Türk vatandaşlığının sonradan kazanılabileceği hallerden biri, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in 20. maddesinde belirlenen yatırımlardan birinin gerçekleştirilmesidir. Yatırımı yapan yabancı, Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşı olabilir. Ancak yatırımın yapılmış olması vatandaşlığın kendiliğinden kazanılması anlamına gelmez; milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil eden kişilerin talepleri reddedilir.
Bu yazıda yatırım yoluyla vatandaşlığın hangi aşamalardan oluştuğunu, yedi yatırım türünü ve 2026 itibarıyla uygulanan tutarları, taşınmaz yatırımında dikkat edilmesi gereken kuralları, aile bireylerinin durumunu ve başvurunuz reddedilirse başvurabileceğiniz yolları anlatıyoruz. Tutarlar ve uygulama kuralları Cumhurbaşkanı kararları ve kurum genelgeleriyle sık değiştiği için işlem öncesinde güncel durumu mutlaka teyit edin.
- Asgari tutar ne?
- Taşınmazda en az 400.000 ABD Doları; sermaye, mevduat, borçlanma aracı, fon ve bireysel emeklilikte en az 500.000 ABD Doları; ya da en az 50 kişilik istihdam.
- Ne kadar süre elde tutulur?
- Kural olarak üç yıl. Taşınmazda üç yıl satılmayacağına dair tapuya şerh konur.
- Aile kapsanır mı?
- Evet. Yabancı eş ile ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklar aynı yatırıma dayanarak vatandaş olabilir.
- Kararı kim verir?
- Cumhurbaşkanı. Milli güvenlik engeli olan başvuruları Bakanlık doğrudan reddeder.
Yatırım yoluyla vatandaşlığın hukuki dayanağı
Yatırım yoluyla vatandaşlık, Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun (TVK) 12. maddesinde düzenlenen istisnai kazanma hallerinden biridir. Maddenin (b) bendi, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 31. maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alan yabancılar ile bunların yabancı eşi ve ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarının Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlığa alınabileceğini öngörür. Yatırımın türü ve tutarı ise Yönetmelik’in 20. maddesinde sayılır ve Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.
Bu yolda genel yoldan kazanmadaki beş yıllık ikamet, Türkçe bilme ya da yerleşme niyeti gibi şartlar aranmaz. Buna karşılık iki şart her halde geçerlidir: yatırımın kurallara uygun yapılıp ilgili kurumdan uygunluk belgesi alınması ve kişinin milli güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil etmemesi. TVK m. 12/2 uyarınca bu bakımdan engel bulunan kişilerin talebi, dosya Cumhurbaşkanına sunulmadan Bakanlıkça reddedilir. Diğer kazanma yollarıyla karşılaştırma için Türk vatandaşlığının kazanılması yazımıza bakabilirsiniz.
Yatırımı tamamlamak ve uygunluk belgesi almak, vatandaşlık için mutlak bir hak doğurmaz. İdarenin değerlendirmesi, özellikle güvenlik ve arşiv araştırması aşamasında belirleyicidir. Bununla birlikte ret kararı somut bilgi ve belgeye dayanmalıdır ve idare mahkemesinde denetlenebilir.
Süreç dört aşamadan oluşur
- Yatırımın yapılması ve uygunluk belgesiSeçtiğiniz yatırım türüne göre yatırımı yapar ve yatırımın şartlara uygun olduğunu tespit eden kurumdan uygunluk belgesi alırsınız. Taşınmazda bu kurum Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, mevduatta BDDK, fonlarda SPK, bireysel emeklilikte SEDDK, sermaye yatırımında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, istihdamda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıdır.
- Kısa dönem ikamet izniUygunluk belgesiyle birlikte 6458 sayılı Kanun m. 31/1-j uyarınca kısa dönem ikamet izni alınır. İzin için Türkiye’ye girişi yasak olanlardan olmamak, genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartına sahip olmak, istenirse adli sicil belgesi sunmak ve Türkiye’deki adres bilgisini vermek gerekir (6458 m. 32). Ayrıntılar için kısa dönem ikamet izni yazımıza bakın.
- Vatandaşlık başvurusuUygunluk belgesi ve ikamet izni olan yatırımcı, yurt içinde yerleşim yerindeki valiliğe (İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü), yurt dışında dış temsilciliğe başvurur (TVK m. 37). Aile bireyleri için yatırım tek olsa da her biri adına ayrıca başvuru yapılır.
- Araştırma ve kararDosya Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünde incelenir, arşiv ve güvenlik araştırması yapılır. Engel bulunmayan dosyalar Cumhurbaşkanına sunulur ve vatandaşlık Cumhurbaşkanı kararıyla kazanılır.
Eksiksiz bir dosyada süreç uygulamada birkaç aydan bir yıla kadar sürebilir. Arşiv araştırmasının uzaması en sık gecikme nedenidir.
Yatırım türleri ve 2026 tutarları
Yönetmelik yedi yatırım yolu öngörür. Tutarlar ABD Doları ya da karşılığı döviz olarak belirlenmiştir ve yollar birbirine eklenemez. Örneğin 250.000 dolarlık bir taşınmazla 250.000 dolarlık mevduat birleştirilerek başvuru yapılamaz.
| Yatırım türü | Asgari tutar | Elde tutma | Tespit eden kurum |
|---|---|---|---|
| Taşınmaz satın alma veya satış vaadi | 400.000 USD | 3 yıl, tapuya şerh | Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü |
| Sabit sermaye yatırımı | 500.000 USD | Kurumca belirlenen şekilde | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı |
| Banka mevduatı | 500.000 USD | 3 yıl | BDDK |
| Devlet borçlanma araçları | 500.000 USD | 3 yıl | Hazine ve Maliye Bakanlığı |
| Gayrimenkul veya girişim sermayesi yatırım fonu | 500.000 USD | 3 yıl kesintisiz | SPK |
| Bireysel emeklilik sistemi | 500.000 USD | 3 yıl sistemde | SEDDK |
| İstihdam | En az 50 kişi | Süreklilik | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı |
Taşınmaz eşiği 2022’de 250.000 ABD Dolarından 400.000 ABD Dolarına yükseltilmiştir. Bireysel emeklilik yolu ise listeye sonradan eklenen yollardandır. Döviz karşılığı, tespit tarihindeki Merkez Bankası kuru üzerinden hesaplanır.
Taşınmaz yatırımında dikkat edilecek kurallar
En çok tercih edilen yol taşınmaz yatırımıdır ve en fazla ayrıntılı kural da bu yolda bulunur. Temel kurallar şunlardır:
- Tutar ve şerh: En az 400.000 ABD Doları değerinde taşınmaz edinilir ve tapu kütüğüne üç yıl satılmayacağına dair şerh konur. Taşınmaz sayısı önemli değildir; şartları taşıyan birden fazla taşınmazın toplam değeri esas alınabilir.
- Satış vaadi sözleşmesi: Taşınmazın tapuda devralınmış olması şart değildir. Kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulmuş bir taşınmaz için noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmesi de yeterlidir; ancak bedelin peşin ödenmiş olması ve üç yıl devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdünün tapuya şerh edilmesi gerekir.
- Ödeme ve döviz satışı: Bedel banka kanalıyla ödenmeli ve döviz, işlemden önce Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankaya satılmalıdır. Banka bu satış için döviz alım belgesi düzenler ve belge tapu müdürlüğüne sunulur. Elden ödeme ya da açıklamasız havale kabul görmez.
- Değerleme raporu: Taşınmazın değeri, yetkili değerleme kuruluşunun düzenlediği rapordaki piyasa değerine göre belirlenir; sözleşmede yazan bedel tek başına esas alınmaz. Raporda gösterilen değer 400.000 doların altındaysa başvuru bu taşınmazla yapılamaz.
- Taşınmaza ilişkin sınırlamalar: Daha önce başka bir yabancıya ait olan ya da başka bir vatandaşlık başvurusunda kullanılmış taşınmazlar, takyidatlı taşınmazlar, paylı mülkiyet oluşturan hisseli edinimler ve tarla gibi bazı taşınmaz türleri kabul görmez. Eş, çocuk veya şirket adına yapılan edinimler yatırımcı adına sayılmaz.
Yabancıların taşınmaz edinmesi ayrıca Tapu Kanunu m. 35’teki genel sınırlamalara tabidir. Değerleme kuruluşu, rapor geçerlilik süresi ve kabul edilen taşınmaz türleri Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü genelgeleriyle sıkça değiştiği için satın alma öncesinde güncel kılavuzu kontrol etmek ve tapu kaydını avukatınıza inceletmek önemlidir.
Önce kontrol, sonra ödeme. Taşınmazın vatandaşlığa uygun olup olmadığı ödeme yapılmadan ve sözleşme imzalanmadan tespit edilmelidir. Uygunluk belgesi alınamayan bir taşınmaz için yapılan ödeme, vatandaşlık başvurusuna dayanak olmaz.
Diğer yatırım yolları
Sabit sermaye yatırımı
En az 500.000 ABD Doları tutarında sabit sermaye yatırımı, halka açık olmayan bir şirketin tamamı satın alınarak ya da belirli oranda ortak olunarak yapılabilir. Ortaklık payının karşılığı en az 500.000 ABD Doları olmalıdır. Şirketin faaliyet alanıyla ilgili olmayan gayrimenkuller ve taşıtlar bu tutara dahil edilmez. Yatırımın şartlara uygunluğunu Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tespit eder; payların belirli bir süre devredilmemesi istenir.
Banka mevduatı
Türkiye’de faaliyet gösteren bankalara en az 500.000 ABD Doları tutarında döviz yatırılır ve üç yıl tutulur. Paranın tek hesapta ya da birden fazla hesapta tutulması mümkündür; tüm hesapların toplamı dikkate alınır. Tespiti BDDK yapar.
Devlet borçlanma araçları
En az 500.000 ABD Doları tutarında devlet borçlanma aracının üç yıl elde tutulması şartıyla satın alınması gerekir. Kapsama giren araçları ve uygulama usulünü Hazine ve Maliye Bakanlığı belirler. Banka bonosu, finansman bonosu ya da özel sektör tahvili gibi özel sektör borçlanma araçlarına yapılan yatırımların bu yolun dışında kalabileceğini dikkate alarak araç seçimini ilgili kurumdan teyit edin.
Gayrimenkul veya girişim sermayesi yatırım fonu
En az 500.000 ABD Doları tutarında gayrimenkul yatırım fonu ya da girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı satın alınır. Döviz, işlemden önce bir bankaya satılmalıdır. Paylar, asgari tutarın sağlandığı tarihten itibaren üç yıl kesintisiz elde tutulmalıdır; bu süre içinde yatırımcının kendi iradesiyle satış ya da devir yaparak payları azaltması şartı bozar. Kur değişimi nedeniyle değerin 500.000 doların altına inmesi ya da fonun kar dağıtımı, pay iadesi veya tasfiyesi gibi yatırımcının iradesi dışındaki azalmalar başvuruyu etkilemez. Paylar üzerine haciz, rehin veya tedbir konulması ise üç yıllık elde tutma şartının sağlanmadığı sonucunu doğurur. Uygunluk belgesini SPK verir.
Bireysel emeklilik sistemi
Bireysel emeklilik sistemine en az 500.000 ABD Doları tutarında katkı payı yatırılır ve üç yıl sistemde tutulur. Uygulama esaslarını Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) belirler.
İstihdam oluşturma
En az 50 kişilik Türk vatandaşı istihdamı oluşturulduğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespit edilir. Uygunluk belgesi için istihdam bilgi formu, noterden alınmış imza beyannamesi, pasaport ve Türkçe tercümesi, biyometrik fotoğraflar, şirketin ortaklık ve sermaye yapısını gösteren Ticaret Sicil Gazetesi kayıtları ve güncel ticaret sicil tasdiknamesi, SGK’dan alınmış işyeri çalışan listesi, vergi ve prim borcu durumunu gösteren yazılar ile son altı ayda işyerine idari para cezası verilip verilmediğini gösteren belgeler istenir.
Eş ve çocukların durumu
Sonradan vatandaşlık kazanımında genel kural, vatandaşlığın eşe ve ergin çocuklara kendiliğinden geçmemesidir. Yatırım yolunda ise TVK m. 12/1-b, yatırımcının yabancı eşini ve ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarını da kapsamına alır. Aile bireyleri için ayrı bir yatırım gerekmez; ancak her biri için ayrı başvuru yapılır ve her biri hakkında ayrıca güvenlik değerlendirmesi yapılır.
- Eş: Başvuru tarihinde evli olunmalıdır. Vatandaşlık kazanıldıktan sonra evlenilen eş bu yoldan yararlanamaz; onun için evlilik yoluyla kazanma kuralları geçerlidir.
- Ergin olmayan çocuklar: Diğer ebeveynin muvafakati aranır; muvafakat verilmezse hakim kararına göre işlem yapılır.
- Bağımlı çocuklar: Ergin olsa da bedensel veya zihinsel engel nedeniyle bakıma muhtaç çocuklar kapsamdadır. Bağımsız ergin çocuklar ise kendi başvurularını ayrı bir yoldan yapmalıdır.
Gerekli belgeler, askerlik ve diğer sonuçlar
Vatandaşlık başvurusunda genellikle başvuru formu, pasaport ya da benzeri belge, doğum belgesi, iki adet biyometrik fotoğraf, medeni hal belgesi, uygunluk belgesi ve yatırımı gösteren belgeler (taşınmazda tapu ve değerleme raporu), aile bireyleri için soy bağını gösteren belgeler ve hizmet bedeli makbuzu istenir. Yabancı belgelerin apostilli ve onaylı Türkçe tercümesi gerekir.
- Askerlik: Türk vatandaşlığını sonradan kazananlar, kazandıkları tarihteki yaş ve öğrenim durumlarına göre o yıl askerlik çağına girenler gibi işlem görür. Önceki ülkesinde askerlik yaptığını belgeleyenler ile vatandaşlığa alındığı yıl 22 yaş ve daha büyük olanlar askerlik yapmış sayılır. Talep edenlere vatandaşlık tarihinden itibaren iki yıl erteleme tanınır (7179 sayılı Askeralma Kanunu m. 43).
- Önceki vatandaşlık: Türkiye önceki vatandaşlığınızdan vazgeçmenizi istemez. Kendi ülkenizin çok vatandaşlığa izin verip vermediğini çifte vatandaşlık yazımızdaki açıklamalar ışığında kontrol edin.
- Kararın iptali ve geri alınması: Vatandaşlık yalan beyan ya da önemli hususların gizlenmesiyle alınmışsa karar iptal edilir (TVK m. 31); kanuni şartlar oluşmadan verilen kararlar geri alınabilir (TVK m. 40). Üç yıllık elde tutma şartına aykırı davranmak bu riski doğurabilir.
- Vekaletle işlem: Uygunluk belgesi, ikamet izni ve vatandaşlık işlemleri özel vekaletname ile yürütülebilir. Vekaletnamede her işlemin açıkça yazılması gerekir. Uygulamada biyometrik işlemler ve bazı aşamalar için yabancının bizzat bulunması istenebilir.
Ret halinde başvuru ve dava yolu
Ret kararı; mevzuattaki şartların sağlanmaması, eksik ya da yanlış belge ile başvuru yapılması veya idarenin takdir yetkisini kullanması nedeniyle verilebilir. Hangi aşamada ret verildiğine göre muhatap idare ve dava yeri değişir:
- Uygunluk belgesinin verilmemesi: İlgili kurumun (örneğin tapu müdürlüğü ya da SPK) işlemidir. Bu işleme karşı, işlemi yapan merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde dava açılır.
- İkamet izni talebinin reddi: İl göç idaresi müdürlüğünün işlemidir; itiraz ve dava yolu için ikamet izni başvurusunun reddine itiraz ve iptal davası yazımıza bakın.
- Vatandaşlık başvurusunun reddi: Milli güvenlik ve kamu düzeni gerekçesiyle Bakanlıkça verilen ret kararlarına karşı uygulamada Ankara İdare Mahkemesinde dava açılır. Görev ve yetki kuralları için idari yargıda görevli ve yetkili mahkeme yazımıza bakabilirsiniz.
Her durumda dava açma süresi ret kararının tebliğinden itibaren 60 gündür (İYUK m. 7). Dava açmadan önce, bu süre içinde işlemi yapan makama ya da üst makama başvurarak kararın kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Bu başvuru dava süresini durdurur; 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder (İYUK m. 11). Süresinde açılmayan dava incelenmeden reddedilir. Telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık birlikte varsa yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m. 27); bu imkan özellikle vatandaşlığın iptali ya da geri alınması işlemlerinde önemlidir. İdare mahkemesi kararlarına karşı istinaf yoluna gidilebilir. Dilekçenize ret kararını ve tebliğ belgesini, uygunluk belgesini, yatırıma ilişkin banka ve tapu belgelerini, ikamet izninizi ve başvuru dosyanızın örneğini ekleyin. Dava sürecinin ayrıntıları vatandaşlık başvurusunun reddi kararının iptali davası yazımızda anlatılmıştır.
- Taşınmazın vatandaşlığa uygunluğunu kontrol etmeden ödeme yapmak.
- Bedeli elden ya da açıklamasız havaleyle ödemek, döviz satışını belgelememek.
- Farklı yatırım türlerini toplayarak eşiğe ulaşmaya çalışmak.
- Üç yıllık süre dolmadan yatırımı azaltmak ya da üzerine takyidat konulmasına yol açmak.
- Ret kararına karşı davayı yanlış idareye ya da yanlış yer mahkemesinde açmak.
Sık sorulan sorular
Birden fazla taşınmaz alarak 400.000 dolara ulaşabilir miyim?
Evet. Taşınmaz sayısı önemli değildir; şartları taşıyan taşınmazların toplam değeri en az 400.000 ABD Doları olmalı ve her birine üç yıl satılmayacağına dair şerh konulmalıdır. Farklı yatırım türleri ise birbirine eklenemez.
Yatırım yoluyla vatandaşlık eşimi ve çocuklarımı kapsar mı?
Evet. Yabancı eşiniz ile ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuklarınız aynı yatırıma dayanarak vatandaşlık kazanabilir. Her biri için ayrı başvuru yapılır.
Başvuru ne kadar sürede sonuçlanır?
Belgeler eksiksizse uygulamada birkaç ay ile bir yıl arasında sonuçlanır. Arşiv ve güvenlik araştırmasının uzaması süreyi etkileyebilir.
Yatırım yoluyla vatandaş olanlar askerlik yapar mı?
Vatandaşlığa alındığı yıl 22 yaş ve üzerinde olanlar ile önceki ülkesinde askerlik yaptığını belgeleyenler askerlik yapmış sayılır. Diğerleri yaş ve öğrenim durumlarına göre askerlik çağına girenler gibi işlem görür ve talep ederse iki yıl erteleme alabilir.
Türkiye’ye gelmeden başvuru yapabilir miyim?
İşlemlerin büyük bölümü özel vekaletname ile yürütülebilir. Ancak biyometrik veri alınması ve bazı aşamalarda bizzat bulunmanız istenebilir; bunu başvuru öncesinde ilgili makamdan teyit edin.
Başvurum reddedilirse yeniden başvurabilir miyim?
Evet. Ret gerekçesi ortadan kalktığında aynı usulle yeniden başvurabilirsiniz. Ret kararına karşı ayrıca tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açma hakkınız vardır.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla