Projeden daire aldığınızda ya da arsanızı kat karşılığı müteahhide verdiğinizde, tapuda karşınıza çıkan ilk kayıt çoğu zaman kat irtifakıdır. Kat irtifakı, henüz yapılmamış veya tamamlanmamış bir binada ileride bağımsız bölüm olacak kısımlar üzerindeki hakları, inşaat sürerken tapuda güvence altına alan ve kat mülkiyetine geçişin zeminini oluşturan bir haktır.
Kat irtifakı kat mülkiyetine benzer, ama onunla aynı değildir. Bu yazıda kat irtifakının hukuki niteliğini, nasıl kurulduğunu, sahiplerine hangi hak ve borçları yüklediğini, kat irtifaklı bir daireyi alırken nelere dikkat etmeniz gerektiğini ve kat mülkiyetine geçiş sürecini anlatıyoruz.
- Kat irtifakı nedir?
- Yapılacak veya yapılmakta olan bir binanın bağımsız bölümleri için, arsa payına bağlı olarak arsa üzerinde kurulan irtifak hakkı.
- Nasıl kurulur?
- Arsa maliki veya bütün paydaşların istemiyle; onaylı mimari proje, yönetim planı ve noter onaylı bağımsız bölüm listesi verilerek tapu müdürlüğünde resmi senet ve tescille.
- Yapı kullanma izni gerekir mi?
- Kat irtifakının kurulması için gerekmez; kat mülkiyetine geçiş için gerekir.
- Geçiş için süre var mı?
- Evet. Yapı kullanma izin belgesinin alındığı tarihten itibaren bir yıl içinde kat mülkiyetine geçilmesi zorunludur.
Kat irtifakı nedir?
Kat irtifakı, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu (KMK) ile düzenlenen ve kat mülkiyetinin öncülü olan bir haktır. Arsa üzerinde henüz bina yokken veya inşaat sürerken, ileride bağımsız bölüm olacak her kısım için bir arsa payı belirlenir ve o arsa payına bağlı olarak bir irtifak kurulur. Böylece her hak sahibi, inşaat bittiğinde hangi bağımsız bölümün kendisine ait olacağını tapuda görür.
Hukuken kat irtifakı sahibi, arsanın paylı malikidir ve payına bağlı olarak, yapılacak belirli bir bağımsız bölüm üzerinde irtifak hakkına sahiptir. Bu nedenle kat irtifakını yalnızca “sınırlı bir hak” olarak görmek eksik olur: arsa payı üzerinde gerçek bir mülkiyet vardır. Buna karşılık bağımsız bölüm henüz kat mülkiyeti kütüğünde ayrı bir taşınmaz olarak kaydedilmemiştir; bağımsız bölüm üzerinde tam mülkiyet, kat mülkiyetine geçişle doğar.
Kat irtifakının özellikleri kısaca şöyledir: tamamlanmamış bir yapı için kurulur, arsa payına bağlıdır ve ondan ayrılamaz, tapuya tescille doğar ve kat mülkiyetine geçilinceye kadar devam eder. Kat irtifakı geçici niteliktedir; amacı kat mülkiyetine ulaşmaktır.
Kat irtifakı nasıl kurulur?
KMK’nın 10. maddesine göre kat irtifakı da kat mülkiyeti gibi resmi senetle ve tapu siciline tescil ile doğar. Tescilden önce yapılan satış vaadi, kat karşılığı inşaat sözleşmesi veya müteahhidin verdiği “daire tahsis belgesi” alıcıya tapuda bir hak sağlamaz; yalnızca borç doğurur.
Kurulma şartları ve belgeler
KMK’nın 14. maddesine göre kat irtifakı kurulurken arsa maliki veya bütün paydaşlar, istemleriyle birlikte 12. maddede sayılan belgeleri tapu müdürlüğüne verir:
- Arsanın tapuya kayıtlı olmasıKat irtifakı, tapu sicilinde kayıtlı bir arsa üzerinde kurulur. Arsa paylı mülkiyetteyse bütün paydaşların birlikte başvurması gerekir.
- Onaylı mimari projeProje müellifi mimarın hazırladığı, malik veya paydaşlarca imzalanan ve yetkili idarece onaylanan mimari proje; birden çok yapı varsa vaziyet planı. Projede bağımsız bölümler, eklentiler, ortak yerler ve her bağımsız bölümün arsa payı açıkça gösterilir.
- Yönetim planıKMK’nın 28. maddesine uygun ve malikler tarafından imzalanmış yönetim planı. Kat irtifakı kurulurken verilen yönetim planı kat mülkiyetine geçişte de geçerlidir; geçiş sırasında yeniden yönetim planı istenmez.
- Noter onaylı listeHer bağımsız bölümün arsa payını, niteliğini, sıra numarasını ve varsa eklentisini gösteren, malik veya bütün paydaşlarca imzalanmış liste.
- Resmi senet ve tescilTapu müdürlüğü resmi senedi düzenler ve kat irtifakını tescil eder. Bu andan itibaren her bağımsız bölüm için arsa payına bağlı hak tapuda ayrı ayrı görünür.
Arsa payları kat irtifakı kurulurken, projeye göre bağımsız bölümlerin konum ve büyüklüklerine göre hesaplanan değerleriyle orantılı olarak tahsis edilir (KMK m. 3). Hata çoğu zaman bu aşamada yapılır. Payların değerle orantılı dağıtılmadığını düşünen kat irtifakı sahibi, arsa payının düzeltilmesi için dava açabilir. Ayrıntılar için arsa payının düzeltilmesi davası yazımıza bakabilirsiniz.
Kat irtifakının kurulması için yapı kullanma izin belgesi aranmaz. Ancak tapu müdürlüğü, onaylı proje ile listedeki bağımsız bölümlerin ve arsa paylarının uyumunu inceler. Projede sonradan yapılacak değişiklikler, tapudaki kayıtların da değiştirilmesini gerektirebilir.
Kat karşılığı inşaatta kat irtifakı
Arsa sahibi ile müteahhit arasındaki kat karşılığı inşaat sözleşmelerinde kat irtifakı, tarafların paylaşımını tapuya yansıtmanın en yaygın yoludur. Sözleşmede hangi bağımsız bölümlerin arsa sahibine, hangilerinin müteahhide kalacağı belirlenir; kat irtifakı kurulurken bu dağılım tapuya işlenir ve müteahhide düşen bölümlerin devri genellikle inşaatın seviyesine göre aşamalı yapılır. Arsa sahibinin, inşaatın ilerlemesine oranla tapu devri yapılmasını sözleşmeye yazdırması ve devri yapılan bölümlerin üçüncü kişilere satışını takip etmesi önemlidir. Bu sözleşmeler eser sözleşmesi ile taşınmaz satış vaadinin özelliklerini birlikte taşır; müteahhidin edimlerini zamanında yerine getirmemesi halinde başvurulacak yollar sözleşmenin kendisine ve borçlar hukukunun genel kurallarına göre belirlenir.
Kat irtifakı sahiplerinin hakları
- Tasarruf hakkı: Kat irtifakı sahibi, arsa payını ve ona bağlı irtifakı satabilir, bağışlayabilir, ipotek ettirebilir; hak mirasçılara geçer. Bu işlemler tapu müdürlüğünde resmi senetle yapılır.
- Yararlanma hakkı: İnşaat tamamlanmadan bağımsız bölümün fiilen kullanılması çoğu zaman mümkün olmaz. Yapı kısmen veya tamamen bittikten sonra hak sahibi bölümünü kullanabilir ve kiraya verebilir. Ortak yerlerden yararlanma, yapının durumuna ve ortak yerin niteliğine göre belirlenir; hiçbir hak sahibi diğerlerinin kullanımını engelleyemez.
- Kat mülkiyetine geçişi isteme hakkı: Yapı tamamlanıp yapı kullanma izin belgesi alındığında her kat irtifakı sahibi kat mülkiyetine geçilmesini isteyebilir; geçişe yanaşmayan paydaşa karşı Kanunun öngördüğü yollara başvurabilir.
- Yönetime katılma hakkı: KMK’nın 17. maddesinin son fıkrasına göre kat irtifakı kurulmuş bir yapıda bağımsız bölümlerin üçte ikisi fiilen kullanılmaya başlanmışsa, kat mülkiyetine geçilmemiş olsa bile yönetimde Kanunun kat mülkiyetine ilişkin hükümleri uygulanır. Bu durumda kat malikleri kurulu toplanır, yönetici seçilir ve işletme projesi hazırlanır.
Kat irtifakı sahiplerinin borçları
Arsa payına bağlı borçlar ve giderler
Kat irtifakı sahibi, arsa payından doğan borçlardan tek taraflı olarak kurtulamaz. Bina yönetime açıldığında ortak giderlere katılma borcu da başlar. Giderlerin paylaşımında yönetim planı esas alınır; planda hüküm yoksa KMK’nın 20. maddesindeki ölçüt uygulanır: bazı hizmet giderleri eşit olarak, bakım, onarım, sigorta ve ortak tesislerin işletme giderleri arsa payı oranında paylaşılır. Bağımsız bölümün henüz teslim alınmamış olması veya kullanılmaması, yönetim düzeni kurulmuş bir yapıda gider borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Paylaşımın ayrıntıları için apartman ve site giderlerine katılma yükümlülüğü yazımıza bakabilirsiniz.
İnşaatın tamamlanmasına ilişkin giderler ise kural olarak tarafların aralarındaki sözleşmeyle belirlenir. Kat karşılığı inşaatta bu giderleri müteahhit üstlenir; arsa sahiplerinin ortaklaşa yaptırdığı yapılarda ise aralarındaki anlaşmaya göre, anlaşma yoksa arsa payları oranında paylaşılması gündeme gelir.
Yapının tamamlanmasına katlanma ve projeye uyma
Kat irtifakı sahibi, yapının tamamlanmasını engelleyemez; ortak kararların uygulanmasına ve gerekli teknik ve idari işlemlere katlanmak zorundadır. Bağımsız bölümde onaylı projeye aykırı değişiklik yapmak, kullanım amacını değiştirmek veya ortak yerlere el atmak hukuka aykırıdır. Bu tür aykırılıklar yapı kullanma izninin alınmasını da engelleyebilir ve bütün hak sahiplerini mağdur eder. Yönetim planındaki kullanım kuralları kat irtifakı döneminde de bağlayıcıdır; içerik ve değişiklik kuralları için yönetim planı yazımıza bakabilirsiniz.
Kat irtifaklı daire alırken dikkat edilecekler
Kat irtifaklı bir dairenin satışı mümkündür ve tapuda yapılır. Ancak alıcı, tamamlanmış ve yapı kullanma izni alınmış bir binadaki daireye göre daha fazla risk taşır. Satın almadan önce şunları kontrol edin:
- Tapu kaydı: Kaydın kat irtifakı mı kat mülkiyeti mi olduğunu, bağımsız bölüm numarasını, arsa payını, ipotek ve şerhleri inceleyin. Arsanın ve binanın üzerinde müteahhidin kredisi için ipotek bulunması sık görülür.
- Onaylı proje ile fiili durum: Dairenin projedeki konumu, metrekaresi ve eklentileri ile size gösterilen daire aynı olmalıdır. Projeye aykırı yapılmış bölümler yapı kullanma izni alınmasını geciktirir.
- Ruhsat ve izin durumu: Yapı ruhsatının geçerliliğini ve yapı kullanma izni için başvuru yapılıp yapılmadığını belediyeden araştırın. Konuyla ilgili olarak yapı ruhsatı ve iskan (yapı kullanma izni) yazılarımıza bakabilirsiniz.
- Sözleşme türü: Henüz tapu devri yapılmadan, taksitle ve teslimden önce ödeme yapılan konut satışları tüketici mevzuatında ön ödemeli konut satışı olarak ayrıca düzenlenir. Bu korumalar için ön ödemeli konut satışı ve müteahhide karşı tüketicinin hakları yazılarımıza bakabilirsiniz.
- Kredi: Bankalar kat irtifaklı konutlara da kredi verebilir; ancak kredi şartları ve ekspertiz değerlendirmesi, kat mülkiyetine geçilmiş konutlara göre daha sınırlı olabilir.
Kat irtifakı, binanın bittiği anlamına gelmez. Kat irtifaklı bir taşınmazı tamamlanmış ve risksiz saymak, uygulamada en sık yapılan yanılgıdır. Yapı kullanma izni alınamazsa taşınmaz yıllarca kat irtifakı statüsünde kalabilir; elektrik, su, doğal gaz abonelikleri ve satış işlemleri zorlaşabilir.
Kat irtifakından kat mülkiyetine geçiş
Yapı tamamlanıp yapı kullanma izin belgesi alındığında kat irtifakının kat mülkiyetine çevrilmesi gerekir. KMK’nın 14. maddesi bunu bir süreye bağlar: yapısı tamamlanmış kat irtifaklı taşınmazlarda, yapı kullanma izin belgesinin alındığı tarihten itibaren bir yıl içinde kat mülkiyetine geçilmesi zorunludur.
- Yapı kullanma izin belgesini alınYapı kullanma izin belgesi alınmadan kat mülkiyetine geçilemez. Yapı fiilen bitmiş olsa bile izin alınmadıkça taşınmaz kat irtifakı statüsünde kalır.
- Belgeleri tamamlayınTapu müdürlüğüne yapı kullanma izin belgesi ve yapının son durumunu gösteren onaylı mimari proje verilir; projede değişiklik varsa liste de güncellenir. Kat irtifakı kurulurken verilen yönetim planı geçişte de kullanılır.
- Tapu müdürlüğüne başvurunBaşvuruyu arsa maliki ya da kat irtifakı sahiplerinden biri veya tümü yapabilir. İşlem tamamlandığında her bağımsız bölüm kat mülkiyeti kütüğünde ayrı taşınmaz olarak kaydedilir.
- Uyarı ve yaptırımKat irtifakı sahiplerinden birinin veya yöneticinin yazılı uyarısına rağmen eksik belgeyi tamamlamayan ya da imzalaması gereken belgeyi imzalamayan her kat irtifakı sahibine, her bağımsız bölüm için idari para cezası verilir. Cezayı belediye sınırları içinde belediye, dışında mülki amir uygular.
Geçişle birlikte kat irtifakı sona erer; bağımsız bölümler üzerinde kat mülkiyeti doğar, bağımsız bölümler ayrı taşınmaz niteliği kazanır ve Kanunun kat mülkiyetine ilişkin bütün hükümleri, kat malikleri kurulu ve yönetim düzeniyle birlikte uygulanmaya başlar. Kat mülkiyetinin genel çerçevesi için kat mülkiyeti yazımıza bakabilirsiniz.
Kat irtifakı ile kat mülkiyeti arasındaki farklar
| Ölçüt | Kat irtifakı | Kat mülkiyeti |
|---|---|---|
| Yapının durumu | Yapılmamış veya tamamlanmamış | Tamamlanmış |
| Hukuki statü | Geçici; arsa payına bağlı irtifak | Kalıcı; bağımsız bölüm üzerinde mülkiyet |
| Yapı kullanma izni | Aranmaz | Zorunlu |
| Bağımsız bölümün niteliği | Henüz ayrı taşınmaz değildir | Ayrı taşınmazdır |
| Kullanım | İnşaat sürecinde sınırlı | Serbest; Kanun ve yönetim planı sınırları içinde |
| Tapu kaydı | Arsa vasfı ve kat irtifakı kaydı | Kat mülkiyeti kütüğünde ayrı sayfa |
| Banka kredisi | Mümkün; şartlar daha sınırlı olabilir | Daha kolay |
| Hukuki güvenlik | İzin ve tamamlanma riskleri var | Daha yüksek |
| Yönetim | Bağımsız bölümlerin üçte ikisi kullanılınca KMK yönetim hükümleri | KMK hükümleri tümüyle |
| Sona erme | Kat mülkiyetine geçişle | Yapının yok olması, terkin, kamulaştırma |
Sık karıştırılan dört noktayı da hatırlatalım: kat irtifaklı taşınmaz tamamlanmış sayılmaz; iki kavram aynı statüde değildir; yapı kullanma izni olmadan kat mülkiyeti kurulamaz; kat irtifaklı bir dairenin alımı, iskanlı bir daireye göre daha fazla araştırma gerektirir.
Başvuru ve dava yolu
Kat irtifakı döneminde çıkan uyuşmazlıkların önemli bölümü, kat irtifakı sahipleri arasındaki ilişkiden ve yönetimden doğar: gider paylaşımı, ortak yerlere el atma, projeye aykırı tadilat, kat mülkiyetine geçişte belge vermeyen paydaş, arsa paylarının yanlış dağıtılması. Müteahhitle olan uyuşmazlıklar ise kat karşılığı inşaat veya satış sözleşmesinden doğar ve farklı kurallara tabidir.
- Yazılı uyarıÖnce yöneticiye veya ilgili hak sahibine yazılı başvuru yapın; kat mülkiyetine geçişte belge vermeyen paydaşa KMK’nın 14. maddesindeki yazılı uyarıyı gönderin. Uyarı, idari yaptırımın da ön şartıdır.
- ArabuluculukKMK’dan kaynaklanan uyuşmazlıklarda, 01.09.2023’ten beri dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (6325 sayılı Kanun m. 18/B). Ayrıntılar: kat mülkiyeti uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk.
- Görevli ve yetkili mahkemeKMK’nın uygulanmasından doğan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme, taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesidir (KMK ek m. 1). Müteahhide karşı sözleşmeden doğan davalarda ise görevli mahkeme sözleşmenin niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret veya tüketici mahkemesi olabilir.
- Delil ve tedbirProjeye aykırı yapılaşmada veya hak kaybı riskinde delil tespiti ve ihtiyati tedbir istenebilir. Tapu kaydı, onaylı mimari proje, yönetim planı, noter onaylı liste, sözleşmeler ve yazışmalar temel belgelerdir.
- Tapuda kat irtifakı kurulmadan müteahhide ödeme yapmak ve yalnızca “tahsis belgesi” ile yetinmek.
- Arsa paylarını kat irtifakı kurulurken incelememek; hata sonradan ancak dava ile düzeltilebilir.
- Yapı kullanma izni alındıktan sonra bir yıllık geçiş süresini takip etmemek.
- Bağımsız bölümde projeye aykırı tadilat yaparak bütün binanın iskanını geciktirmek.
- Arabulucuya başvurmadan dava açmak.
Sık sorulan sorular
Kat irtifaklı tapu güvenli midir?
Kat irtifakı tapuya tescil edilmiş bir haktır ve sahibine arsa payı üzerinde mülkiyet ile ileride bağımsız bölüm üzerinde mülkiyet kazanma güvencesi verir. Ancak yapı kullanma izni alınamaması, projeye aykırılık veya ipotek gibi riskler nedeniyle satın almadan önce ayrıca araştırma yapılmalıdır.
Kat irtifaklı daire satılabilir veya kiraya verilebilir mi?
Evet. Kat irtifakı sahibi payını ve ona bağlı irtifakı tapuda satabilir, bağışlayabilir veya ipotek ettirebilir. Yapı kullanılabilir hale geldiyse bağımsız bölüm kiraya da verilebilir.
Yapı kullanma izni alındı ama kat mülkiyetine geçilmedi; ne yapmalıyım?
Kat mülkiyetine geçiş, yapı kullanma izninden itibaren bir yıl içinde zorunludur. Belge vermeyen veya imzadan kaçınan paydaşa yazılı uyarı gönderin; uyarıya uymayan için idari para cezası uygulanır. Başvuruyu kat irtifakı sahiplerinden biri veya tümü yapabilir.
Kat irtifaklı binada aidat ödemek zorunda mıyım?
Bina yönetime açılmışsa evet. Bağımsız bölümlerin üçte ikisi fiilen kullanılmaya başlandığında Kanunun yönetimle ilgili hükümleri uygulanır ve ortak giderlere katılma borcu doğar.
Kat irtifakı kurulurken arsa payım az verildiyse ne olur?
Kat irtifakı sahibi de arsa payının düzeltilmesi davası açabilir. Hata çoğunlukla proje aşamasında yapıldığı için bu hakkı yapı yıkılmadan ve mümkünse erken kullanmak önemlidir.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla