Kadının Evlenmeden Önceki Kızlık Soyadını Kullanması

Aile HukukuKadının Evlenmeden Önceki Kızlık Soyadını Kullanması

Ad ve soyadı, kişinin kimliğinin ayrılmaz bir parçasıdır. Erkek, doğumla aldığı soyadını çoğu zaman ömür boyu taşırken, kadın evlenince ve boşanınca kimlik kartından pasaportuna, diplomasından mesleki unvanına kadar pek çok belgesini değiştirmek zorunda kalabilir. Evlenen kadının kocasının soyadını alma zorunluluğu, uzun yıllardır cinsiyet eşitliği açısından tartışılan bir konudur.

Anayasa Mahkemesi, kadının evlenmekle kocasının soyadını almasını öngören Türk Medeni Kanunu m. 187’yi iptal etti ve iptal 28 Ocak 2024’te yürürlüğe girdi. Ancak yerine yeni bir kanun hükmü konulmadı. Bu yazıda iptal edilen hükmü, iptalden önceki yargı yolunu, Anayasa Mahkemesi kararını, Ekim 2026 itibarıyla ortaya çıkan durumu ve evli kadının bekarlık soyadını tek başına ya da eşinin soyadıyla birlikte kullanabilmesi için izlenebilecek yolları anlatıyoruz.

Soyadı hakkı ve kadının soyadı sorunu

Soyadı, kişiyi diğerlerinden ayırmaya yarayan ve hangi aileye ait olduğunu gösteren addır. Soyadını kullanmak hem bir hak hem de bir yükümlülüktür. Kanunla korunan bu hak, kişiye sıkı sıkıya bağlıdır: devredilemez, ondan vazgeçilemez ve başkası tarafından kullanılamaz. Kişi, soyadının haksız yere kullanılmasına veya çekişmeye konu edilmesine karşı dava açabilir.

Erkek, evlat edinilme veya mahkemece haklı sebeple soyadının değiştirilmesi gibi istisnalar dışında doğumla aldığı soyadını ömür boyu taşır. Kadın ise eski düzenlemeye göre evlenince kocasının soyadını alıyor, boşanınca bekarlık soyadına dönüyor, yeniden evlenirse bir kez daha soyadı değiştiriyordu. Her değişiklik kimlik kartı, pasaport, sürücü belgesi, banka kayıtları, diploma ve meslek belgelerinde güncelleme gerektiriyor; zaman ve maliyet yükü doğuruyordu.

Sorun yalnızca pratik değildir. Akademik yayınları, sanat eserleri, mesleki başarıları ve kamusal kimliği bir soyadıyla oluşan kadın, evlilik ya da boşanma ile bu birikimin bir kısmının farklı bir isim altında kalmasıyla karşılaşır. Kadının bu başarılarının kocasının soyadıyla anılması, kendi kimliğini gölgede bırakabilir.

İptal edilen TMK 187 ne diyordu?

İptal edilen hüküm, 2002’de yürürlüğe giren Medeni Kanun’un aile birliğine ilişkin genel hükümleri arasındaydı ve özetle şunu düzenliyordu:

Bu sisteme göre kadının seçenekleri iki taneydi: yalnızca kocasının soyadını kullanmak ya da kendi soyadını kocasının soyadının önüne ekleyerek iki soyadı taşımak. Yalnızca kendi soyadını kullanmak kanunen mümkün değildi. Evlilik kaydında aksi talep edilmediği sürece kadının kocasının soyadını alacağı yazılırdı.

İptalden önce yargı yolu

TMK 187 yürürlükteyken de evli kadınların yalnızca kendi soyadlarını kullanabilmeleri için uzun bir hukuki mücadele yürütüldü. Bu süreçte üç önemli adım öne çıkar:

1. Avrupa İnsan Hakları MahkemesiÜnal Tekeli/Türkiye kararında (16.11.2004), evli kadının yalnızca kendi soyadını kullanamamasının, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin özel hayata saygı hakkını düzenleyen 8. maddesiyle birlikte ayrımcılık yasağını düzenleyen 14. maddesini ihlal ettiğine karar verdi. Leventoğlu Abdulkadiroğlu/Türkiye kararı (28.05.2013) da aynı yöndedir.
2. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuruAnayasa Mahkemesi, Sevim Akat Eşki başvurusunda (19.12.2013), evli kadının yalnızca bekarlık soyadını kullanma talebinin reddedilmesinin Anayasa m. 17’deki maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkını ihlal ettiğine karar verdi. Ardından benzer bireysel başvurularda da ihlal kararları verildi; ancak bu kararlar yalnızca başvuran kişiler için sonuç doğuruyordu.
3. Yargıtay Hukuk Genel KuruluYargıtay Hukuk Genel Kurulu 30.09.2015 tarihli, 2014/889 E., 2015/2011 K. sayılı kararında, eşitlik ilkesine ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere dayanarak evli kadının, haklı bir sebep aranmaksızın yalnızca bekarlık soyadını kullanabileceğini kabul etti.

Bu karardan sonra kadınlar, aile mahkemesinde dava açarak yalnızca kendi soyadlarını kullanabilme kararı alabilmeye başladı. Davalar, nüfus müdürlüğü ve eş hasım gösterilerek eşin soyadının nüfus kaydından çıkarılması talebiyle açılıyordu. 2015’ten önce ise bu sonuca ulaşmak çoğu zaman ancak Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılarak mümkün olabiliyordu. Kısacası iptalden önce de yalnızca bekarlık soyadını kullanmak mümkündü; ancak her kadının ayrıca dava açması gerekiyordu.

Bu dönemde açılan davalarda kadınların ileri sürdüğü gerekçeler, bugün de yol gösterici niteliktedir: mesleki ve akademik kimliğin bekarlık soyadıyla oluşmuş olması, yayınların ve sanat eserlerinin bu soyadla tanınması, kişinin kendi kimliğiyle yaşama isteği ve erkeğe tanınan imkanın kadına tanınmamasının eşitliğe aykırılığı. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararından sonra bu gerekçelerin ispatı aranmamaya başlandı; bekarlık soyadını tek başına kullanma isteği yeterli sayıldı. Bu birikim, iptal sonrasında açılan davalarda da mahkemelerin dayandığı temel çerçeveyi oluşturmaktadır.

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı

Anayasa Mahkemesi, norm denetimi kapsamında yaptığı incelemede 22.02.2023 tarihli, 2022/155 E., 2023/38 K. sayılı kararla TMK m. 187’yi iptal etti. Karar 28.04.2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı. Mahkeme, kanun koyucunun yeni bir düzenleme yapabilmesi için iptalin yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girmesini kararlaştırdı. Bu süre 28.01.2024’te doldu.

Karar, kadının evlenmekle kendi soyadını kaybetmesini ve ancak kocasının soyadının önünde kullanabilmesini, Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırı bulmuştur. Mahkeme birinci cümleyi bu gerekçeyle iptal etmiş, ikinci cümleyi de uygulanma olanağı kalmadığından iptal etmiştir; eşitlik ilkesine aykırılık saptandığı için diğer Anayasa maddeleri yönünden ayrıca inceleme yapmamıştır. İptal hükmün tamamını, yani hem kadının kocasının soyadını alacağına ilişkin kuralı hem de önceki soyadını önde kullanma imkanını kapsar.

2026 itibarıyla durum: yasal boşluk

Dokuz aylık süre içinde yeni bir düzenleme yapılmadı. İptal yürürlüğe girdikten sonra, 2024 yazında Meclis’e sunulan 9. Yargı Paketi’ne, kadının evlenmekle kocasının soyadını alacağını, önceki soyadını ise kocasının soyadının önünde kullanabileceğini öngören yeni bir 187. madde konuldu. Bu düzenleme, kadın örgütlerinin ve muhalefetin itirazları üzerine 7 Kasım 2024’te Meclis Genel Kurulu’nda tekliften çıkarıldı. Sonraki yargı paketlerinde, 25.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanun ve 31.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanun dahil, konuya ilişkin bir hüküm yer almadı.

Sonuç olarak Ekim 2026 itibarıyla evli kadının soyadını düzenleyen yürürlükte bir kanun hükmü bulunmamaktadır. Bu durumun uygulamadaki yansımaları şunlardır:

• Kanun engeli yok: Kadının evlendikten sonra yalnızca kendi soyadını kullanmasını yasaklayan bir hüküm kalmamıştır. Aynı şekilde kocasının soyadını alma ya da iki soyadını birlikte kullanma tercihleri de yasaklanmış değildir.
• İdari düzenleme güncellenmedi: Nüfus hizmetlerine ilişkin yönetmelikteki “evlenen kadın kocasının soyadını alır” yönündeki hükmün değiştirilmediği ve nüfus müdürlüklerine bu konuda genel bir talimat gönderilmediği aktarılmaktadır.
• Uygulama birörnek değil: Bu nedenle bazı nüfus müdürlükleri ve evlendirme memurlukları, kadının yalnızca kendi soyadını kullanma talebini kabul etmemekte; talep reddedildiğinde mahkeme kararı istenmektedir.

İptal sonrasında nikah başvurusu sırasında doldurulan bir formla yalnızca bekarlık soyadının seçilebileceği ve dava açmaya gerek kalmadığı sıkça ifade edilir. Yasal düzenleme yapılmadığı ve idari uygulama birörnek olmadığı için durum bu kadar kesin sayılmamalıdır: form beyanı ilk adımdır; ancak reddedilme ihtimaline karşı dava yolunu da göz önünde bulundurmak gerekir. Yasama sürecindeki gelişmeleri takip etmek de önemlidir.

Nikah başvurusunda nelere dikkat edilmeli?

Yalnızca kendi soyadınızı veya iki soyadını birlikte kullanmak istiyorsanız, tercihinizi evlendirme memurluğuna başvururken yazılı olarak bildirin ve başvuru tutanağına geçirildiğini kontrol edin. Talebiniz kabul edilmezse bunu yazılı bir işlemle belgeleyin. Nikahtan sonra evlilik kaydınızın nüfusa nasıl işlendiğini e-Devlet üzerinden kontrol edin; kayıt tercihinizden farklıysa gecikmeden nüfus müdürlüğüne başvurun. Yabancı uyruklu biriyle evleniyorsanız, eşinizin ülkesindeki soyadı kurallarının da Türk nüfus kaydıyla uyumlu olup olmayacağını önceden araştırın; iki ülkede farklı soyadlarıyla kayıtlı olmak, ileride çocukların kayıtlarında, mirasta ve boşanma kararının tanınmasında sorun yaratabilir.

Kocasının soyadını alan bir kadının daha sonra fikir değiştirmesi de mümkündür. Bu durumda yukarıda anlatılan başvuru ve gerektiğinde dava yolu izlenir. Soyadı tercihi, evliliğin geçerliliğini, eşlerin mal rejimini veya birbirlerine karşı haklarını etkilemez.

Seçenekler: kim, ne yapabilir?

Boşanma sonrasında eski eşin soyadını kullanma izni ayrı bir konudur ve TMK 173’e göre değerlendirilir. Şartlarını ve süreci boşandığınız eşinizin soyadını kullanabilir misiniz yazımızda anlattık.

Nüfus müdürlüğü reddederse: dava yolu

Yalnızca bekarlık soyadını kullanma talebi idare tarafından reddedilirse, mahkeme kararıyla soyadının düzeltilmesi istenir. Mahkemeden alınan kararla yeniden nüfus müdürlüğüne başvurulur ve kayıt değiştirilir.

1. Başvurunuzu yazılı yapınNüfus müdürlüğüne dilekçeyle başvurun ve talebinizin reddi halinde ret yazısını isteyin. Ret yazısı dava için güçlü bir dayanaktır.
2. Belgeleri hazırlayınKimlik belgesi, nüfus kayıt örneği, evlilik cüzdanı; mesleki veya akademik kimliğinizi gösteren belgeler varsa onlar.
3. Davayı açınDava, nüfus müdürlüğü hasım gösterilerek açılır. İptalden önceki uygulamada eş de davaya dahil ediliyordu; bugün de eşin davaya katılması uygulamada sık görülür.
4. Kararın kesinleşmesini bekleyinKarar kesinleşince nüfus müdürlüğüne başvurularak kayıt değiştirilir; kimlik, pasaport ve diğer belgeler yenilenir.

Görevli ve yetkili mahkeme

İptalden önceki dönemde bu davalar, evlilik birliğine ve aile kütüğüne ilişkin olduğu gerekçesiyle aile mahkemesinde görülüyordu. İptalden sonra bazı mahkemeler davayı nüfus kaydının düzeltilmesi davası olarak asliye hukuk mahkemesinde görmektedir. Görev konusunda birörnek bir uygulama bulunmadığından, dava açmadan önce bulunduğunuz yerdeki uygulamanın araştırılması yararlı olur. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Yetkili mahkeme konusunda zaman zaman TMK m. 167’ye atıf yapıldığı görülür. Oysa eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturulan yer mahkemesini düzenleyen bu yetki kuralı, boşanma ve ayrılık davaları için geçerlidir ve TMK m. 168’de yer alır. Soyadı davasında yetki, davanın niteliğine göre ayrıca belirlenmelidir.

Soyadı tercihinin sonuçları

• Çocukların soyadı: TMK m. 321’in evlilik içi çocuklara ilişkin kuralı iptal edilmediğinden, evlilik içinde doğan çocuklar babanın soyadını taşır. Annenin yalnızca kendi soyadını kullanması, çocukların soyadını değiştirmez. Bu durum aile içinde farklı soyadları ortaya çıkarabilir.
• Belgeler: Soyadı değişikliğinden sonra kimlik kartı, pasaport, sürücü belgesi ve banka kayıtlarının güncellenmesi gerekir. Kimlik numarası değişmediğinden mevcut sözleşmeler ve haklar etkilenmez.
• Aile kütüğü: Soyadı tercihi, evliliğin nüfus kaydına işlenmesini etkilemez; evlilik ve eşlerin birbirine karşı hakları aynen devam eder.
• Boşanma: Evlilik boyunca yalnızca kendi soyadını kullanan kadın için boşanmada soyadı değişikliği gerekmez. Bu, tercihin en pratik sonuçlarından biridir. Boşanma sürecinin genel işleyişi için boşanma davası nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.
• Dini nikah: Yalnızca imam nikahıyla birlikte yaşayan kadının soyadı ve nüfus kaydı değişmez; resmi evliliğin hukuki sonuçları doğmaz. Ayrıntılar için imam nikahının hukuki geçerliliği yazımıza bakabilirsiniz.
• Yurtdışı: Yurtdışında yaşayan veya yabancıyla evli kadınlar için, Türk nüfus kaydındaki soyadının yabancı ülkedeki kayıtlarla uyumlu olması önemlidir. Uyumsuzluk, yabancı boşanma kararının tanınmasında ve pasaport işlemlerinde sorun çıkarabilir; bu konu için yurtdışı boşanma kararının tanınması yazımıza bakabilirsiniz.

Cinsiyet eşitliği ve uluslararası yükümlülükler

Kadının evlenmekle kocasının soyadını alma zorunluluğu, uzun süre cinsiyet eşitliğine ve insan haklarına aykırı bulunarak eleştirildi. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, böyle bir zorunluluğun nüfus kayıtlarında birlik sağlamak gibi bir amaca dayandırılmasını yeterli görmemiş; doğum, evlilik ve ölüm kayıtlarında ortaya çıkabilecek bazı zorlukların, kişilerin seçtikleri isimle onurlu bir yaşam sürebilmeleri için katlanılabilir olduğunu belirtmiştir.

Türkiye’nin taraf olduğu Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW) m. 16, aile adı seçimi dahil olmak üzere evlilikte kadın ve erkeğe aynı kişisel hakların tanınmasını öngörür. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. ve 14. maddeleri de özel hayata saygı ve ayrımcılık yasağını güvence altına alır.

Anayasal dayanak bakımından zaman zaman Anayasa’nın 14. maddesine atıf yapıldığı görülür. Kanun önünde eşitlik ve kadın ile erkeğin eşit haklara sahip olduğu ilkesi Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenmiştir; 14. madde ise temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılmamasına ilişkindir. Aile içinde eşler arasındaki eşitlik Anayasa m. 41’de, kişinin manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ise m. 17’de güvence altındadır. Anayasa Mahkemesi, erkeklerin evlilikte kendi soyadını korurken kadınların bu imkandan yoksun bırakılmasını eşitlik ilkesine (m. 10) aykırı bir farklı muamele olarak değerlendirdi. Anayasa Mahkemesi kararı, kadınların kimliklerini koruyabilmeleri yönünde önemli bir adım olarak görülmektedir.

Sık yapılan hatalar

• İptal kararıyla soyadının kendiliğinden değiştiğini düşünüp hiçbir başvuru yapmamak.
• Nikah başvurusunda soyadı tercihini sözlü olarak bildirip tutanağa geçirtmemek.
• Nüfus müdürlüğünün sözlü reddiyle yetinmek; yazılı ret yazısı istememek.
• Annenin soyadı tercihinin çocukların soyadını da değiştireceğini varsaymak.
• Soyadı değişikliğinden sonra pasaport ve banka kayıtlarını güncellememek.
• Yasal düzenleme beklentisiyle, mesleki açıdan önemli olan bir soyadı tercihini süresiz ertelemek.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

Aile Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla