Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir? Şartları ve Hukuki Sonuçları

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasçının henüz açılmamış bir miras üzerindeki mirasçılık haklarından kısmen veya tamamen vazgeçmesini sağlayan bir sözleşmedir. Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesinde düzenlenen bu sözleşme ile mirasbırakan ve mirasçı, gelecekte doğacak miras haklarına ilişkin olarak karşılıklı anlaşma yapabilmektedir.

Mirastan feragat sözleşmesi ivazlı veya ivazsız olarak düzenlenebileceği gibi, mirasçının miras hakkının tamamını veya belirli bir kısmını kapsayacak şekilde de yapılabilir. Bununla birlikte mirastan feragat sözleşmesi, mirasın reddi ile karıştırılmamalıdır. Zira mirastan feragat sözleşmesi mirasbırakanın sağlığında yapılırken, mirasın reddi ancak mirasın açılmasından sonra kullanılabilen bir haktır.

Bu yazımızda mirastan feragat sözleşmesinin hukuki niteliği, türleri, geçerlilik şartları, hüküm ve sonuçları, sona erme halleri ile iptal sebepleri ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

1. Mirastan Feragat Sözleşmesi Nedir?

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasçının henüz açılmamış bir miras üzerindeki mirasçılık haklarından kısmen veya tamamen vazgeçmesini sağlayan bir sözleşmedir. Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesinde düzenlenen bu sözleşme ile mirasbırakan ve mirasçı, gelecekte doğacak miras haklarına ilişkin olarak karşılıklı anlaşma yapabilmektedir.

Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesine göre;

“Mirasbırakan ile bir mirasçısı arasında yapılan sözleşmeyle mirasçı, karşılıksız veya bir karşılık sağlayarak mirasçılık sıfatından vazgeçebilir.”

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakanın sağlığında yapılan ve mirasın açılmasıyla hüküm ve sonuçlarını doğuran bir ölüme bağlı tasarruftur. Sözleşme ivazlı veya ivazsız olarak yapılabileceği gibi, mirasçının miras hakkının tamamını veya belirli bir kısmını kapsayacak şekilde de düzenlenebilir.

2. Mirastan Feragat Sözleşmesinin Türleri

Mirastan feragat sözleşmesi, feragatin karşılıklı bir edime dayanıp dayanmamasına ve feragatin kapsamına göre farklı türlere ayrılmaktadır. Türk Medeni Kanunu’nda özellikle ivazlı ve ivazsız feragat ayrımı önem taşımakta olup, feragatin tam veya kısmi olarak yapılması da mümkündür. Feragat sözleşmesinin türü, sözleşmenin hüküm ve sonuçları ile özellikle altsoy üzerindeki etkisinin belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır.

2.1. İvazlı Mirastan Feragat

İvazlı mirastan feragat sözleşmesinde mirasçı, belirli bir karşılık elde ederek miras hakkından vazgeçmektedir. Bu karşılık para, taşınmaz devri, şirket hissesi veya ekonomik değeri bulunan başka bir edim şeklinde olabilir.

Örneğin mirasbırakanın çocuğuna bir taşınmaz devretmesi karşılığında çocuğun ileride doğacak miras hakkından vazgeçmesi ivazlı mirastan feragat sözleşmesine örnek olarak gösterilebilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesinde de mirastan feragatin bir karşılık sağlanarak yapılabileceği açıkça kabul edilmiştir. Uygulamada aile şirketlerinin devri, taşınmazların çocuklar arasında paylaştırılması ve ileride çıkabilecek miras uyuşmazlıklarının önlenmesi amacıyla en sık kullanılan feragat türü ivazlı feragattir.

2.2. İvazsız Mirastan Feragat

İvazsız mirastan feragat sözleşmesinde ise mirasçı, herhangi bir karşılık almaksızın miras hakkından vazgeçmektedir. Bu durumda feragat tamamen karşılıksız olarak gerçekleştirilmektedir.

İvazsız feragatte mirasçı, ileride mirasçılık sıfatından doğacak haklarını kendi serbest iradesiyle terk etmektedir. Ancak feragatin kapsamı ve özellikle altsoya etkisi bakımından sözleşmenin içeriğinin dikkatle değerlendirilmesi gerekir.

2.3. Tam Feragat

Tam feragat halinde mirasçı, mirasçılık sıfatından doğan tüm haklarından vazgeçmektedir. Bu durumda feragat eden kişi, mirasın açılmasıyla birlikte kural olarak mirasçı sıfatını kazanamaz ve tereke üzerinde herhangi bir hak iddia edemez.

Feragatin tam mı yoksa kısmi mi olduğu sözleşme hükümlerinin yorumlanması suretiyle belirlenir. Sözleşmede açık bir sınırlama bulunmaması halinde feragatin kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.

2.4. Kısmi Feragat

Kısmi feragatte ise mirasçı, miras hakkının yalnızca belirli bir bölümünden veya belirli haklardan vazgeçmektedir. Örneğin mirasçı sadece saklı payı üzerindeki haklarından veya terekedeki belirli bir paydan feragat edebilir.

Kısmi feragat sözleşmelerinde feragatin kapsamının açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde belirlenmesi büyük önem taşır. Aksi halde sözleşmenin yorumlanması sırasında uyuşmazlıklar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle kısmi feragat sözleşmelerinde hangi haklardan, hangi oranda ve hangi koşullarla feragat edildiğinin açıkça düzenlenmesi gerekir.

3. Mirastan Feragat Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçının kendi aralarında yapacakları basit bir yazılı anlaşma ile kurulamaz. Türk Medeni Kanunu’nun 545. maddesi uyarınca miras sözleşmelerinin geçerli olabilmesi için resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle mirastan feragat sözleşmesi de ancak kanunda öngörülen resmi usule uyularak yapılabilir.

Uygulamada mirastan feragat etmek isteyen mirasçı ile mirasbırakan birlikte notere başvurur. Noter tarafından hazırlanan sözleşmede feragatin kapsamı, ivazlı veya ivazsız olup olmadığı ve tarafların üzerinde anlaştıkları diğer hususlar açıkça belirtilir. Tarafların iradeleri alındıktan sonra sözleşme resmi şekilde düzenlenir ve imzalanır.

Mirastan feragat sözleşmesinin geçerli olarak kurulabilmesi için;

• Mirasbırakanın ve feragat eden mirasçının sözleşmeye katılması,
• Tarafların sözleşme yapma ehliyetine sahip olması,
• Sözleşmenin resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi,
• Kanunda öngörülen tanık ve imza şartlarına uyulması,

gerekmektedir. Bu şartlara uyulmaksızın yapılan feragat anlaşmaları geçerli değildir. Özellikle taraflar arasında adi yazılı şekilde düzenlenen belgeler veya sözlü anlaşmalar, mirastan feragat sonucunu doğurmaz.

4. Mirastan Feragat Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları

Mirastan feragat sözleşmesinin hüküm ve sonuç doğurabilmesi için kanunda öngörülen geçerlilik şartlarının eksiksiz olarak yerine getirilmesi gerekir. Bu şartlardan birinin eksik olması halinde sözleşmenin iptali veya geçersizliği gündeme gelebilir.

4.1. Tarafların Ehliyeti

Mirastan feragat sözleşmesi bir miras sözleşmesi niteliğinde olduğundan, mirasbırakanın Türk Medeni Kanunu’nun 503. maddesinde öngörülen şartları taşıması gerekir. Buna göre mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmaması, başka bir ifadeyle tam fiil ehliyetine sahip bulunması zorunludur.

Feragat eden mirasçı bakımından ise genel ehliyet kuralları uygulanır. Mirasçının sözleşmenin niteliğine göre gerekli ehliyete sahip olması gerekir.

4.2. Mirasbırakan ile Mirasçı Arasında Yapılması

Mirastan feragat sözleşmesi yalnızca mirasbırakan ile onun mirasçısı arasında yapılabilir. Sözleşmenin taraflarından biri mutlaka mirasbırakan, diğeri ise onun yasal veya atanmış mirasçısı olmalıdır.

Mirasçı sıfatı bulunmayan üçüncü kişilerle yapılan sözleşmeler mirastan feragat sözleşmesi olarak değerlendirilemez. Çünkü feragat edilen hak, doğması beklenen mirasçılık hakkıdır ve bu haktan ancak mirasçı sıfatına sahip kişiler vazgeçebilir.

4.3. Resmi Şekilde Düzenlenme Zorunluluğu

Mirastan feragat sözleşmesi, miras sözleşmelerine ilişkin şekil kurallarına tabidir. Türk Medeni Kanunu’nun 545. maddesi gereğince sözleşmenin resmi vasiyetname şeklinde düzenlenmesi zorunludur.

Bu nedenle sözleşmenin noter veya yetkili resmi memur huzurunda düzenlenmesi, tarafların iradelerini resmi memura açıklamaları ve kanunda öngörülen tanık ile imza şartlarının yerine getirilmesi gerekir.

Adi yazılı şekilde yapılan veya sözlü olarak kurulan feragat anlaşmaları hukuken geçerli değildir.

4.4. İrade Sakatlıklarının Bulunmaması

Her sözleşmede olduğu gibi mirastan feragat sözleşmesinde de tarafların iradelerinin serbestçe oluşmuş olması gerekir. Hata, hile veya korkutma (ikrah) sonucu yapılan feragat sözleşmeleri hukuken geçerli kabul edilmez.

Örneğin mirasçıya gerçeğe aykırı bilgiler verilerek sözleşme imzalatılması, mirasçının aldatılması veya baskı altına alınması halinde sözleşmenin iptali talep edilebilir.

Bu nedenle mirastan feragat sözleşmesinin geçerliliği için tarafların sözleşmenin içeriğini bilerek, isteyerek ve herhangi bir baskı altında kalmaksızın iradelerini açıklamış olmaları gerekir.

5. Mirastan Feragat Sözleşmesinin Hüküm ve Sonuçları

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakanın ölümü ile birlikte hüküm ve sonuçlarını doğurur. Sözleşmenin kurulmasıyla birlikte taraflar bakımından bağlayıcılık ortaya çıkmakla birlikte, mirasçılık sıfatı üzerindeki etkileri ancak mirasın açılmasıyla gerçekleşir.

Mirastan feragat sözleşmesinin sonuçları, sözleşmenin ivazlı veya ivazsız olmasına, feragatin kapsamına ve sözleşmede yer alan özel hükümlere göre farklılık gösterebilir.

5.1. Feragat Eden Mirasçının Durumu

Mirastan feragat eden kişi, feragatin kapsamı ölçüsünde mirasçılık sıfatından doğan haklarını kaybeder. Tam feragat halinde kişi, mirasın açılmasıyla birlikte kural olarak mirasçı sıfatını kazanamaz ve tereke üzerinde herhangi bir hak talep edemez.

Kısmi feragat halinde ise mirasçı yalnızca sözleşmede belirtilen haklar veya paylar bakımından mirasçılık sıfatından vazgeçmiş sayılır. Bu nedenle feragatin kapsamının sözleşmede açık şekilde belirlenmesi önem taşımaktadır.

5.2. Feragatin Altsoya Etkisi

Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesi uyarınca, mirastan feragat sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadıkça feragat eden kişinin altsoyu da feragatten etkilenir.

Buna göre feragat eden kişinin çocukları ve onların altsoyu da kural olarak mirasçı olamaz. Ancak taraflar sözleşmede feragatin yalnızca feragat eden kişi ile sınırlı olacağını kararlaştırabilirler. Bu durumda altsoy mirasçılık hakkını korumaya devam eder.

5.3. İvazlı Feragatte Altsoyun Durumu

Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesine göre ivazlı mirastan feragat sözleşmelerinde aksi kararlaştırılmadıkça feragat, feragat eden kişinin altsoyunu da kapsar.

Örneğin mirasbırakanın bir taşınmaz veya belirli bir para karşılığında çocuğunu mirastan feragat ettirmesi halinde, sözleşmede aksine bir hüküm bulunmadığı sürece torunlar da mirasçılık sıfatını kazanamazlar.

Bu nedenle uygulamada özellikle aile şirketleri ve yüksek değerli taşınmazlar bakımından yapılan ivazlı feragat sözleşmelerinde altsoyun durumunun ayrıca düzenlenmesi tavsiye edilmektedir.

5.4. Saklı Pay Üzerindeki Etkileri

Mirastan feragat sözleşmesi ile mirasçı, yalnızca yasal miras payından değil, aynı zamanda saklı pay hakkından da vazgeçebilir. Bu nedenle geçerli bir feragat sözleşmesi bulunan kişi, mirasın açılmasından sonra saklı payının ihlal edildiğini ileri sürerek tenkis talebinde bulunamaz.

Ancak feragat sözleşmesinin kapsamı sınırlı tutulmuşsa veya belirli haklarla sınırlandırılmışsa, saklı pay üzerindeki etkileri de sözleşmenin içeriğine göre değerlendirilmelidir.

5.5. Miras Paylaşımına Etkisi

Mirastan feragat sözleşmesi, mirasın paylaşılmasında dikkate alınan mirasçı çevresini doğrudan etkiler. Feragat eden kişinin mirasçılık sıfatını kaybetmesi nedeniyle, tereke diğer mirasçılar arasında kanuni pay oranlarına göre yeniden dağıtılır.

Bu durum özellikle çok sayıda mirasçının bulunduğu ailelerde, aile işletmelerinin devrinde veya belirli malvarlığı unsurlarının belirli kişilerde toplanmasının amaçlandığı hallerde önemli sonuçlar doğurmaktadır.

Bu nedenle mirastan feragat sözleşmesi, yalnızca feragat eden mirasçıyı değil, diğer mirasçıların paylarını ve mirasın paylaşım şeklini de doğrudan etkileyen önemli bir miras planlama aracıdır.

6. Mirastan Feragat Sözleşmesi Sona Erebilir mi?

Mirastan feragat sözleşmesi, taraflar arasında kurulan ve kural olarak bağlayıcı sonuçlar doğuran bir miras sözleşmesidir. Bu nedenle mirasbırakanın veya mirasçının tek taraflı irade açıklamasıyla sözleşmeden dönmesi mümkün değildir. Ancak kanunda öngörülen bazı hallerde sözleşme sona erebilir veya hükümsüz hale gelebilir.

6.1. Tarafların Anlaşması ile Sona Erme

Mirastan feragat sözleşmesi, tarafların karşılıklı anlaşması ile sona erdirilebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 546. maddesi uyarınca miras sözleşmesi, tarafların yazılı şekilde yapacakları anlaşma ile her zaman ortadan kaldırılabilir.

Bu nedenle mirasbırakan ve feragat eden mirasçı, daha önce yaptıkları feragat sözleşmesini sonradan birlikte ortadan kaldırabilir veya hükümlerini değiştirebilirler. Sözleşmenin sona erdirilmesi için tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamalarında bulunmaları gerekir.

6.2. Feragat Sözleşmesinin Kendiliğinden Hükümsüz Hale Gelmesi

Bazı durumlarda mirastan feragat sözleşmesi herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmaksızın kendiliğinden hükümsüz hale gelebilir.

Türk Medeni Kanunu’nun 529. maddesi uyarınca, ivazlı mirastan feragat sözleşmesinde feragat belirli bir kişi lehine yapılmış ve bu kişi herhangi bir nedenle mirasçı olamamışsa, aksi kararlaştırılmadıkça feragat hükümsüz hale gelir.

Örneğin bir çocuk, kardeşi lehine mirastan feragat etmiş ve kardeş mirasbırakandan önce vefat etmişse, sözleşmede aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece feragat de ortadan kalkar.

6.3. Yeni Bir Sözleşme ile Feragatten Dönülmesi

Mirastan feragat sözleşmesinden tek taraflı olarak dönülmesi mümkün değildir. Ancak taraflar daha sonra yeni bir sözleşme yaparak önceki feragat sözleşmesini tamamen ortadan kaldırabilir veya kapsamını değiştirebilirler.

Örneğin başlangıçta mirasın tamamından feragat eden bir mirasçı ile mirasbırakan, sonradan yapacakları yeni bir sözleşme ile feragati kaldırabilir veya sadece belirli bir payla sınırlandırabilirler.

Bu nedenle mirastan feragat sözleşmesinin değiştirilmesi veya ortadan kaldırılması kural olarak ancak tarafların ortak iradesiyle mümkündür. Taraflardan birinin sonradan fikrini değiştirmesi tek başına sözleşmenin hükümlerini ortadan kaldırmaz.

7. Mirastan Feragat Sözleşmesinin İptali

Mirastan feragat sözleşmesi, geçerli şekilde kurulduğu takdirde taraflar bakımından bağlayıcı sonuçlar doğurur. Ancak kanunda öngörülen bazı sebeplerin varlığı halinde sözleşmenin iptali mümkündür. Sözleşmenin iptal edilmesi halinde feragat eden kişinin mirasçılık sıfatına ilişkin hakları yeniden gündeme gelebilir.

7.1. İptal Sebepleri

Mirastan feragat sözleşmesinin iptaline yol açabilecek başlıca sebepler şunlardır:

• Taraflardan birinin gerekli ehliyete sahip olmaması,
• Hata nedeniyle sözleşmenin yapılması,
• Hile (aldatma) sonucu sözleşmenin kurulması,
• Korkutma veya baskı altında sözleşmenin imzalanması,
• Kanunda öngörülen resmi şekil şartlarına uyulmaması.

Bu sebeplerin varlığı halinde sözleşmenin iptali için dava açılması mümkündür.

7.2. İptal Davasını Kimler Açabilir?

Mirastan feragat sözleşmesinin iptalini, sözleşmenin geçersizliğinden hukuki yararı bulunan kişiler talep edebilir. Bunlar özellikle;

• Feragat eden mirasçı,
• Mirasbırakan,
• Feragat eden kişinin altsoyu,
• Feragat nedeniyle miras payı veya mirasçılık hakkı etkilenen diğer mirasçılar,
• Sözleşmenin geçerliliğinden doğrudan etkilenen diğer hak sahipleri,

olabilir. İptal davası açabilmek için davacının, mirastan feragat sözleşmesinin geçersizliğinin tespit edilmesinde güncel ve korunmaya değer bir hukuki menfaatinin bulunması gerekir.

7.3. İptal Davasında Süreler

Mirastan feragat sözleşmesinin iptaline ilişkin davalarda uygulanacak süreler, miras sözleşmelerinin iptaline ilişkin genel hükümlere tabidir.

Türk Medeni Kanunu’nun 559. maddesi uyarınca iptal davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.

Her halde bu dava;

• Davalının iyi niyetli olması halinde tasarrufun açılmasından itibaren on yıl,
• Davalının kötü niyetli olması halinde ise tasarrufun açılmasından itibaren yirmi yıl

geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü nitelikte olup mahkeme tarafından resen dikkate alınır. Bu nedenle iptal sebebinin öğrenilmesinden sonra dava açılması konusunda gecikmemek büyük önem taşımaktadır.