Haciz, icra hukukunun en çok konuşulan ama en az bilinen kurumudur. Kesinleşmiş bir takipte borcunu ödemeyen borçlunun malları ve hakları, devlet gücüyle ve icra dairesi eliyle alacaklı yararına bağlanır. Borçlu açısından tasarruf özgürlüğünün sınırlanması, alacaklı açısından alacağın tahsiline giden yolun ilk somut adımı anlamına gelir.
Bu yazıda haczin ne olduğunu, ne zaman ve nasıl istendiğini, hangi mal ve hakların haczedilebildiğini, haczin borçlu ve üçüncü kişiler için doğurduğu sonuçları ve hacizden sonra sürecin nasıl ilerlediğini anlatıyoruz. Yazı hem alacaklıların hem de borçluların sorularına cevap verecek şekilde hazırlandı. Takibin başlangıcından sonuna kadar genel tabloyu görmek isteyenler için icra takibi türleri ve takip süreci yazımız iyi bir başlangıç noktasıdır.
- Haciz nedir?
- Kesinleşmiş takipte borçlunun mal ve haklarına, satılıp alacağın ödenmesi amacıyla icra dairesi tarafından el konulmasıdır.
- Kim ister, ne zaman?
- Alacaklı ister. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl içinde haciz istenmezse dosya işlemden kaldırılır (İİK m. 78).
- Haciz kalıcı mıdır?
- Hayır. Hacizden itibaren 1 yıl içinde satış istenmezse haciz kendiliğinden kalkar (İİK m. 106, 110).
- Her mal haczedilir mi?
- Hayır. Ev eşyası, meslek araçları, haline münasip ev gibi mallar kanunla korunur (İİK m. 82, 83).
Haciz nedir, ne işe yarar?
Haciz, kesinleşmiş bir icra takibinde, borçlunun alacağı karşılamaya yetecek miktardaki mal ve haklarına icra dairesi tarafından el konulmasıdır. Haczedilen mal, borçlunun mülkiyetinde kalmaya devam eder; ancak borçlu artık bu mal üzerinde alacaklıyı zarara uğratacak şekilde serbestçe tasarruf edemez. Haczin nihai amacı, malın paraya çevrilerek alacağın ödenmesidir. Bu nedenle haciz geçici bir işlemdir ve kendisinden sonra gelecek satış ve paylaştırma aşamalarına hazırlık niteliği taşır.
Haciz iki temel biçimde yapılır. Taşınır mallarda ve paralarda haciz, çoğunlukla malın fiilen muhafaza altına alınması veya yerinde bırakılarak tutanağa geçirilmesiyle gerçekleşir. Tapu, araç ve benzeri sicillere kayıtlı mallarda ise haciz, ilgili sicile şerh verilmesiyle kurulur. Banka hesabı, kira veya ticari alacak gibi üçüncü kişilerdeki haklarda ise haciz, o üçüncü kişiye gönderilen haciz ihbarnamesiyle sonuç doğurur.
İcra dairesi kendiliğinden haciz yapamaz. Haciz için alacaklının talebi ve gerekli harç ile masrafları yatırması gerekir. Haciz talebi yazılı yapılabileceği gibi icra dairesinde sözlü olarak da yapılabilir; sözlü talep tutanağa geçirilir. Kanuna göre icra dairesi, talepten itibaren en geç üç gün içinde haczi yapar (İİK m. 79).
Haciz ne zaman istenebilir?
Haciz isteyebilmek için takibin kesinleşmiş olması gerekir. İlamsız takipte bu, ödeme emrine süresinde itiraz edilmemesi veya yapılan itirazın icra mahkemesince kaldırılması ya da genel mahkemede iptal edilmesi anlamına gelir. Ödeme emrine itiraz süresi, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gündür (İİK m. 62). Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur; takip kesinleşmeden haciz istenemez. İtirazın hangi yollarla ortadan kaldırılabileceğini ilamsız takibe itiraz yazımızda karşılaştırmalı olarak anlattık.
İlamlı takiplerde ise icra emrinin tebliğinden sonra borcun ödenmesi için tanınan süre dolduğunda haciz istenebilir. İhtiyati haciz kararı bulunan alacaklılar için ise kurallar farklıdır; ihtiyati haciz, takip kesinleştiğinde kendiliğinden kesin hacze dönüşür.
Bir yıllık haciz isteme süresi
İİK m. 78/2 uyarınca haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. İtiraz veya dava halinde bunların yapıldığı andan hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre ile icra dairesinde yapılan taksit sözleşmesinde ihlale kadar geçen süre bu bir yılın hesabına katılmaz. Süresinde haciz istenmezse dosya işlemden kaldırılır. İşlemden kaldırma, takibin sona erdiği anlamına gelmez; alacak zamanaşımına uğramadıkça alacaklı yenileme talebinde bulunarak takibe devam edebilir. Yenileme talebi borçluya tebliğ edilir ve borçluya yeni bir itiraz hakkı vermez. İlamsız takiplerde yenileme harcı alınır ve bu harç borçluya yüklenemez.
Haciz isteme süresi ile satış isteme süresi farklı sürelerdir. İlki ödeme emrinin tebliğinden, ikincisi haczin konulduğu tarihten itibaren işler. Her iki sürenin de takvimde ayrı ayrı izlenmesi gerekir.
Kesin haciz, ihtiyati haciz ve geçici haciz
Uygulamada “haciz” kelimesi farklı kurumlar için kullanılır. Hepsi borçlunun malvarlığını alacaklı yararına bağlar; ancak dayanakları, zamanları ve sonuçları farklıdır.
| Tür | Dayanak ve zaman | Sonuç |
|---|---|---|
| Kesin haciz | Takip kesinleştikten sonra alacaklının talebiyle icra dairesince (İİK m. 78 vd.) | Satış istenebilir; satış bedeli alacaklılara paylaştırılır. |
| İhtiyati haciz | Takip kesinleşmeden, hatta takipten önce, mahkeme kararıyla (İİK m. 257 vd.) | Tek başına satış yetkisi vermez; takip kesinleşince kesin hacze dönüşür. |
| Geçici haciz | İtirazın geçici kaldırılmasından sonra alacaklının talebiyle (İİK m. 69) | Borçtan kurtulma davası sonuçlanana kadar malı bağlar; satış yapılamaz. |
İhtiyati haciz, alacağın tehlikeye düştüğü durumlarda alacaklıya tanınan geçici bir korumadır. Vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş bir para alacağı için talep edilebilir. Vadesi gelmemiş alacaklarda ise ihtiyati haciz ancak borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa veya borçlu mallarını gizlemeye, kaçırmaya ya da kendisi kaçmaya hazırlanıyorsa istenebilir (İİK m. 257). Dava veya takipten önce uygulanan ihtiyati hacizde alacaklı, haciz huzurunda yapılmışsa haciz tarihinden, yapılmamışsa haciz tutanağının tebliğinden itibaren 7 gün içinde takip talebinde bulunmak veya dava açmak zorundadır (İİK m. 264). Şartları, teminatı ve itiraz yolu ihtiyati haciz yazımızda ayrıca ele alındı.
Haciz süreci adım adım
- Haciz talebi ve masrafAlacaklı, takip kesinleştikten sonra haciz talebinde bulunur ve haciz harcı ile yol, muhafaza gibi masrafları yatırır. Takip masrafları sonunda borçluya yüklenir; ancak alacaklı bunları peşin öder (İİK m. 59).
- Malvarlığı sorgusu ve elektronik hacizUYAP üzerinden borçlunun tapu, araç, banka, SGK ve benzeri kayıtları sorgulanır. Sicile kayıtlı mallara ve banka hesaplarına haciz, çoğunlukla elektronik yazışmayla konulur. Başka yer icra dairesinin çevresindeki mallar için talimat yazılır.
- Fiili hacizTaşınır mallar için icra memuru borçlunun adresine veya işyerine gider. Haciz yapılacak yer konutsa icra müdürü haciz kararını derhal icra mahkemesinin onayına sunar; mahkeme en geç üç gün içinde dosya üzerinden karar verir (İİK m. 79/a, 2023 değişikliği).
- Haciz tutanağıHaczedilen mallar, değerleri ve haciz sırasında yapılan beyanlar tutanağa geçirilir. Borçlu hazır değilse tutanak kendisine bildirilir; borçlu haczi çoğunlukla bu bildirimle öğrenir.
- Muhafaza veya yedieminPara ve kıymetli eşya icra dairesinin kasasına alınır. Diğer mallar yediemin deposuna kaldırılabilir veya bir yediemine teslim edilerek yerinde bırakılabilir (İİK m. 88).
- Kıymet takdiri ve satış talebiHacizden itibaren bir yıl içinde satış istenir; satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderleri peşin yatırılır (İİK m. 106). Sonrasında satış ve ihale aşamasına geçilir.
Satış aşaması, kıymet takdirine şikayet, elektronik satış portalı ve ihale kuralları haczedilen malın satışı ve ihale süreci yazımızda ayrıntılı olarak anlatıldı.
Hangi mal ve haklar haczedilebilir?
Borçlunun ekonomik değeri olan ve devredilebilen bütün mal ve hakları kural olarak haczedilebilir. Kanunun koyduğu ilk sınır, haczin alacağa yetecek miktarla sınırlı olmasıdır. İİK m. 85/1 uyarınca borçlunun malları, alacaklının asıl alacak, faiz ve masraflar dahil bütün alacağına yetecek miktarda haczolunur. 2023 yılında 7445 sayılı Kanunla bu hükme “ancak bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz” ibaresi eklendi. Kanun ayrıca haczin, borçluya en az zarar verecek ve saklanması ile satışı en kolay mallardan başlamasını gözetir.
- Taşınır mallar: Araç, makine, ticari emtia, demirbaş, kıymetli eşya. Borçlunun zilyetliğindeki malın ona ait olduğu karine olarak kabul edilir; ancak bu karine aksi ispat edilerek çürütülebilir. Satış giderlerini karşılamayacak kadar değersiz malların haczi ölçülülük ilkesiyle bağdaşmaz.
- Taşınmazlar: Haciz, icra dairesinin tapu siciline yaptığı bildirimle kurulur ve tapuya şerh verilir (İİK m. 91). Şerh, taşınmazı sonradan edinen kişilere karşı da etkilidir. Taşınmazın haczi, kural olarak hasılat ve getirilerini de kapsar.
- Alacak ve haklar: Banka hesapları, kira alacakları, ticari alacaklar, fikri haklardan doğan gelirler ve borçlunun başka icra dosyalarındaki alacakları. Bu hacizler, üçüncü kişiye gönderilen haciz ihbarnamesiyle yapılır (İİK m. 89). Üçüncü kişi ihbarnameye kanuni süresi içinde itiraz etmezse, borcu kendisi kabul etmiş sayılabilir. Üçüncü kişinin bakış açısından süreç haciz ihbarnamesi yazımızda anlatıldı.
- Ücret ve maaş: İşverene haciz müzekkeresi gönderilir; maaşın kanunda belirtilen kısmı kesilir (İİK m. 83). Ayrıntılar maaş haczi yazısında ele alınmaktadır.
- Ortaklık payları: Paylı mülkiyette borçlunun payı haczedilebilir. Elbirliği mülkiyetinde ise borçlunun ortaklıktaki hissesi haczedilir; satış ancak ortaklığın giderilmesi yoluyla sağlanır.
Fazla haciz
Alacağı açıkça aşan hacizlere uygulamada “taşkın” veya “aşkın” haciz denir. Aynı anda birden fazla banka hesabına, araçlara ve değeri borcun çok üzerindeki bir taşınmaza birlikte haciz konulması tipik örneklerdir. Fazla haczin tespiti için çoğu zaman önce kıymet takdiri yapılması gerekir. Fazla hacizlerin kaldırılması icra dairesinden istenir; ret kararına karşı icra mahkemesine şikayet yolu açıktır. Bu yolu hacze karşı şikayet ve haczin kaldırılması yazımızda anlattık.
Haczedilemeyen mal ve haklar
Haciz, borçlunun ve ailesinin insanca yaşamasını sağlayacak asgari imkanları ortadan kaldıracak şekilde uygulanamaz. Bu nedenle İİK m. 82 bazı mal ve hakları tamamen, m. 83 ise bazı gelirleri kısmen haczedilemez saymıştır. Başlıcaları şunlardır:
Ev eşyasına ilişkin kural 2023 yılında değişti. Eski metinde yalnızca “lüzumlu” eşya korunuyor ve aynı işi gören birden fazla eşya varsa biri bırakılıyordu. 05.04.2023’ten sonra konulan hacizlerde ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez. Emekli aylığı ise 5510 sayılı Kanun m. 93 ile ayrıca korunur; nafaka ve SGK alacakları dışında, borçlunun takip kesinleştikten sonra verdiği geçerli muvafakat olmadan haczedilemez. Bütün liste ve istisnalar için haczedilemeyen mallar yazımıza, borçlunun konutunda yapılan hacizler için konutta haciz yazımıza bakabilirsiniz.
Haczedilmezlik kendiliğinden işlemez. İcra memurunun haczedilemeyen malı haczetmemesi gerekir; ancak haciz yapılmışsa borçlu haczi öğrendiği tarihten itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikayette bulunmalıdır. Yalnızca kamu düzenine ilişkin bazı hallerde süre aranmaz.
Haczin hukuki sonuçları
Haciz, borçlu, alacaklı ve üçüncü kişiler bakımından birbirinden farklı sonuçlar doğurur.
Borçlu bakımından
Borçlu, icra dairesinin izni olmadan haczedilen mal üzerinde alacaklıyı zarara uğratacak tasarruflarda bulunamaz. Haczedilmiş malı satması, bağışlaması veya rehin vermesi alacaklıya karşı hüküm doğurmaz. Yediemin olarak kendisine bırakılan malı kullanması, saklamaması ya da başkasına devretmesi, Türk Ceza Kanunu m. 289’da düzenlenen muhafaza görevini kötüye kullanma suçunu oluşturabilir. Sicile kayıtlı mallarda şerh herkese karşı ileri sürülebilir; mal devredilse bile yeni malik haczi kabullenmek zorunda kalır. Bu nedenle hacizli bir malın alıcı bulması pratikte zorlaşır.
Alacaklı bakımından
Haczeden alacaklı, haczedilen malın satış bedelinden alacağını alma hakkı kazanır. Aynı mala birden fazla haciz konulduğunda paylaştırma kural olarak haciz tarihlerine göre yapılır. Belirli şartlarla diğer alacaklıların ilk hacze katılması da mümkündür; bu konu hacze iştirak yazımızda anlatıldı. Haczin korunması alacaklının özenine bağlıdır: hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenmezse haciz kalkar.
Haczin düşmesi
7343 sayılı Kanunla (2021) satış isteme süresi yeniden düzenlendi. 30.11.2021’den sonra konulan hacizlerde alacaklı veya borçlu, taşınır ve taşınmaz ayrımı olmaksızın hacizden itibaren bir yıl içinde haczolunan malın satışını isteyebilir (İİK m. 106). Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacağı da bu süreye tabidir. Bir malın satışı kanuni süre içinde istenmez veya talep geri alınıp süre içinde yenilenmezse o mal üzerindeki haciz kalkar (İİK m. 110). Satış talebi yalnızca bir defa geri alınabilir. Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderlerinin tamamı peşin yatırılmazsa talep yapılmamış sayılır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu bir yıllık sürenin icra mahkemesi kararına karşı kanun yoluna başvurulmasıyla durmadığını vurgulamıştır (HGK 25.02.2026, E. 2025/12-499, K. 2026/120).
Üçüncü kişilere ait mallar ve istihkak
Haciz yalnızca borçluya ait mallar üzerinde yapılabilir. Ancak icra memuru, borçlunun evinde veya işyerinde bulunan malları zilyetlik karinesine dayanarak haczeder. Zilyetlik fiili hakimiyeti, mülkiyet ise hukuki aidiyeti ifade eder. Kiralanan, ödünç alınan, emanet bırakılan ya da aile bireylerinin kullandığı eşyalarda bu iki kavram ayrışır. Malın gerçekte üçüncü kişiye ait olduğu iddiasına istihkak iddiası denir.
- İddianın bildirilmesi: İstihkak iddiası haciz sırasında tutanağa geçirilebilir veya haczin öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde icra dairesine bildirilir (İİK m. 96).
- Mal borçlunun elindeyse: İcra dairesi iddiayı alacaklıya ve borçluya bildirir; 3 gün içinde itiraz edilmezse iddia kabul edilmiş sayılır ve haciz kalkar. İtiraz edilirse dosya icra mahkemesine gönderilir; mahkeme takibin devamına karar verirse üçüncü kişi 7 gün içinde istihkak davası açmalıdır (İİK m. 97, 97/a). Davada mülkiyetini ispat yükü üçüncü kişidedir.
- Mal üçüncü kişinin elindeyse: Bu kez dava açma yükü alacaklıya geçer; icra müdürü alacaklıya 7 günlük süre verir. Dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır (İİK m. 99).
Mülkiyetin ispatında fatura, banka dekontu, garanti belgesi, kira sözleşmesi ve demirbaş kayıtları gibi yazılı deliller belirleyicidir. Dava türleri, ispat yükü ve süreler istihkak davası yazımızda ayrıca anlatıldı.
Haciz sırasında icra memurunun yetkileri ve borçlunun hakları
İcra memuru haciz sırasında geniş yetkilerle donatılmıştır; ancak bu yetkiler kanunla sınırlıdır. Memur, borçlunun kilitli yerlerini, dolaplarını ve kasalarını açtırabilir; borçlu buna yanaşmazsa kolluktan yardım alınabilir. Buna karşılık memur yalnızca haczedilebilir malları haczedebilir, tarafsız davranmak ve yaptığı her işlemi tutanağa doğru şekilde geçirmek zorundadır. Kanun, tatil günlerinde ve gece vakti takip işlemi yapılmasını da sınırlar (İİK m. 51).
Borçlunun haciz sırasında hazır bulunması zorunlu değildir; ancak hazır olması hak kaybını önlemek bakımından önemlidir. Hazır bulunan borçlu şunları yapabilir:
- Beyanını tutanağa geçirtmek: Haczedilmezlik, istihkak, fazla haciz ve usule ilişkin itirazlarını tutanağa yazdırmak.
- Tutanağı incelemek: Haczedilen malların doğru ve eksiksiz yazıldığını, değerlerin makul belirlendiğini kontrol etmek.
- Ödeme veya teminat önermek: Borcu ödemek ya da haczin daha az zarar verecek bir mala yöneltilmesini istemek.
- Yediemin olmak: Malın yerinde bırakılmasını ve kendisine yediemin olarak teslim edilmesini talep etmek.
Borçlu, icra memurunun görevini fiilen engelleyemez. Hukuka aykırı gördüğü işleme karşı yasal yollara başvurma hakkı saklıdır.
Hukuka aykırı hacze karşı başvuru yolları
Haczedilemeyen bir malın haczedilmesi, yetkisiz icra dairesinin işlem yapması, usule ve şekle aykırı haciz, fazla haciz veya takip kesinleşmeden haciz yapılması hallerinde başvurulacak yol, icra mahkemesine şikayettir (İİK m. 16). Şikayet süresi, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren 7 gündür. Kamu düzenine aykırı ve yok hükmündeki işlemler ile bir hakkın yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılması hallerinde şikayet süreye bağlı değildir. Şikayet, haczi yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır. Mahkeme haczi kaldırabilir, daraltabilir, düzeltebilir veya şikayeti reddedebilir. Hukuka aykırı haciz nedeniyle zarar doğmuşsa, icra görevlilerinin kusurundan doğan zarar için devlet aleyhine tazminat davası açılabilir (İİK m. 5).
İcra mahkemesi kararlarına karşı istinaf yolu, kanunda sayılan hallerde ve İİK m. 363’te belirlenen parasal sınırı aşan uyuşmazlıklarda açıktır; bu sınır 2026 yılı için 119.000 TL’dir ve her yıl yeniden belirlenir. İstinaf süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Şikayetin genel şartları için icra müdürlüğü işlemlerine karşı şikayet yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Alacaklının haciz koydurduktan sonra bir yıl içinde satış istemeyi unutması ve haczin kendiliğinden kalkması.
- Satış talebini yapıp kıymet takdiri ve satış giderlerini peşin yatırmamak; bu durumda talep yapılmamış sayılır.
- Borçlunun haczedilmezlik şikayeti için süre olmadığını düşünüp 7 günü kaçırması.
- Haczedilen malı yediemin olarak tutan borçlunun malı satması veya kullanması.
- Üçüncü kişinin, kendisine ait malın haczinde istihkak iddiasını süresinde bildirmemesi ve mülkiyetini gösteren belgeleri saklamaması.
- “Hacze itiraz” adı altında yanlış merciye veya yanlış türde başvuru yapmak.
Sık sorulan sorular
İcra dosyasında haciz ne zaman gelir?
Takip kesinleştikten ve alacaklı haciz talebinde bulunup masrafları yatırdıktan sonra. İlamsız takipte ödeme emrine 7 gün içinde itiraz edilmez veya itiraz kaldırılırsa takip kesinleşir. Banka ve araç hacizleri çoğunlukla elektronik ortamda, kısa sürede konulur.
Haciz kendiliğinden kalkar mı?
Evet. Hacizden itibaren bir yıl içinde satış istenmez veya satış talebi geri alınıp süresinde yenilenmezse haciz kalkar (İİK m. 106, 110). Borcun ödenmesi, alacaklının haczi kaldırma talebi veya başarılı bir şikayet de haczi sona erdirir.
Haczedilen aracımı veya evimi satabilir miyim?
Hacizli malın satışı alacaklıya karşı hüküm doğurmaz. Sicildeki haciz şerhi yeni malike karşı da geçerli olduğundan alıcı, haczi üstlenmiş olur. Borcu ödeyerek veya alacaklıyla anlaşarak haczi kaldırdıktan sonra satış yapılabilir.
Borçlu evde yokken haciz yapılabilir mi?
Evet. Borçlunun hazır bulunması zorunlu değildir. Konutta haciz için icra müdürünün kararı ve icra mahkemesinin onayı gerekir. Haciz tutanağı daha sonra borçluya bildirilir ve şikayet süresi kural olarak bu bildirimle öğrenme tarihinden işler.
Ailemin eşyası da haczedilir mi?
Haciz yalnızca borçlunun malları için yapılabilir. Eş veya aile bireylerine ait mallar haczedilmişse istihkak iddiasında bulunulmalıdır. Ailenin ortak kullanımındaki ev eşyası ise kıymetli şeyler dışında haczedilemez.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla