Mirastan feragat, ileride mirasçı olacak bir kişinin, mirasbırakan henüz hayattayken onunla yaptığı sözleşmeyle açılmamış mirastaki haklarından vazgeçmesidir. Türk Medeni Kanunu’nun 528. maddesinde düzenlenen bu sözleşme, karşılıklı (ivazlı) veya karşılıksız (ivazsız) yapılabilir ve aile şirketlerinin ya da taşınmazların tek elde toplanmasında sık kullanılan bir planlama aracıdır.
Feragat, mirasın reddiyle sıkça karıştırılır. Ret mirasın açılmasından sonra mirasçının tek taraflı beyanıyla yapılır; feragat ise ölümden önce, mirasbırakanla birlikte ve resmi şekilde yapılan bir sözleşmedir. Bu yazıda feragatin türlerini, şekil ve ehliyet şartlarını, feragat edenin çocuklarına ve alacaklılarına etkisini, sözleşmenin sona ermesini ve iptal davasını örneklerle anlatıyoruz.
- Kimler arasında yapılır?
- Yalnızca mirasbırakan ile mirasçısı arasında. Mirasçının başka mirasçılarla veya üçüncü kişilerle yaptığı anlaşma feragat sayılmaz.
- Şekli nedir?
- Miras sözleşmesi olduğundan resmi vasiyetname şeklinde; uygulamada noterde, iki tanıkla (TMK m. 545).
- Çocuklarımı etkiler mi?
- Karşılık alınarak yapılan feragat, aksi yazılmadıkça feragat edenin altsoyunu da kapsar. Karşılıksız feragatte altsoy onun yerine mirasçı olur (TMK m. 528).
- Sonradan bozulabilir mi?
- Tek taraflı olarak hayır; tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir (TMK m. 546/1).
Mirastan feragat nedir?
Kanuna göre mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK m. 528/1-2). Feragat, mirasbırakanın sağlığında kurulur ama mirasçılık üzerindeki etkisini mirasın açılmasıyla, yani ölümle gösterir. Bu nedenle feragat bir ölüme bağlı tasarruftur ve miras sözleşmesinin olumsuz türüdür. Miras sözleşmesinin genel kuralları için miras sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Feragatin konusu, henüz doğmamış miras hakkına ilişkin beklentidir. Feragat eden kişi ölüm anında hiç mirasçı olmamış gibi değerlendirilir; payı, sözleşmenin içeriğine göre diğer mirasçılara veya kendi altsoyuna geçer.
| Ölçüt | Mirastan feragat | Mirasın reddi |
|---|---|---|
| Zamanı | Mirasbırakanın sağlığında | Ölümden sonra, kural olarak 3 ay içinde |
| Niteliği | Mirasbırakanla yapılan sözleşme | Mirasçının tek taraflı beyanı |
| Şekli | Noterde, resmi vasiyetname şeklinde | Sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyan |
| Karşılık | Alınabilir | Söz konusu değildir |
| Altsoya etkisi | İvazlı feragatte altsoy da kural olarak dışarıda kalır | Pay, reddedenin altsoyuna geçer |
| Geri dönüş | Taraflar yazılı anlaşmayla kaldırabilir | Beyan mahkemeye ulaştıktan sonra tek taraflı geri alınamaz |
Mirasın reddinin şartları ve süreleri için reddi miras yazımıza bakabilirsiniz.
Feragatin türleri
İvazlı feragat, aile şirketlerinin devrinde ve taşınmazların çocuklar arasında sağlıkta bölüştürülmesinde en sık kullanılan türdür. Feragatin hangi hakları kapsadığı sözleşmenin yorumuyla belirlenir; bu nedenle “mirastaki tüm haklarımdan” veya “yalnızca X parseldeki payımdan” gibi açık ifadeler kullanılmalıdır.
Feragatin belirli bir mal ile sınırlı tutulması da mümkündür. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 22.10.2024 tarihli, 2024/860 E., 2024/4724 K. sayılı kararında, feragate ilişkin hükümlerin emredici olmadığını, kısmi feragatin ve belirli bir maldan feragatin geçerli olduğunu kabul etmiştir.
Belirli bir kişi lehine feragat
Feragat herkes yararına yapılabileceği gibi, belirli bir kişi lehine de yapılabilir. Örneğin bir çocuk, babasının mirasındaki payından kız kardeşi lehine vazgeçebilir. Bu durumda kanun bir güvence öngörür: feragat belirli bir kişi lehine yapılmışsa ve bu kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa feragat hükümden düşer (TMK m. 529/1). Kız kardeş babadan önce ölürse, feragat eden çocuk yeniden mirasçı olur.
Feragat belirli bir kişi lehine yapılmamışsa, en yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır. Bunlar da herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa feragat yine hükümden düşer (TMK m. 529/2). Bu kural, feragatten mirasbırakanın uzak akrabalarının veya Devletin beklenmedik biçimde yararlanmasını önler.
Lehine feragat edilen kişinin yasal mirasçı olması gerekmez. Yukarıda andığımız 7. Hukuk Dairesi kararında, sağ kalan eşin bir taşınmazdaki payından karşılık alarak kendi kardeşi lehine feragat ettiği olayda, sözleşmenin kardeş bakımından üçüncü kişi yararına olumlu bir miras sözleşmesi olduğu ve kardeşin bu sözleşmeye dayanarak dava açabileceği kabul edilmiştir.
Şekil ve geçerlilik şartları
Resmi şekil
Adi yazılı veya sözlü bir “feragatname” geçerli değildir. Feragat sözleşmesi, miras sözleşmesi olarak resmi vasiyetname şeklinde yapılmalıdır (TMK m. 545). Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 11.02.1959 tarihli, 16/14 sayılı kararı da bu yöndedir. Uygulamada mirasbırakan ve mirasçı birlikte notere gider, isteklerini aynı anda bildirir ve sözleşmeyi noter ile iki tanık önünde imzalar. Mirasbırakanın eşi, altsoyu, üstsoyu ve kardeşleri tanık olamaz. Noterde düzenlenen feragat sözleşmesinin ölümden sonra sulh hakimine gönderilip açılması gerekmez.
Ehliyet
Mirasbırakan ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmamalıdır (TMK m. 503). Feragat eden mirasçı için de tam ehliyet aranır. Yargıtay uygulamasında, 17 yaşında imzalanan bir feragat sözleşmesi geçersiz sayılmıştır. Küçük veya kısıtlı bir mirasçı adına feragat söz konusuysa veli veya vasinin yanında vesayet makamının izni de gerekir.
Taraflar
Feragat yalnızca mirasbırakan ile mirasçısı arasında yapılır. Bir mirasçının, mirasbırakan sağken diğer mirasçılarla veya bir üçüncü kişiyle yaptığı “babamdan kalacak payımı sana bırakıyorum” türünden anlaşmalar feragat sayılmaz. Bunlar açılmamış miras payının devri niteliğindedir ve mirasbırakanın katılımı veya izni yoksa geçersizdir (TMK m. 678). Ayrıntılar için miras payının devri yazımıza bakabilirsiniz.
Yargıtay uygulamasında, sözleşme tarihinde henüz mirasçı sıfatı bulunmayan bir kişiyle, örneğin evlenmeden önce müstakbel eşle yapılan feragatin TMK m. 528 kapsamında geçerli sayılmadığı kararlar bulunmaktadır. Evlilik öncesinde bu konuda anlaşan çiftlerin, evlendikten sonra sözleşmeyi noterde yenilemesi güvenli yoldur.
Sağlıklı irade
Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama altında yapılan feragat iptal edilebilir. Mirasçıya terekenin değeri hakkında gerçeğe aykırı bilgi verilmesi veya baskı yapılarak imzalatılması tipik örneklerdir. İvazlı feragatte, verilen karşılık ile vazgeçilen pay arasında açık bir oransızlık ve mirasçının zor durumundan yararlanılması varsa aşırı yararlanma (gabin) da ileri sürülebilir.
Feragatin sonuçları: mirasçı, altsoy ve paylar
Feragat eden mirasçı
Tam feragatte feragat eden mirasçı olamaz ve terekeden hiçbir şey isteyemez. Kısmi feragatte yalnızca sözleşmede gösterilen pay veya mal bakımından mirasçılık hakkını kaybeder. Feragat saklı payı da kapsayabilir; geçerli bir feragatte bulunan kişi, sonradan saklı payının zedelendiğini ileri sürerek tenkis davası açamaz.
Altsoya etkisi
Bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur. Karşılıksız feragatte bu kural uygulanmaz; feragat edenin altsoyu, feragat eden mirasbırakandan önce ölmüş gibi onun yerine mirasçı olur.
Bu ayrım uygulamada çok önemlidir. İvazlı feragatte çocuklar ve torunlar da mirasçı olamaz; taraflar bunu istemiyorsa sözleşmeye “feragat yalnızca feragat eden bakımından hüküm doğurur” kaydı konmalıdır. İvazsız feragatte ise altsoyu bulunan bir kişinin feragati çoğu zaman beklenen sonucu vermez, çünkü pay onun çocuklarına geçer.
Örnek hesap
Dul bir babanın üç çocuğu (A, B ve C) ve 1.500.000 TL değerinde terekesi olsun. A’nın da iki çocuğu bulunsun.
- Feragat yoksa: A, B ve C’nin her biri 500.000 TL alır.
- A, 400.000 TL karşılık alarak feragat etmişse: A’nın çocukları da kural olarak mirasçı olamaz. Tereke B ve C arasında paylaşılır; her biri 750.000 TL alır.
- A karşılıksız feragat etmişse: A’nın 500.000 TL’lik payı iki çocuğuna geçer; her torun 250.000 TL, B ve C 500.000’er TL alır.
Feragat karşılığında verilen değer, diğer mirasçıların saklı paylarını zedeleyecek büyüklükteyse tenkise tabi olabilir. Bu durumda feragat edenin, tenkis edilecek kısmı ödemek ile aldığını geri vererek mirasa katılmak arasında seçim yapabileceği kabul edilmektedir.
Mirasçılık belgesinde gösterilmesi
Feragat, mirasçılık belgesi istenmesine engel değildir. Ancak belgede feragat eden mirasçının durumu ve payının kime geçtiği açıkça gösterilmelidir. Feragat sözleşmesinin iptali için başka bir mahkemede dava açılmışsa, Yargıtay uygulamasına göre mirasçılık belgesi davasında bu dava bekletici sorun yapılır. Belgenin alınma usulü için mirasçılık belgesi yazımıza bakabilirsiniz.
Feragat ve alacaklılar
Mirasbırakanın alacaklıları
Feragat eden, kural olarak tereke borçlarından sorumlu olmaz, çünkü mirasçı değildir. Ancak kanun, ölümden kısa süre önce terekeden değer çekilmesine karşı alacaklıları korur. Mirasın açıldığı anda tereke borçları karşılayamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları, mirasbırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde feragat karşılığı aldıkları değerden, mirasın açılması anındaki zenginleşmeleri tutarında alacaklılara karşı sorumludur (TMK m. 530). Karşılıksız feragatte bu sorumluluk doğmaz.
Feragat edenin kendi alacaklıları
Borçlu bir kişinin, alacaklılarından kaçırmak amacıyla mirasından karşılıksız feragat etmesi uygulamada sık görülür. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 10.12.2025 tarihli, 2025/4714 E., 2025/8121 K. sayılı kararında, borçlunun anne ve babasıyla yaptığı ivazsız feragat sözleşmelerinin alacaklıyı zarara uğratmak amacı taşıdığı durumda tasarrufun iptali davasına konu olabileceğini kabul etmiştir. Mahkeme, mirasbırakanlar henüz hayattayken açılan davada alacaklının hukuki yararı bulunmadığı gerekçesiyle verilen ret kararını bozmuştur. Daha önceki bazı kararlarda alacaklıların ivazsız feragate karşı dava açamayacağı kabul edildiğinden bu karar önemlidir. Tasarrufun iptali davasının şartları için tasarrufun iptali davası yazımıza bakabilirsiniz.
Feragat sözleşmesi nasıl sona erer?
Feragat sözleşmesinden tek taraflı dönülemez. Bununla birlikte sözleşme şu yollarla ortadan kalkabilir veya değişebilir:
- Yazılı anlaşma: Mirasbırakan ve feragat eden, yazılı bir anlaşmayla sözleşmeyi her zaman ortadan kaldırabilir veya kapsamını daraltabilir (TMK m. 546/1). Örneğin tam feragat, sonradan yalnızca belirli bir taşınmazla sınırlanabilir. Yargıtay uygulamasında, feragatle bağdaşmayan ve tarafların katıldığı sonraki yazılı bir paylaşım anlaşması, feragatten karşılıklı olarak vazgeçildiği şeklinde yorumlanmıştır.
- Lehtarın mirasçı olamaması: Belirli bir kişi lehine yapılan feragat, o kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamazsa kendiliğinden hükümden düşer (TMK m. 529).
- Karşılığın ödenmemesi: İvazlı feragatte mirasbırakan üstlendiği ödemeyi veya devri yapmaz ya da güvenceye bağlamazsa, feragat eden borçlar hukuku kurallarına göre sözleşmeden dönebilir (TMK m. 547).
Feragat sözleşmesinin iptali
Feragat sözleşmesi ehliyetsizlik, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, hukuka ya da ahlaka aykırılık ve resmi şekle uyulmaması sebepleriyle iptal ettirilebilir. Davayı, feragat eden, onun altsoyu ve feragat nedeniyle miras payı etkilenen diğer mirasçılar gibi güncel ve korunmaya değer menfaati bulunanlar açabilir. Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.
Dava, iptal sebebinin ve hak sahibi olunduğunun öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır. Her halde mirasın açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı 20 yıl geçmekle dava hakkı düşer. Süreler hak düşürücüdür; geçersizlik savunma yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Şekil eksikliğine dayanan iptal taleplerinde dürüstlük kuralı da gözetilir. Feragatin karşılığını alıp yıllarca kullanan mirasçının, sonradan yalnızca tanıklardan birinin altsoy olduğu gerekçesiyle sözleşmenin iptalini istemesi Yargıtay tarafından dürüstlük kuralına aykırı bulunmuştur (14. HD, 27.03.2019, 2016/8822 E., 2019/2813 K.).
Başvuru ve dava yolu: pratik bilgiler
- Sözleşme için: Mirasbırakan ve mirasçı birlikte herhangi bir notere başvurur. Kimlik belgeleri, karşılık bir taşınmazsa tapu bilgileri ve iki tanık gerekir. Taşınmaz devri ayrıca tapu müdürlüğünde yapılır.
- İptal davası: Asliye hukuk mahkemesinde, mirasbırakanın son yerleşim yerinde açılır. Dava şartı arabuluculuk yoktur. Harç ve gider avansı dava açılırken yatırılır.
- Mirasçılık belgesi: Ölümden sonra noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınırken feragat sözleşmesinin onaylı örneği sunulmalıdır.
- Vergi ve harç: Feragat karşılığında yapılan taşınmaz veya para devrinin tapu harcı, veraset ve intikal vergisi gibi sonuçları devirden önce değerlendirilmelidir.
Feragat, bakım sözleşmesi ve boşanma
Uygulamada feragat sözleşmesi bazen bir taşınmaz devri veya ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle birlikte yapılır. Bu işlemler birbirinden bağımsız değerlendirilir. Örneğin eşlerden birinin, diğerine bakım karşılığında taşınmaz devrettiği ve aynı zamanda eşin mirastan feragat ettiği durumda, sonradan boşanma gerçekleşirse eşin yasal mirasçılığı boşanmayla zaten sona erer; taşınmaz devrinin akıbeti ise bakım sözleşmesine ve mal rejimi tasfiyesine ilişkin kurallara göre belirlenir. Bakım sözleşmesinin sona ermesi ve iptali için ölünceye kadar bakma sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Kardeşler arasında adi yazılı “feragatname” imzalamak ve bunun geçerli olduğunu sanmak.
- İvazlı feragatte altsoyun durumunu düzenlememek; torunların da mirastan dışarıda kalacağını öngörmemek.
- Altsoyu olan bir mirasçının karşılıksız feragatiyle malı belirli bir kardeşte toplamaya çalışmak.
- Feragat karşılığını belgesiz, elden ödemek.
- Evlilikten önce müstakbel eşle yapılan feragati evlilikten sonra yenilememek.
Sık sorulan sorular
Mirastan feragat ile mirası reddetmek aynı şey mi?
Hayır. Feragat mirasbırakan hayattayken, onunla noterde yapılan bir sözleşmedir. Ret ise ölümden sonra, kural olarak üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan tek taraflı bir beyandır.
Feragat ettim; çocuklarım mirasçı olur mu?
Feragat karşılık alınarak yapıldıysa ve sözleşmede aksi yazmıyorsa çocuklarınız da mirasçı olamaz. Karşılıksız feragatte ise çocuklarınız sizin yerinize mirasçı olur.
Borçlarım nedeniyle mirastan feragat edersem alacaklılarım bir şey yapabilir mi?
Yapabilir. Yargıtay, alacaklıları zarara uğratmak amacıyla yapılan ivazsız feragatin tasarrufun iptali davasına konu olabileceğini kabul etmektedir. Bu dava mirasbırakan hayattayken de açılabilir.
Eşim evlenmeden önce feragat sözleşmesi imzaladı, geçerli mi?
Tartışmalıdır. Yargıtay’ın sözleşme tarihinde mirasçı sıfatı bulunmayan kişiyle yapılan feragati geçerli saymayan kararları vardır. Evlendikten sonra sözleşmenin noterde yenilenmesi önerilir.
Feragatten sonra vazgeçebilir miyim?
Tek taraflı olarak hayır. Mirasbırakanla yazılı olarak anlaşarak sözleşmeyi ortadan kaldırabilirsiniz. Karşılık size hiç ödenmediyse sözleşmeden dönebilir; irade sakatlığı varsa iptal davası açabilirsiniz.
Feragat eden kişi mirasbırakanın borçlarından sorumlu olur mu?
Kural olarak hayır. Ancak tereke borca batıksa, ölümden önceki beş yıl içinde feragat karşılığı alınan değerden, ölüm anındaki zenginlik ölçüsünde alacaklılara karşı sorumluluk doğar.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla