Şirketlerde Avukat Bulundurma Zorunluluğu ve Hukuk Danışmanlığı

Ticaret ve Şirketler HukukuŞirketlerde Avukat Bulundurma Zorunluluğu ve Hukuk Danışmanlığı

Şirket hukuk danışmanlığı, işletmelerin hukuki ihtiyaçlarını karşılamak ve risklerini azaltmak için sunulan sürekli bir avukatlık hizmetidir. İş süreçlerinin hukuki çerçevede kurulmasından sözleşmelerin hazırlanmasına, müzakerelerden uyuşmazlıkların çözümüne kadar geniş bir alanı kapsar. Belirli büyüklükteki anonim şirketler için ise bu hizmet bir tercih olmaktan çıkar ve kanuni bir yükümlülüğe dönüşür.

Bu yazının ilk bölümünde Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesindeki sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğunu, 2024’te değişen sermaye eşiğini, yaptırımı ve avukatla yapılacak sözleşmeyi; ikinci bölümünde ise kurumsal hukuk danışmanlığının kapsamını, ücretlendirme yöntemlerini ve danışman seçerken dikkat edilecek noktaları ele alıyoruz.

Avukat bulundurma zorunluluğu ve dayanağı

Türk hukukunda dava ehliyetine sahip herkes davasını bizzat açabilir ve takip edebilir; avukatla temsil kural olarak zorunlu değildir. Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesi bu kurala önemli bir istisna getirir. Maddenin ilgili fıkrasına göre (Anayasa Mahkemesi kararında üçüncü fıkra olarak anılır; bazı kaynaklarda m. 35/2 olarak geçer):

Madde metnindeki atıf, mülga 6762 sayılı Ticaret Kanunu’nun 272. maddesine yapılmıştır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle eski kanuna yapılan atıflar yeni kanunun karşılık gelen hükmüne yapılmış sayılır; bugün esas alınacak hüküm, anonim şirketlerin asgari sermayesini düzenleyen TTK m. 332’dir.

Kanun koyucunun amacı, uyuşmazlıkların önemli bir kısmının hukuki ilişkilerin kurulması sırasında gereken özenin gösterilmemesinden doğduğu düşüncesiyle, büyük ölçekli şirketlerin hukuki desteği uyuşmazlık çıkmadan önce almasını sağlamaktır.

Anayasa Mahkemesi kararı

Zorunluluğun Anayasa’nın 48. maddesinde güvence altına alınan sözleşme hürriyetine, eşitlik ilkesine ve suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykırı olduğu ileri sürülerek Trabzon 2. Sulh Ceza Mahkemesince itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur. Anayasa Mahkemesi 30.06.2011 tarihli, 2010/10 Esas ve 2011/110 Karar sayılı kararıyla (RG 18.02.2012, sayı 28208) hükmün anonim şirketler yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiş ve iptal istemini reddetmiştir. Mahkemeye göre büyük sermayeli şirketlerin ekonomik ve sosyal hayata etkisi, küçük şirketlerden farklı düzenlemeye tabi tutulmalarını haklı kılar.

Hangi şirketler kapsamda?

Zorunluluk her anonim şirketi kapsamaz. Ölçüt, şirketin esas sermayesinin TTK m. 332’de öngörülen asgari sermayenin beş katına ulaşıp ulaşmadığıdır. 1 Ocak 2024’ten beri asgari esas sermaye anonim şirkette 250.000 TL, limited şirkette 50.000 TL’dir; kayıtlı sermaye sistemindeki halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi en az 500.000 TL’dir. Buna göre bugün eşik 1.250.000 TL‘dir.

• Sonradan eşiği aşan şirketler: Sermaye artırımıyla esas sermayesi 1.250.000 TL veya üzerine çıkan anonim şirket de kapsama girer. Uygulamada yükümlülüğün, artırımın ticaret siciline tescil edildiği tarihten itibaren doğduğu görüşü yaygındır. Sermaye artırımı planlanırken bu sonuç da hesaba katılmalıdır; artırım usulü için esas sözleşme değişikliği yazımıza bakabilirsiniz.
• Eski eşik: 2023 sonuna kadar asgari sermaye 50.000 TL olduğundan eşik 250.000 TL idi. Sermayesi 250.000 TL ile 1.250.000 TL arasında olan bir anonim şirket, 2024’ten itibaren bu yükümlülüğün dışında kalmıştır.
• Kayıtlı sermayeli şirketler: Kanun “esas sermaye” ifadesini kullandığından, kayıtlı sermaye sistemindeki şirketlerde tavanın mı, çıkarılmış sermayenin mi esas alınacağı tartışmalıdır. Bu durumdaki şirketlerin baroya veya bir avukata danışarak durumlarını netleştirmeleri yerinde olur.
• Grup şirketleri: Yükümlülük her anonim şirket için ayrı ayrı doğar. Aynı avukat birden fazla grup şirketiyle sözleşme yapabilir; ancak her şirket için ayrı bir yazılı sözleşme bulunması güvenli yoldur.

Anonim şirketin sermaye yapısı ve kuruluş kuralları için anonim şirket kuruluşu yazımıza bakabilirsiniz.

Yaptırım: idari para cezası

Zorunluluğa tabi olduğu halde sözleşmeli avukat bulundurmayan şirkete, Cumhuriyet savcısı tarafından idari para cezası verilir. Ceza, fiil tarihinde geçerli olan asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadardır ve avukat tayin edilmeyen her ay için ayrı ayrı uygulanır.

Karşılaştırma için: 2022’nin ilk yarısında brüt asgari ücret 5.004 TL olduğundan aylık ceza 10.008 TL idi. Asgari ücretteki artışlarla ceza da her yıl yükselir. Türkiye Barolar Birliği ve il baroları, ticaret sicili kayıtları üzerinden kapsamdaki şirketleri tespit ederek Cumhuriyet başsavcılıklarına bildirimde bulunabilmektedir.

Cezaya itiraz

İdari para cezası kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hakimliğine başvurulabilir (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27). İtirazda, şirketin sermayesinin eşiğin altında olduğu, ceza dönemi içinde geçerli bir avukatlık sözleşmesinin bulunduğu veya ceza hesaplamasında hata yapıldığı ileri sürülebilir. Sözleşmenin yazılı olması ve baroya bildirilmiş bulunması, bu aşamada en güçlü ispat aracıdır.

Avukatla yapılacak sözleşme

Zorunluluğa tabi şirket ile Türkiye’de bir baroya kayıtlı avukat arasında yazılı bir avukatlık sözleşmesi yapılmalıdır. Sözleşmenin esasları Avukatlık Kanunu ve Avukatlık Kanunu Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Sürekli avukatlık hizmeti içeren çalışmalarda sözleşmenin Avukatlık Kanunu’na ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne uygun olarak yazılı yapılması zorunludur. Sözleşme taraf sayısından bir fazla nüsha olarak düzenlenir; bir nüshası avukatın kayıtlı olduğu baroya verilir. Uyuşmazlık halinde baroda saklanan nüsha esas alınır.

• Çalışma şekli: Avukat şirkete bağlı olarak (kadrolu) çalışabileceği gibi, serbest çalışan bir avukatla veya avukatlık ortaklığıyla aylık ücretli sözleşme de yapılabilir.
• Asgari ücret: 2025-2026 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre Avukatlık Kanunu m. 35 kapsamındaki anonim şirketlerin sözleşmeli avukatları için aylık asgari ücret 45.000 TL, yapı kooperatifleri için 27.000 TL’dir. Tarife her yıl yeniden belirlenir; kararlaştırılan ücret tarifenin altında olamaz.
• Kapsam: Sözleşmede danışmanlık, sözleşme incelemesi, toplantılara katılım, dava ve icra takiplerinin hangilerinin aylık ücrete dahil olduğu ve hangilerinin ayrıca ücretlendirileceği açıkça yazılmalıdır.
• Süre ve fesih: Sözleşmenin süresi, yenilenmesi ve fesih şartları belirlenmelidir. Sözleşme sona erdiğinde yeni avukatla sözleşmenin hemen yapılması, ceza riskini önler.

Sözleşmeli avukat şirkette ne yapar?

Kanun, sözleşmeli avukatın görevlerini tek tek saymaz. Zorunluluğun amacı göz önüne alındığında, avukatın yalnızca dava açıldığında devreye girmesi beklenmez; şirketin günlük hukuki işlerinde sürekli bir destek sağlaması hedeflenir. Uygulamada sözleşmeli avukatın başlıca görevleri şunlardır:

• Kurumsal işler: Genel kurul ve yönetim kurulu toplantılarının hazırlanması, kararların yazılması, tescil ve ilan işlemlerinin takibi, esas sözleşme değişiklikleri.
• Sözleşmeler: Müşteri, tedarikçi, kira, distribütörlük ve hizmet sözleşmelerinin hazırlanması ve imzadan önce incelenmesi.
• Alacak takibi: İhtarnamelerin hazırlanması, arabuluculuk başvuruları, icra takipleri ve davaların yürütülmesi.
• Çalışanlar: İş sözleşmeleri, fesih süreçleri ve işyeri uygulamalarının mevzuata uygunluğu.
• Uyum: Kişisel verilerin korunması, rekabet kuralları, sektörel izin ve lisansların takibi.

Avukat, mesleği dolayısıyla öğrendiği bilgileri açıklayamaz; sır saklama yükümlülüğü sözleşme sona erdikten sonra da devam eder (Avukatlık Kanunu m. 36). Bu güvence, şirketin ticari sırlarını ve iç süreçlerini avukatla açıkça paylaşabilmesini sağlar.

Şirket hukuk danışmanlığı nedir?

Zorunluluk kapsamında olsun ya da olmasın, her ölçekteki şirket sürekli bir hukuki destekten yararlanabilir. Kanun işlerinde mütalaa vermek, mahkeme ve hakem önünde gerçek ve tüzel kişilerin hakkını dava etmek ve savunmak, hukuki belgeleri düzenlemek avukatlara aittir (Avukatlık Kanunu m. 35/1). Bu nedenle hukuk danışmanlığı da bir avukatlık hizmetidir ve ancak baroya kayıtlı avukatlar tarafından verilebilir.

Şirketler için hukuk danışmanlığının başlıca faydaları şöyle sıralanabilir: önleyici hukuki güvence, mevzuata uyum ve itibarın korunması, sorunlara hızlı ve etkili çözüm, sektöre ve işletmeye özgü bir hizmet, rekabette avantaj, uzun vadede maliyet tasarrufu ve karar alan yöneticiler ile çalışanlar için hukuki güvence. Özellikle yönetim kurulu üyelerinin kişisel sorumluluğu düşünüldüğünde, kararların önceden hukuki değerlendirmeden geçirilmesi önem taşır; bu konuda yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

Danışmanlığın kapsadığı alanlar

Şirketler ve ticaret hukuku

Şirket türünün seçilmesi ve kuruluş, esas sözleşme ve iç yönergelerin hazırlanması, genel kurul ve yönetim kurulu kararları, sermaye artırımı ve azaltımı, tür değiştirme, pay sahipleri sözleşmeleri ve ortaklar arası ilişkiler, şirket organlarının işleyişi. Ticari sözleşmeler ve lisanslar, rekabet hukuku ve tüketicinin korunması, elektronik ticaret de bu başlık altındadır. Ortaklık yapısı ve ortaklar arası anlaşmazlıklar için şirket ortakları arasındaki uyuşmazlıklar yazımıza bakabilirsiniz.

İş hukuku ve sözleşmeler

İş sözleşmelerinin ve özlük dosyalarının güncel tutulması, işten çıkarma süreçleri, fesih bildirimleri ve ihtarlar, işyeri tutanaklarının hazırlanması, insan kaynakları birimine danışmanlık. Sözleşmeler hukukunda ise tedarik, distribütörlük, iş birliği ve ortaklık sözleşmelerinin hazırlanması ve gözden geçirilmesi.

Vergi, fikri mülkiyet ve dijital uyum

• Vergi: Vergi incelemesi sırasında danışmanlık, inceleme raporu ve vergi cezalarının hukuki analizi, uzlaşma görüşmeleri ve usule aykırı cezaların iptali için dava süreci. Ayrıntılar vergi hukuku yazılarımızdadır.
• Fikri mülkiyet: Marka, patent ve telif haklarının korunması, ihlallere karşı hukuki yollar, lisans anlaşmaları.
• Rekabet ve regülasyon: Rekabeti kısıtlayan anlaşmalardan kaçınma, birleşme ve devralmaların değerlendirilmesi, düzenleyici kurumlar önünde savunma.
• Bilişim ve KVKK: Dijital varlıkların korunması, veri güvenliği, elektronik ticaretin hukuki çerçevesi, veri ihlallerine karşı önlemler, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na uyum süreci ve çalışan eğitimleri.
• Online danışmanlık: Video konferans, e-posta ve dijital kanallar üzerinden uzaktan danışmanlık; farklı şehirlerde faaliyet gösteren şirketler için pratik bir çözümdür.

Uyuşmazlıkların çözümü

Danışmanlığın önemli bir kısmı, çıkan uyuşmazlığı en düşük maliyetle ve en kısa sürede çözmeye yöneliktir. Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m. 5/A); kapsamı ve süreci için ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz. Taraflar sözleşmeye tahkim şartı koyarak uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine hakem önünde çözmeyi de seçebilir. Anlaşma sağlanamazsa dava ve savunma stratejisinin belirlenmesi, alacakların icra takibiyle tahsili ve icra dosyalarının yönetimi gündeme gelir. Bu süreçlerin tek elden yürütülmesi, şirketin nakit akışını ve finansal istikrarını korumaya yardımcı olur.

Danışmanlık ücreti nasıl belirlenir?

Danışmanlık ücreti, avukat ile şirket arasındaki yazılı sözleşmeyle belirlenir. Sözleşmede hizmetin kapsamı, danışmanlığın sıklığı ve ücretlendirme yöntemi yer alır. Kararlaştırılan ücret, Türkiye Barolar Birliğince hazırlanıp Resmi Gazete’de yayımlanan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında olamaz.

• Aylık sabit ücret: Belirli bir dönem boyunca süren danışmanlığı kapsar; uzun vadeli destek için uygundur. Zorunlu sözleşmeli avukatlıkta en sık kullanılan yöntemdir.
• Saatlik ücret: Çalışılan süreye göre hesaplanır; kısa süreli veya belirli işler için uygundur.
• Proje bazlı ücret: Bir şirket kuruluşu, birleşme veya belirli bir dava için önceden kararlaştırılan sabit ücrettir.
• Başarıya bağlı ücret: Sonuca göre belirlenen bir yüzde üzerinden alınır. Avukatlık Kanunu’na göre bu yüzde, dava veya hükmolunan değerin yüzde 25’ini aşamaz.

Ücret sözleşmesinde en azından şu noktaların açıkça yazılması, ileride ücret uyuşmazlığı yaşanmasını önler: aylık ücretin kapsadığı hizmetler ve kapsamadığı işler, dava ve icra takiplerinde ücretin nasıl hesaplanacağı, karşı taraf vekalet ücretinin kime ait olacağı, masrafların (harç, tebligat, bilirkişi, yol) kim tarafından ve nasıl karşılanacağı, ücretin hangi tarihte ve hangi dönemlerde güncelleneceği, sözleşmenin süresi ve fesih halinde süren dosyaların durumu.

Bu yöntemler birlikte de kullanılabilir. Örneğin aylık sabit ücret danışmanlığı karşılarken, davalar için ayrıca proje bazlı veya başarıya bağlı ücret kararlaştırılabilir.

Danışman seçerken kontrol listesi

• Uzmanlık: Avukat veya büro, şirketinizin faaliyet alanını ve ihtiyaç duyduğunuz hukuk dallarını tanıyor mu?
• Erişim: Günlük sorularda ne kadar sürede yanıt alabileceğiniz ve kiminle muhatap olacağınız belli mi?
• Kapsam: Aylık ücrete nelerin dahil olduğu ve ayrıca ücretlendirilecek işler sözleşmede yazılı mı?
• Gizlilik: Ticari sırlarınız ve kişisel veriler için gizlilik ve veri güvenliği önlemleri tanımlı mı?
• Raporlama: Riskler ve süren dosyalar hakkında düzenli bilgilendirme yapılacak mı?

• Sermaye artırımını tescil ettirip avukat bulundurma yükümlülüğünün başladığını fark etmemek.
• Avukatlık sözleşmesini sözlü yapmak veya baroya nüsha verilmesini ihmal etmek.
• Asgari ücret tarifesinin altında ücret kararlaştırıp sözleşmeyi tartışmalı hale getirmek.
• Hukuki desteği yalnızca dava açıldığında aramak; sözleşmeleri imzalamadan önce inceletmemek.
• Avukatın görev kapsamını belirsiz bırakıp sonradan ücret uyuşmazlığı yaşamak.

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu olarak şirketlere sözleşmeli avukatlık ve kurumsal hukuk danışmanlığı hizmeti veriyoruz. Önceliğimiz, müvekkilin iş modelini, stratejisini ve sektörel ihtiyaçlarını anlamak ve hizmetin kapsamını buna göre belirlemektir. Görüşmeler yüz yüze, telefonla veya online olarak yapılabilir.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

Ticaret ve Şirketler Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla