TTK m. 795’e göre çek görüldüğünde ödenir ve buna aykırı her kayıt yazılmamış sayılır. Çekin, üzerindeki düzenleme tarihine göre yasal ibraz süresi içinde muhatap bankaya sunulması gerekir. Bu düzenlemeyle kanun koyucu, çekin bir ödeme aracı olarak kullanılmasını amaçlamıştır. Ne var ki Çek Kanunu’nun geçici 3. maddesi, belirli bir tarihe kadar düzenleme tarihinden önce yapılan ibrazı geçersiz sayarak ileri tarihli çeke fiilen kredi aracı işlevi kazandırmıştır. Bu durum, borçlunun konkordato talep ettiği dönemde vadesi gelen çekleri hukuken karmaşık bir konuma taşır.
Bu yazıda konkordato sürecinin çek alacaklılarına, cirantalara ve karşılıksız çek nedeniyle yürütülen ceza yargılamalarına etkisini ele alıyoruz. Konkordatoya giren bir şirketten çek almış bir alacaklıysanız ya da konkordato talep eden şirketin yöneticisiyseniz, hangi çekin hangi kurala tabi olduğunu belirleyen ilk soru şudur: Çek ne zaman düzenlendi ve ne zaman karşılıksız çıktı? Karşılıksız çekin genel kuralları için karşılıksız çek yazımıza bakabilirsiniz.
- Mühlet içinde çekle takip yapılabilir mi?
- Konkordato talep eden borçluya karşı hayır; kambiyo takibi dahil yeni takip yapılamaz, başlamış takipler durur (İİK m. 294). Cirantalara karşı takip yolu açıktır.
- Konkordato karşılıksız çek suçunu ortadan kaldırır mı?
- Konkordatodan önce düzenlenip mühletten sonra karşılıksız çıkan çeklerde ceza davası bekletilir ve konkordato tasdik edilirse cezai sorumluluk doğmaz.
- Konkordatodan önce karşılıksız çıkan çekler?
- Yargıtay’a göre sonradan açılan konkordato bu suça etki etmez; yargılama devam eder.
- Konkordato reddedilirse?
- Çek hesabının yönetimi mahkemece açıkça komisere verilmemişse şirket yöneticilerinin sorumluluğu sürer.
Konkordato süreci kısaca
Konkordato, borçlarını vadesinde ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, alacaklılarıyla vade ve indirim (tenzilat) esasına dayalı bir anlaşma yaparak borçlarını yeniden yapılandırdığı bir süreçtir. Süreç, asliye ticaret mahkemesinin geçici mühlet kararıyla başlar; komiser denetiminde yürür ve mahkemenin tasdik ya da ret kararıyla sonuçlanır. Tasdik kararı, borçlu ve konkordatoya tabi bütün alacaklılar için bağlayıcı sonuç doğurur.
7101 sayılı Kanunla (2018) yeniden düzenlenen sistemde geçici mühlet üç ay olarak verilir ve iki aya kadar uzatılabilir. Kesin mühlet bir yıldır ve altı aya kadar uzatılabilir. Mühletin hukuki sonuçları geçici mühlet kararıyla birlikte başlar; karar ilan edilir ve bankalar dahil ilgili kurumlara bildirilir. Konkordatonun genel şartları ve şirketin borca batıklık durumu, ticaret hukukunun ayrı konularıdır; bu yazıda yalnızca çekle ilgili sonuçlara odaklanıyoruz.
Çek alacaklısı açısından sürecin ilk kritik anı, geçici mühlet kararının ilanıdır. Karar Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında yayımlanır; ayrıca tapu ve ticaret sicili müdürlüklerine, vergi dairesine ve bankacılık birliklerine bildirilir. Bu bildirim sayesinde bankalar mühlet kararından haberdar olur ve borçlunun çek hesaplarıyla ilgili işlemleri buna göre yürütür. Alacaklının ilanı takip etmesi, hem alacak bildirimi hem de cirantalara karşı izlenecek yol bakımından zaman kazandırır. Konkordato talebinden hemen önce yoğun biçimde çek düzenleyen ya da çek ciro eden bir borçlunun durumu ise ayrıca değerlendirilmelidir; alacaklıları zarara uğratma amacıyla yapılan işlemler, konkordatonun reddine ve iflasa kadar varan sonuçlar doğurabilir.
Mühletin çek alacaklarına etkisi
Konkordato mühletinin alacaklılar bakımından sonuçları İİK m. 294’te düzenlenmiştir. Bu sonuçlar çek alacaklıları için de geçerlidir:
- Takip yasağı: Mühlet içinde borçlu aleyhine, 6183 sayılı Kanuna göre yapılanlar dahil, hiçbir takip yapılamaz; daha önce başlamış takipler durur. Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu da bu yasağın kapsamındadır.
- İhtiyati haciz ve tedbir: Mühlet içinde ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir kararları uygulanmaz.
- Süreler: Takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler mühlet boyunca işlemez. Bu kural, borçluya karşı takip yapamayan çek hamilinin zamanaşımı nedeniyle hak kaybına uğramasını önler.
- Faiz: Tasdik edilen konkordato projesinde aksine hüküm yoksa, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle güvence altına alınmamış alacaklarda faiz işlemesi durur.
- Alacak temliki: Konkordato mühletinden önce gelecekteki bir alacağın devri için sözleşme yapılmış ve devredilen alacak mühletten sonra doğmuşsa bu devir hükümsüzdür (İİK m. 294/6).
Son kural, çeklerle bankalara verilen teminatlar bakımından önemlidir; ancak çeklere uygulanıp uygulanmayacağı tartışmalıdır. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin 09.09.2025 tarihli, 2025/1755 E., 2025/2890 K. sayılı kararına göre, mühletten önce kredi borcunu teminen bankaya temlik cirosuyla verilen çekler gelecekte doğacak bir alacak sayılmaz; çeklerin ileri tarihli olması da bu sonucu değiştirmez. Bu nedenle İİK m. 294/6 uygulanmaz ve bankanın mühletten sonra tahsil ettiği çek bedellerini muaccel kredi borcuna mahsup etmesi mühlet hükümlerine aykırı sayılmaz. Buna karşılık borçlu, cironun gerçekte kredi teminatı olarak yapılmış gizli bir rehin cirosu olduğunu ispat ederse, tahsil edilen bedellerin komisere iadesi gerekir. Bazı bölge adliye mahkemesi kararlarında ise bankanın, vadesi gelmemiş kredi borcu için borçlunun işletme hesaplarını bloke etmesi ya da mühlet sonrasında hesaba gelen paraları mahsup etmesi, konkordatonun amacına aykırı bulunmuştur.
Konkordatoya tabi alacaklılar, alacaklarını ilanda belirtilen süre içinde komisere bildirmelidir. Çek alacaklısının bildirimine çekin aslı ya da onaylı örneği, karşılıksızdır kaydı ve temel ilişkiye ait belgeler eklenmelidir. Tasdik edilen projede öngörülen indirim ve vadeler, çek alacağına da uygulanır.
Mühlet içinde çekin bankaya ibrazı
Mühlet, çekin bankaya ibrazını yasaklamaz. Hamil, çekini süresi içinde bankaya götürebilir ve götürmelidir; çünkü cirantalara karşı başvuru hakkı, çekin süresinde ibrazına ve ödenmemenin belgelenmesine bağlıdır. Konkordatonun yalnızca borçluyu koruduğunu, cirantaları korumadığını unutmamak gerekir.
Mühletten önce doğmuş borçlar konkordato projesinin kapsamındadır ve borçlu bu borçları mühlet içinde ödeyemez; komiser de bu yönde onay vermemelidir. Bu nedenle mühletten önce düzenlenmiş ve mühlet içinde vadesi gelen çekler kural olarak ödenmez. Uygulamada bu çeklerin bankada “karşılıksızdır” işlemine tabi tutulup tutulmayacağı tartışmalıdır. Bazı mahkemeler, konkordato tedbiri nedeniyle ödeme yapılamadığının çek üzerine şerh edilmesine yönelik ihtiyati tedbir kararları vermektedir. Bankanın kanunen ödemekle yükümlü olduğu tutarın mühlet döneminde de ödenip ödenmeyeceği konusunda da farklı görüşler vardır. Bir görüşe göre mühlet ya da haciz gibi bir engel ödemeyi önlüyorsa bankanın bu yükümlülüğü doğmaz; ağırlıklı görüş ise bankanın kanuni tutarı her durumda ödemesi gerektiği yönündedir. 2026 yılı için bu tutar çek yaprağı başına 16.350 TL’dir (eski basım yapraklarda 14.200 TL) ve her yıl Ocak ayında yeniden belirlenir.
İleri tarihli çekler bakımından ayrıca dikkat gerekir. Mühletten önce düzenlenmiş ancak üzerindeki tarih mühlet içine ya da mühlet sonrasına düşen çeklerde ibraz süresi, çekin üzerinde yazılı tarihten itibaren işler. Konkordato süreci uzadıkça bu çeklerin bir kısmının vadesi tasdikten sonraya kalabilir. Tasdik edilen projede bu çeklere ilişkin ödeme planının açıkça gösterilmesi, sonradan doğabilecek karşılıksız çek şikayetlerinin önüne geçer.
İbraz süresini konkordato nedeniyle kaçırmayın. Borçluya karşı takip yapılamıyor diye çeki bankaya götürmemek, cirantalara karşı başvuru hakkınızı kaybettirir. Çeki süresi içinde ibraz edin ve ödenmeme kaydını alın.
Cirantalara ve diğer borçlulara karşı haklar
Konkordato mühleti ve tasdik kararı, yalnızca konkordato talep eden borçluyu korur. Çekin cirantaları ve avalistleri müteselsil borçlu olarak sorumluluklarını sürdürür. Buna göre:
- Cirantalara karşı takip: Süresinde ibraz edilip karşılıksız çıkan çek için hamil, cirantalara karşı kambiyo takibi başlatabilir. Takip yasağı onları kapsamaz. Başvuru hakkının altı aylık zamanaşımı süresi cirantalar için işlemeye devam eder. Sürelerin hesabı için çekte ibraz süreleri ve zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
- Konkordato oylaması ve haklarınız: Konkordatoyu kabul etmeyen alacaklı, borçlunun müşterek borçlularına, kefillerine ve garantörlerine karşı bütün haklarını korur. Konkordatoyu kabul eden alacaklı ise haklarını korumak için alacaklılar toplantısının yer ve zamanını bu kişilere önceden bildirmeli ve alacağını kendilerine devretmeyi önermelidir (İİK m. 303).
- Ödeyen cirantanın durumu: Çeki ödeyen ciranta, düzenleyen şirkete karşı başvuru hakkını kazanır. Ancak bu alacak da konkordatoya tabi olur ve projedeki indirim ve vadelerle sınırlı tahsil edilebilir.
Uygulamada sık karşılaşılan bir durum şudur: Bir firmadan yüklü miktarda çek almış ve bu çekleri kendi tedarikçilerine ciro etmiş bir tacir, düzenleyen firmanın konkordato ilan ettiğini öğrenir. Bu tacir, ciranta sıfatıyla kendi cirosundan sonra gelen hamillere karşı sorumludur ve çekler karşılıksız çıktığında kendisine başvurulabilir. Kendisi ise ödediği çekler için düzenleyene ve kendisinden önceki cirantalara başvurabilir. Böyle bir durumda alacakların komisere süresinde bildirilmesi, önceki cirantalara karşı zamanaşımının takip edilmesi ve konkordato oylamasındaki tutumun İİK m. 303 açısından değerlendirilmesi gerekir.
Konkordatonun karşılıksız çek suçuna etkisi
Çek Kanunu m. 5’e göre çekin kanuni ibraz süresi içinde ibrazı üzerine karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişiye, hamilin şikayeti üzerine her çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezası verilir. Hükmedilecek adli para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Tüzel kişi adına düzenlenen çeklerde sorumluluk, yönetim organının mali işlerden sorumlu üyesine ya da yönetim organını oluşturan gerçek kişilere aittir. Konkordatonun bu suça etkisi, çekin düzenlendiği ve karşılıksız çıktığı tarihe göre değişir.
| Çekin durumu | Ceza yargılamasına etkisi | Dayanak |
|---|---|---|
| Konkordatodan önce düzenlenmiş, mühlet kararından sonra karşılıksız çıkmış | Konkordato davası bekletici mesele yapılır. Tasdikte cezai sorumluluk doğmaz; retde yetki dağılımına bakılır. | Yargıtay 19. CD 10.06.2019, 2019/23974 E., 2019/9339 K. |
| Konkordatodan önce düzenlenmiş ve konkordatodan önce karşılıksız çıkmış | Sonradan açılan konkordato bekletici mesele yapılmaz; şartları varsa mahkumiyet mümkündür. | Yargıtay 19. CD 15.06.2020, 2020/2053 E., 2020/6650 K. |
| Mühlet içinde düzenlenmiş | Borçlu faaliyetini sürdürdüğünden yeni düzenlediği çeklerin karşılığını bulundurmak zorundadır; konkordato koruması yoktur. | Çek Kanunu m. 5 |
Konkordatodan önce düzenlenip mühletten sonra karşılıksız çıkan çekler
Yargıtay 19. Ceza Dairesi, konkordatodan önce düzenlenen ancak geçici mühlet kararından sonra ibraz edilip karşılıksız çıkan çeklerde şirket yetkililerinin sorumluluğunu değerlendirmiştir (10.06.2019, 2019/23974 E., 2019/9339 K.). Bu yaklaşıma göre:
- Bekletici mesele: İcra ceza mahkemesinde görülen davada, hukuk mahkemesindeki konkordato süreci CMK m. 218/1 uyarınca bekletici mesele yapılmalıdır.
- Tasdik halinde: Kesinleşen konkordato ile çekin hükmü yeniden belirlendiğinden, çek suçun konusunu oluşturan unsurları taşımaz ve sanıkların cezai sorumluluğu doğmaz.
- Ret halinde: Bekletici mesele ortadan kalkar ve yargılamaya devam edilir. Bu aşamada çek hesabını yönetme, hesaba para aktarma ve hesap üzerinde tasarruf yetkisinin kime ait olduğu belirlenmelidir. Mahkeme bu yetkileri açıkça komisere vermemişse yetkiler şirketin yönetim organında kalır ve Çek Kanunu m. 5 uyarınca cezaya hükmedilir.
Konkordatodan önce karşılıksız çıkan çekler
Suçun oluştuğu tarih, çekin muhatap bankaya ibraz edilip karşılıksızdır işleminin yapıldığı tarihtir. Hem düzenleme hem karşılıksızdır işlemi konkordatodan önce gerçekleşmişse suç, borçlunun banka hesaplarını tamamen kontrol ettiği dönemde işlenmiştir. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, bölge adliye mahkemeleri arasındaki görüş ayrılığını gidermek için verdiği 15.06.2020 tarihli, 2020/2053 E., 2020/6650 K. sayılı kararında, karşılıksız çek suçunun ani hareketli bir suç olduğunu ve karşılıksızdır işleminin yapıldığı anda tamamlandığını belirtmiştir. Karara göre suçun işlendiği anda ortada konkordatoya konu bir çek bulunmadığından, sonradan açılan konkordato davasının bekletici sorun yapılması için maddi ya da hukuki bir sebep yoktur; ceza yargılamasına devam edilerek şartları varsa mahkumiyet hükmü kurulabilir. Alacaklının konkordato talebinden sonra şikayette bulunması da bu sonucu değiştirmez.
Bu karardan önce uygulamada ve doktrinde farklı görüşler de savunulmuştu. Bu görüşlere göre karşılıksız kalan miktarın tasdik edilmiş konkordato projesinde yer alması olumsuz bir muhakeme şartı sayılmalı; henüz dava açılmamışsa şikayet süresi, konkordatonun reddine ilişkin kararın yetkili hamile tebliğinden itibaren başlamalıdır. Aynı görüşte, konkordato ilanı tarihinde şikayet süresi zaten dolmuş çeklerin bu durumdan yararlanamayacağı ve sürelerinin uzamayacağı da vurgulanmıştır. 2020 tarihli uyuşmazlık giderme kararından sonra bu görüşlere dayanmak risklidir. Şikayet süresi, öğrenmeden itibaren üç ay ve her halde fiilden itibaren bir yıldır; hamilin bu süreyi konkordato sürecini beklemeden kullanması güvenli yoldur.
Komiserin yetkisi ve yöneticilerin sorumluluğu
Konkordato sürecinde mahkemenin atadığı komiser, borçlunun faaliyetlerini denetler. Ancak komiser atanması, şirket yetkililerinin yönetim ve temsil yetkisini kendiliğinden ortadan kaldırmaz (İİK m. 297). Borçlu, komiserin gözetimi altında işlerine devam eder. Mahkeme, bazı işlemlerin geçerliliğini komiserin iznine bağlayabilir ya da işletmenin yönetiminin komiser tarafından yürütülmesine karar verebilir. Mahkeme hangi işlemlerin yöneticilerce, hangilerinin komiserce yapılacağına karar verme yetkisini süreç boyunca korur.
Karşılıksız çek suçu bakımından belirleyici soru, çek hesabının yönetimi ve bu hesap üzerindeki tasarruf yetkisinin kimde olduğudur:
Komiserin yazılı onayıyla ödeme yapılmış olması ya da çeklerin konkordato projesinde yer alması, konkordato reddedildiğinde yöneticileri kendiliğinden korumaz. Bu nedenle konkordato talep eden şirketin yöneticileri, çek hesaplarının yönetimine ilişkin yetki dağılımını mahkeme kararıyla açıkça netleştirmeye özen göstermelidir. Yönetim kurulu üyelerinin konkordato ve borca batıklık sürecindeki hukuki ve cezai sorumluluğu için yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğu ve cezai sorumluluğu yazılarımıza bakabilirsiniz.
Tasdik ve ret kararlarının sonuçları
| Konu | Konkordato tasdik edilirse | Konkordato reddedilirse |
|---|---|---|
| Çek alacağı | Projedeki indirim ve vadelere göre ödenir; tasdik bütün alacaklıları bağlar | Alacak tam olarak istenebilir; iflasa tabi borçlu için iflas gündeme gelebilir |
| Borçluya karşı takip | Projeye aykırı takip yapılamaz; proje uyarınca ödenmeyen alacak için yol açılır | Takip yasağı kalkar; duran takiplere devam edilir |
| Mühletten sonra karşılıksız çıkan çek nedeniyle ceza davası | Cezai sorumluluk doğmaz | Yargılama devam eder; çek hesabı yetkisi açıkça komiserde değilse sorumluluk sürer |
| Cirantalar | Sorumluluk sürer (İİK m. 303 koşulları saklı) | Sorumluluk sürer |
Tasdik halinde kesinleşen anlaşmayla çek, suçun konusu olma niteliğini kaybettiğinden, mühletten sonra karşılıksız çıkan çekler için tüzel kişi yetkililerinin cezai sorumluluğundan söz edilemez. Ret halinde ise İİK m. 297’ye göre komiser atanmasının yöneticilerin yetkisini kendiliğinden kaldırmadığı kuralı devreye girer ve sorumluluk, yukarıda açıklanan yetki dağılımına göre belirlenir.
Ekim 2026 itibarıyla İİK’nın konkordato hükümlerinde çek alacaklarını ya da karşılıksız çek suçunu doğrudan etkileyen yeni bir kanun değişikliği bulunmamaktadır. Çek Kanunu’ndaki ileri tarihli çeke ilişkin geçici hüküm ise 31.12.2028’e kadar uzatılmıştır; bu nedenle konkordato dönemlerinde vadesi gelen ileri tarihli çek sorunu güncelliğini korumaktadır.
Alacaklılar ve yöneticiler için kontrol listesi
Çek alacaklısıysanız
- Konkordato ilanını takip edinBorçlunun geçici mühlet kararını, mahkemesini ve komiserini öğrenin.
- Çekleri tasnif edinHer çeki düzenleme tarihine, karşılıksız çıkma tarihine ve ciro zincirine göre ayırın.
- Süresinde ibraz edinMühlet içinde vadesi gelen çekleri de ibraz süresi içinde bankaya götürün ve ödenmeme kaydını alın.
- Cirantalara başvurunCirantalara karşı altı aylık zamanaşımı içinde kambiyo takibi başlatın.
- Alacağınızı bildirinAlacağınızı ilanda belirtilen süre içinde belgeleriyle komisere bildirin.
- Şikayet süresini kaçırmayınCeza şikayetinizi üç aylık süre içinde yapın; konkordato sonucunu beklemeyin.
- Oyunuzu değerlendirinKonkordatoyu kabul edecekseniz cirantalara karşı haklarınızı korumak için İİK m. 303’teki bildirimi yapın.
Konkordato talep eden şirketin yöneticisiyseniz
- Mühlet öncesinde ve sonrasında düzenlenen bütün çeklerin listesini çıkarın ve projede gösterin.
- Mühlet içinde yeni çek düzenlemeyin; düzenlemek zorundaysanız karşılığını mutlaka bulundurun.
- Çek hesaplarının yönetimine ilişkin yetkinin kimde olacağını mahkemeden açık bir kararla belirletin.
- Komiserle yazışmalarınızı ve onaylarını yazılı olarak saklayın.
- Karşılıksız çek şikayeti yapılmışsa ceza mahkemesine konkordato dosyasını bildirip bekletici mesele yapılmasını isteyin.
- Konkordato ilan edildi diye çeki bankaya ibraz etmemek ve cirantalara karşı hakkını kaybetmek.
- Konkordatonun cirantaları da koruduğunu sanmak.
- Konkordatodan önce karşılıksız çıkan çekler için ceza davasının kendiliğinden duracağını düşünmek.
- Komiser atandı diye yöneticilerin sorumluluğunun ortadan kalktığını varsaymak.
- Alacağı süresi içinde komisere bildirmemek.
Sık sorulan sorular
Konkordato ilan eden firmanın çekiyle icra takibi yapabilir miyim?
Mühlet içinde konkordato talep eden borçluya karşı takip yapılamaz ve başlamış takipler durur. Ancak çekteki cirantalara karşı kambiyo takibi yapabilirsiniz; bunun için çeki süresi içinde bankaya ibraz etmeniz gerekir.
Firmanın çeklerini ciro ettim, ne yapmalıyım?
Ciranta olarak sonraki hamillere karşı sorumlusunuz. Ödediğiniz çekler için düzenleyene ve önceki cirantalara başvurabilirsiniz. Alacağınızı komisere bildirin ve önceki cirantalara karşı zamanaşımını takip edin.
Konkordato tasdik edilirse karşılıksız çek davası ne olur?
Konkordatodan önce düzenlenip mühletten sonra karşılıksız çıkan çeklerde tasdik halinde cezai sorumluluk doğmaz. Konkordatodan önce karşılıksız çıkmış çekler için Yargıtay’a göre konkordato yargılamayı etkilemez.
Komiser onayıyla ödeme yaptım, yine de ceza alabilir miyim?
Konkordato reddedilirse belirleyici olan, çek hesabının yönetiminin mahkeme kararıyla açıkça komisere verilip verilmediğidir. Açık bir karar yoksa yetki yöneticilerde kalır ve sorumluluk sürebilir.
Konkordato sürecinde zamanaşımı işler mi?
Borçluya karşı takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler mühlet boyunca işlemez. Cirantalara karşı süreler ise işlemeye devam eder.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla