Türkiye’ye vize ile veya vizesiz gelen bir yabancı, kural olarak vizenin ya da vize muafiyetinin tanıdığı süre kadar ülkede kalabilir. Bu süreyi veya her durumda 90 günü aşacak bir kalış planlıyorsanız ikamet izni (halk arasında oturma izni ya da ikamet tezkeresi) almanız gerekir. İkamet izni, Türkiye’de ne kadar ve hangi amaçla kalacağınızı gösteren resmi belgedir ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile düzenlenir.
Bu yazı, ikamet izni konusundaki yazı dizimizin merkezidir. Önce hangi ikamet izni türünün size uygun olduğunu, başvurunun nasıl yapıldığını, hangi belgelerin istendiğini ve masrafları anlatıyoruz. Ardından uzatma, izin türleri arasında geçiş, ret ve iptal halleri ile ret kararına karşı başvurabileceğiniz yolları özetliyoruz. Her izin türünün ayrıntısı için ilgili yazımıza bağlantı verdik.
- Kimin ikamet izni alması gerekir?
- Vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreyi ya da 90 günü aşacak şekilde Türkiye’de kalacak yabancıların (YUKK m. 19).
- Başvuru nereden yapılır?
- Türkiye’de ilk başvuru ve uzatma e-İkamet sistemi üzerinden yapılır; randevu günü belgelerle il göç idaresi müdürlüğüne gidilir.
- Kaç tür ikamet izni var?
- Altı tür: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni (YUKK m. 30).
- Başvuru reddedilirse?
- Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Ret kararıyla birlikte sınır dışı etme kararı da verilmişse o karar için süre 7 gündür.
İkamet izni nedir, kimler almak zorundadır?
İkamet izni, yabancının Türkiye’de belirli bir süre ve belirli bir amaçla yasal olarak kalmasını sağlayan izindir. Kanun, vize veya vize muafiyetiyle tanınan süreyi ya da 90 günü aşan kalışlar için ikamet izni almayı zorunlu tutar (YUKK m. 19). İzin, kişinin kim olduğunu, nerede yaşadığını ve hangi amaçla ülkede bulunduğunu kayıt altına aldığı için kamu düzeni ve güvenliği bakımından da önemlidir.
Bazı kişiler ikamet izni almaktan muaftır (YUKK m. 20). Bunlar arasında 90 güne kadar vizeyle veya vizesiz gelenler (vize ya da muafiyet süresi boyunca), Türkiye’deki diplomatik ve konsüler temsilcilikler ile bazı uluslararası kuruluşlarda görevli olanlar, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. maddesi kapsamındaki mavi kart sahipleri bulunur. Mavi kart sahipleri ikamet izni almadan Türkiye’de yaşayabilir.
- Pasaport süresi: Pasaportunuzun veya pasaport yerine geçen belgenizin, istediğiniz ikamet izni süresinden en az 60 gün daha uzun geçerli olması gerekir (YUKK m. 21 ve 23).
- Kullanma süresi: Verilen ikamet izni 6 ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini yitirir (YUKK m. 19).
- Her yabancıya ayrı izin: İkamet izni kalış amacına bağlı olarak ve her yabancı için ayrı düzenlenir. Ailenin her ferdi için ayrı başvuru gerekir.
İkamet izni türleri
Kanun altı tür ikamet izni sayar (YUKK m. 30). Hangisine başvuracağınızı Türkiye’deki kalış amacınız belirler. Yanlış türde başvuru, en sık görülen ret sebeplerinden biridir. Aşağıdaki tabloda her türün kimlere verildiğini ve azami süresini özetledik.
| İzin türü | Kimlere verilir? | Bir defada azami süre |
|---|---|---|
| Kısa dönem | Turizm, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı, bilimsel araştırma, tedavi, Türkçe kursu, yeni mezunlar, çalışmayan yatırımcılar, KKTC vatandaşları gibi YUKK m. 31’de sayılanlar | Kural olarak 2 yıl; yatırımcı ve KKTC vatandaşları için 5 yıl |
| Aile | Türk vatandaşının, mavi kartlının veya ikamet izinli yabancının eşi, ergin olmayan ve bağımlı çocukları | 3 yıl; destekleyicinin izin süresini aşamaz |
| Öğrenci | Türkiye’de ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrencileri; bazı ilk ve ortaöğretim öğrencileri | Yükseköğretimde öğrenim süresine göre; ilk ve ortaöğretimde birer yıllık |
| Uzun dönem | En az 8 yıl kesintisiz ikamet izniyle kalanlar ve İçişleri Bakanlığının belirlediği şartları taşıyanlar | Süresiz |
| İnsani | Diğer izinleri alamayan ve kanunda sayılan istisnai hallerdeki yabancılar (YUKK m. 46) | Bakanlıkça belirlenen süre |
| İnsan ticareti mağduru | İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunanlar (YUKK m. 48) | Önce 30 gün; altışar aylık uzatmalarla toplam 3 yıla kadar |
İnsan ticareti mağduru ikamet izni, diğer ikamet izinlerinin şartları aranmadan valilikçe verilir. Mağdurun iyileşmesi ve yetkili makamlarla iş birliği yapıp yapmayacağına karar vermesi için tanınır. Mağdurun kendi girişimiyle suç failleriyle yeniden ilişki kurduğu anlaşılırsa izin iptal edilir (YUKK m. 49).
Başvuru nasıl yapılır?
Kanundaki genel kurala göre ikamet izni başvurusu, yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna yapılır (YUKK m. 21). Ancak Türkiye’ye vizeyle veya vizesiz giriş yapmış yabancıların büyük kısmı başvurularını Türkiye’den yapar. Kanun, uzun dönem, öğrenci, insani ve insan ticareti mağduru izinleri, aile izninden kısa döneme geçişler, Türkiye’de doğan çocuklar, kalış amacının değişmesi ve Türkiye’de mezun olanların kısa döneme geçişi gibi hallerde valiliklere başvuruyu açıkça kabul eder (YUKK m. 22).
- e-İkamet ön başvurusue-İkamet sistemine girip ilk başvurularda “İlk Kez İkamet İzni Başvurusu Yapıyorum” seçeneğini işaretleyin. İzin türünü kalış amacınıza göre seçin.
- Ön kayıt formuFormu eksiksiz ve doğru doldurun. Adres, iletişim ve pasaport bilgilerindeki bir yanlışlık başvurunun ertelenmesine veya reddine yol açabilir.
- Harç ve belge bedeliBaşvuru tamamlandıktan sonra sistemde hesaplanan harç ve kart bedelini ödeyin. Ödeme çevrim içi ya da vergi daireleri ve anlaşmalı bankalar aracılığıyla yapılabilir.
- RandevuSistem size il göç idaresi müdürlüğünden bir randevu tarihi verir. Randevu ücretsizdir; ücret talep eden aracılara itibar etmeyin.
- Belgelerle müracaatRandevu günü formun çıktısını imzalayın ve belgelerinizle birlikte müdürlüğe gidin. Değerlendirme sırasında ek bilgi veya belge istenebilir.
- Sonuç ve kartSonucu e-İkamet veya e-Devlet üzerinden takip edin. Olumlu sonuçlanan başvurularda ikamet izni kartı basılarak PTT aracılığıyla adresinize gönderilir.
Kanun, ikamet izni başvurularının en geç 90 gün içinde sonuçlandırılmasını öngörür (YUKK m. 21). Eksik belgeyle yapılan başvurular, eksikler tamamlanıncaya kadar ertelenebilir; belirtilen sürede tamamlanmazsa başvuru işlemden kaldırılabilir. Başvurular, İçişleri Bakanlığınca yetkilendirilen aracı kurumlar eliyle de yapılabilir (YUKK m. 21/7).
İkamet izniniz verildikten sonra adresinizi en geç 20 iş günü içinde Adres Kayıt Sistemine (AKS) kaydettirin. Yabancı nüfus oranı belirli bir eşiği aşan bazı mahalleler, Göç İdaresi kararıyla yeni ikamet ve adres kayıtlarına kapatılabilir. Kiralayacağınız veya satın alacağınız evin bulunduğu mahallenin açık olup olmadığını önceden kontrol edin.
Gerekli belgeler
Belgeler izin türüne göre değişse de temel bir liste her başvuruda istenir. Yurt dışından alınan belgelerin apostil veya konsolosluk onaylı olması ve noter onaylı Türkçe tercümesinin eklenmesi gerekir.
Bütün başvurularda istenen temel belgeler
- Başvuru formu: e-İkamet çıktısının ilk sayfası, sizin, yasal temsilcinizin veya vekaletnameli avukatınızın imzasıyla.
- Pasaport: Pasaportun veya yerine geçen belgenin aslı ve fotokopisi.
- Fotoğraf: Son altı ay içinde çekilmiş, biyometrik (ICAO standardında) fotoğraflar. Uygulamada 4 adet istenir.
- Sağlık sigortası: İzin süresini kapsayan geçerli bir sağlık sigortası. Sigorta bilgileri sistemde doğrulandığı için doğru girilmelidir.
- Adres belgesi: Tapu, noter onaylı kira sözleşmesi, otel veya yurt kaydı ya da yanında kalacağınız kişinin noter onaylı taahhütnamesi.
- Maddi imkan: İzin süresince geçiminizi sağlayabileceğinizi gösteren belgeler veya beyan.
- Harç makbuzu ve adli sicil kaydı: Harç ve kart bedelinin ödendiğini gösteren belge; istenen hallerde vatandaşı olduğunuz ülkeden alınmış adli sicil kaydı.
Türe göre eklenen belgeler
- Kısa dönem: Kalış amacını gösteren belgeler (tapu, davet yazısı, tedavi belgesi, kurs kaydı gibi). Ayrıntılar kısa dönem ikamet izni yazımızda.
- Uzun dönem: Kısa dönem belgelerine ek olarak son 3 yılda sosyal yardım alınmadığına dair mühürlü ve imzalı belge, AKS kaydını gösteren belge ve 8 yıllık kesintisiz ikameti gösteren kayıtlar.
- Öğrenci: Aktif öğrencilik belgesi; 18 yaşından küçükler için veli bilgileri ve muvafakat.
- Aile: Evlilik ve doğum belgeleri gibi akrabalığı gösteren belgeler, destekleyicinin kimlik belgesinin aslı ve fotokopisi, AKS kaydı ve tüm aile bireylerini kapsayan sağlık sigortası.
Masraflar: harç, kart bedeli ve diğer giderler
İkamet izni masrafları her yıl yeniden belirlenir. Bu nedenle kesin tutarı, başvurunuzu tamamladığınızda e-İkamet sisteminin hesapladığı tahakkuktan öğrenmeniz en sağlıklısıdır. Genel olarak şu kalemler ortaya çıkar:
- İkamet izni belge (kart) bedeli: Değerli Kağıtlar Kanunu kapsamında her yıl belirlenir ve bütün başvuru sahiplerinden alınır.
- İkamet izni harcı: 492 sayılı Harçlar Kanunu tarifesine ve vatandaşı olduğunuz ülkeye göre değişir. Karşılıklılık esasına göre bazı ülke vatandaşları (geçmiş yıllarda Çekya, Danimarka, İrlanda, Kosova, Nepal, Sri Lanka, Suriye ve Türkmenistan gibi) harçtan muaf tutulmuştur; liste değişebilir.
- Sağlık sigortası primi: Yaşa ve teminat kapsamına göre değişir.
- Noter, tercüme ve apostil giderleri: Yabancı belgelerin onayı ve tercümesi için ödenir; her başvuruda gerekmeyebilir.
- Avukatlık ücreti: Başvuruyu bir avukat aracılığıyla yürütürseniz ayrıca ödenir.
Harcı eksik ödemeyin. Yanlış süre veya yanlış izin türü için yapılan ödeme, başvurunun ertelenmesine ya da yeniden ödeme yapılmasına yol açabilir. Ödemeden önce sistemde seçtiğiniz süreyi ve türü kontrol edin.
İkamet izninin uzatılması
İkamet izni süresi dolmadan uzatma başvurusu yapmanız gerekir. Kanuna göre uzatma başvurusu, iznin bitimine 60 gün kala başlayıp her durumda süre dolmadan önce yapılır (YUKK m. 24). Başvuru e-İkamet sisteminde “İkamet İzni Uzatma Başvurusu Yapıyorum” seçeneğiyle başlar; form doldurulur, harç ödenir ve verilen randevuda belgelerle il göç idaresine gidilir.
Süresinde uzatma başvurusu yapan yabancıya harca tabi olmayan bir belge verilir. Bu belgeyle, eski izninizin süresi dolsa bile başvurunuz sonuçlanıncaya kadar Türkiye’de kalabilirsiniz. Uzatılan izin, önceki iznin bitiş tarihinden itibaren başlar. Sonuç e-İkamet veya e-Devlet üzerinden öğrenilir.
Uzatma başvurusunda da temel belgeler istenir: uzatma formu, pasaportun aslı ve fotokopisi, biyometrik fotoğraflar, sağlık sigortası, adli sicil kaydı, maddi imkan belgeleri, güncel ikamet belgesi ve izin türüne göre ek belgeler.
Süreyi kaçırmayın. İkamet izni süresi bittikten sonra kabul edilebilir bir gerekçe olmadan 10 günden fazla Türkiye’de kalmak, sınır dışı etme sebebidir (YUKK m. 54). Uzatma başvurusu reddedilen ve 10 gün içinde ülkeden çıkmayanlar hakkında da sınır dışı etme kararı alınabilir.
İzin türleri arasında geçiş ve süre hesabı
Türkiye’ye geliş amacınız değişebilir. Kanun, ikamet izninin verilme gerekçesi sona erdiğinde veya farklı bir gerekçe doğduğunda yeni kalış amacına uygun izne başvurmanıza imkan tanır (YUKK m. 29). Buna uygulamada ikamet izni geçiş başvurusu denir. Örneğin Türkiye’de lisans eğitimini tamamlayan bir öğrenci, mezuniyetten itibaren 6 ay içinde başvurarak kısa dönem ikamet iznine geçebilir. Türk vatandaşıyla evlenen bir öğrenci de aile ikamet iznine geçebilir.
Geçişler, ileride uzun dönem ikamet izni veya vatandaşlık başvurusunda süre hesabını da etkiler. Kesintisiz ikamet süresi hesaplanırken öğrenci ikamet izniyle geçirilen sürelerin yarısı, diğer ikamet izinleriyle geçirilen sürelerin tamamı sayılır (YUKK m. 28/2). Bir yıl içinde aralıklarla 6 aydan veya son 5 yılda toplam 1 yıldan fazla yurt dışında kalmak ikameti kesintiye uğratır. Aynı süre hesabı, uzun süreli ikamete dayalı vatandaşlık başvurularında da önem taşır.
İkamet izni hangi hallerde reddedilir veya iptal edilir?
Her izin türü için kanunda ayrı bir ret, iptal ve uzatmama maddesi vardır (kısa dönem için YUKK m. 33, aile için m. 36, öğrenci için m. 40, uzun dönem için m. 45, insani için m. 47). Ortak sebepler şunlardır:
- Şartların bulunmaması: İkamet izni şartlarından birinin veya birkaçının yerine getirilmemesi ya da sonradan ortadan kalkması.
- Amaç dışı kullanım: İznin verildiği amaç dışında kullanıldığının belirlenmesi; örneğin turizm amaçlı izinle izinsiz çalışılması.
- Sınır dışı veya giriş yasağı: Hakkında geçerli bir sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması.
Türkiye içinden yapılan başvurularda ret, uzatmama ve iptal kararlarını valilikler verir. Karar verilirken yabancının aile bağları, Türkiye’de ikamet süresi, menşe ülkedeki durum ve çocuğun yüksek yararı dikkate alınır; karar ertelenebilir (YUKK m. 25). Karar yabancıya tebliğ edilir ve tebligatta itiraz haklarının nasıl kullanılacağı belirtilir.
Ret kararına karşı başvuru ve dava yolu
İkamet izni başvurusunun reddi, uzatılmaması veya iznin iptali bir idari işlemdir. İdari işlem, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygun olmak zorundadır. Bu unsurlardan birinde sakatlık bulunan karar, idare mahkemesince iptal edilebilir.
- Kararı ve gerekçesini edininTebliğ belgesini saklayın. Gerekçe yazmıyorsa ya da yalnızca “şartları taşımadığından” deniyorsa il göç idaresinden başvuru dosyanızın ve gerekçenin örneğini isteyin.
- İsterseniz idareye itiraz edinDava açmadan önce kararı veren valiliğe veya üst makam olarak Göç İdaresi Başkanlığına başvurabilirsiniz (İYUK m. 11). Bu başvuru dava süresini durdurur. İdare 30 gün içinde cevap vermezse talebiniz reddedilmiş sayılır ve dava süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.
- Davayı süresinde açınDava açma süresi, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gündür (İYUK m. 7). Tebliğ elektronik tebligatla yapılmışsa, tebligat elektronik adresinize ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır ve süre o tarihten başlar (7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 7/a).
- Doğru mahkemeyi seçinGörevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m. 32).
- Yürütmenin durdurulmasını isteyinKararın uygulanması telafisi güç zarara yol açacaksa dilekçenizde yürütmenin durdurulmasını talep edin (İYUK m. 27).
Ret kararı ile birlikte hakkınızda sınır dışı etme kararı da verilmişse dikkatli olun: sınır dışı etme kararına karşı dava açma süresi tebliğden itibaren yalnızca 7 gündür. Ret davasının ayrıntıları ve sınır dışı kararına karşı izlenecek yol için ikamet izni reddine itiraz ve iptal davası yazımıza bakabilirsiniz.
- Kalış amacına uymayan izin türüne başvurmak; örneğin çalışmak için turizm amaçlı izin istemek.
- Uzatma başvurusunu son güne bırakmak ya da süre dolduktan sonra yapmak.
- Adres kaydını 20 iş günü içinde yaptırmamak veya kapalı bir mahallede ev kiralamak.
- Ret kararının tebliğini beklemeden “nasılsa yeniden başvururum” diyerek dava süresini kaçırmak.
- Sınır dışı kararı da verildiğinde 7 günlük süreyi göz ardı edip yalnızca 60 günü hesaplamak.
Sık sorulan sorular
İdare mahkemesinde dava açmak için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır, idare mahkemelerinde avukatla temsil zorunluluğu yoktur. Ancak idari yargıdaki süreler kısa ve kesindir; ikamet mevzuatı da sık değişir. Bu nedenle başvuru veya dava öncesinde bir idare hukuku avukatından destek almanız hak kaybını önler.
Oturma izni ile ikamet izni aynı şey mi?
Evet. Kanundaki adı ikamet iznidir; günlük dilde oturma izni, ikamet tezkeresi veya oturum da denir. 90 günden fazla kalacak yabancılara verilen, belirli süreli bir izindir.
İkamet izni geçiş başvurusu nedir?
Mevcut ikamet izninizin gerekçesi sona erdiğinde ya da yeni bir kalış amacı doğduğunda başka bir izin türüne geçmek için yapılan başvurudur. Örneğin öğrenci ikamet izniyle okuyan biri mezun olunca kısa dönem ikamet iznine geçebilir.
Uzatma başvurum sürerken iznimin süresi doldu, Türkiye’de kalabilir miyim?
Evet. Süresinde uzatma başvurusu yaptıysanız size verilen belgeyle başvurunuz sonuçlanana kadar Türkiye’de kalabilirsiniz.
Başvurum reddedildi, yeniden başvurabilir miyim?
Ret sebebini gidererek yeniden başvurabilirsiniz. Ret kararının hukuka aykırı olduğunu düşünüyorsanız tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz. Yeniden başvuru, dava süresini kendiliğinden durdurmaz.
İkamet izni olmadan çalışabilir miyim?
Hayır. Çalışmak için ayrıca çalışma izni almanız gerekir. Geçerli çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti teyit belgesi ikamet izni yerine sayılır (YUKK m. 27). İzinsiz çalışmak sınır dışı etme sebebidir.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla