak ve mühür bozma suçuyla karşılaşmak.
• Süre veren yazıyı önemsememek ve eksikliklerin giderildiğini idareye yazılı olarak bildirmemek.
• İdareye itiraz ettikten sonra dava süresinin baştan başladığını sanmak; itirazdan önce geçen süre de hesaba katılır.
• Kapalı kalınan dönemin gelir kaybını gösteren mali kayıtları saklamamak.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

İdare Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla