İcra Takibinde Üçüncü Kişiye Gönderilen Haciz İhbarnamesi (İİK 89)

İcra ve İflas Hukukuİcra Takibinde Üçüncü Kişiye Gönderilen Haciz İhbarnamesi (İİK 89)

Şirketinize, bankanıza ya da size bir icra dairesinden “haciz ihbarnamesi” geldiyse, ortada sizin aleyhinize açılmış bir takip yoktur. Alacaklı, takip borçlusunun sizden olan alacağını ya da sizin elinizde bulunan malını haczetmek istemektedir. Ancak bu ihbarnameye süresinde ve doğru cevap vermezseniz, hiç borçlu olmadığınız bir tutarı ödemek zorunda kalabilirsiniz.

Bu yazı, ihbarnameyi alan üçüncü kişinin bakış açısından hazırlandı. İcra ve İflas Kanunu’nun 89. maddesindeki birinci, ikinci ve üçüncü ihbarname sistemini, 7 ve 15 günlük süreleri, sessiz kalmanın sonuçlarını, menfi tespit davasını ve gerçeğe aykırı beyanın yaptırımlarını anlatıyoruz. Hesabına haciz gelen borçlunun yapabilecekleri için banka hesabına konulan haciz ve blokenin kaldırılması yazımıza bakabilirsiniz.

Haciz ihbarnamesi nedir, kime gönderilir?

Borçlunun malvarlığı yalnızca evindeki eşyalardan ve tapudaki taşınmazlardan ibaret değildir. Borçlunun başkalarından olan alacakları da haczedilebilir: bankadaki mevduatı, müşterilerinden alacağı fatura bedelleri, kiracısından alacağı kira, bir kamu kurumundan alacağı hakediş, bir depoda emanet bıraktığı mallar. Bu alacak ve mallar, üçüncü kişiye gönderilen haciz ihbarnamesiyle haczedilir (İİK m. 89/1).

İhbarname size iki şey bildirir: borcunuzu artık yalnızca icra dairesine ödeyebileceğinizi ve elinizdeki malı yalnızca icra dairesine teslim edebileceğinizi. Bu bildirimden sonra takip borçlusuna yaptığınız ödeme, icra dairesine karşı geçerli olmaz. Yani borçluya ödeme yaparsanız, aynı tutarı icra dairesine yeniden ödemek zorunda kalabilirsiniz.

Kapsama girmeyen alacaklar

Hamiline yazılı ya da ciro edilebilir bir senede (çek, bono, poliçe gibi) bağlanmış alacaklar bu yolla haczedilmez; bunlar senedin kendisine el konularak haczedilir. Ayrıca ihbarnamenin konusu olabilmesi için ortada gerçek bir hukuki ilişki bulunmalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 12.02.2019 tarihli, E. 2017/369 sayılı kararına göre, bir hukuki ilişkiye dayanmayan, yalnızca umut ve ihtimale bağlı beklentiler müstakbel alacak sayılmaz ve 89. madde kapsamında haczedilemez. Buna karşılık mevcut bir sözleşmeden doğacak alacaklar (örneğin süren bir hizmet ya da eser sözleşmesinden doğacak bedeller) ihbarnamenin konusu olabilir.

İhbarname kime ve nasıl tebliğ edilir?

İhbarname, üçüncü kişinin adresine tebliğ edilir. Bankalar ve şubeli kurumlar bakımından şubeye ya da tüm şubeleri kapsayacak şekilde genel müdürlüğe gönderilebilir; genel müdürlük tüm şubeleri adına beyanda bulunur. Bankalara ve büyük kurumlara ihbarnameler bugün çoğunlukla UYAP üzerinden elektronik ortamda iletilmektedir. Elektronik ihbarnamenin de tebliğ sonuçlarını doğurduğunu unutmayın: süreler, iletimden itibaren işlemeye başlar.

Birinci, ikinci ve üçüncü ihbarname

Kanun, üçüncü kişiyi aniden ödemeye zorlamak yerine üç aşamalı bir sistem kurmuştur. Her aşamada itiraz ya da dava hakkı tanınır; ancak her aşamada sessiz kalmak, üçüncü kişinin konumunu ağırlaştırır.

Birinci ihbarnameye cevap olarak borcu kabul ederseniz, ikinci ve üçüncü ihbarnamenin gönderilmesine gerek kalmaz; doğrudan ödeme aşamasına geçilir (Yargıtay 19. HD, 25.04.2008, E. 2007/7366, K. 2008/4361). İkinci ihbarnamede istenen tutar, birinci ihbarnamedeki miktarla sınırlıdır; bunu aşan kısım sizi bağlamaz (Yargıtay 12. HD, 15.02.2011, E. 2010/20272, K. 2011/630).

Birinci ihbarnameye nasıl cevap verilir?

En önemli aşama birinci ihbarnamedir. Tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine yazılı ya da sözlü olarak beyanda bulunmanız gerekir. Beyan harca ve resme tabi değildir; dilekçeyle, icra dairesine giderek ya da kurumlar bakımından UYAP üzerinden verilebilir. Kanunun saydığı itiraz sebepleri şunlardır (İİK m. 89/2):

• Borç yok: Takip borçlusuna hiç borcunuz bulunmuyor.
• Mal elde değil: İhbarnamede belirtilen mal sizin elinizde bulunmuyor.
• Daha önce ödendi: Borç, ihbarname tebliğ edilmeden önce borçluya ya da onun gösterdiği yere ödenmiş.
• Mal tüketildi veya telef oldu: Mal tüketilmiş ya da sizin kusurunuz olmadan yok olmuş.
• Mal borçlunun değil: Elinizdeki mal takip borçlusuna ait değil.
• Rehin hakkı: Mal size rehnedilmiş ya da üzerinde öncelikli bir hakkınız var.

Bu sebepler örnek niteliğindedir; benzer her itiraz ileri sürülebilir. Borcun bir kısmı varsa bu kısmı kabul edip geri kalanına itiraz edin. Borcun vadesi henüz gelmemişse bunu ve vade tarihini belirtin. Borçluya karşı takas hakkınız varsa açıkça yazın. Kısaca, beyanınız gerçek durumu eksiksiz ve somut olarak yansıtmalıdır.

Beyanı kim vermeli, nasıl hazırlanmalı?

Şirketlerde ihbarname çoğu zaman sekreterya ya da muhasebe birimine ulaşır ve süre, evrakın ilgili kişiye iletilmesi sırasında geçebilir. Bu yüzden ihbarnamelerin tebliğ tarihini kayda alan ve hukuk birimine aynı gün ileten bir iç düzen kurmak önemlidir. Beyanı şirketi temsile yetkili kişi ya da vekil verir. Beyandan önce muhasebe kayıtları, cari hesap ekstresi, açık faturalar, sözleşmeler ve yapılmış ödemeler kontrol edilmelidir. Beyana, cari hesap durumunu gösteren bir döküm eklemek, ileride doğabilecek “gerçeğe aykırı beyan” iddialarına karşı en iyi korumadır. Borç, ihbarname tarihinden sonra doğacak ya da muaccel olacaksa, bunun hangi sözleşmeye dayandığı ve ne zaman ödeneceği de yazılmalıdır.

Bankalar için özel durum

Bankalar, ihbarnameyi aldıkları tarihteki hesap bakiyesini bildirir ve bu tutarı haczeder. Bankanın borçluya karşı kredi alacağından doğan rehin, hapis ya da takas-mahsup hakkı varsa, bunu da beyanında açıkça belirtmesi gerekir; aksi halde hesaptaki parayı icra dairesine ödemek zorunda kalabilir. Banka beyanlarının hem bakiyeyi hem de varsa öncelikli hakları içermesi, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları önler.

İşverenler için özel durum

İşçinin ücretine yönelik haciz, uygulamada çoğunlukla ayrı bir maaş haczi yazısıyla bildirilir ve işverenin kesinti yapma, bildirme ve icra dairesine gönderme yükümlülükleri vardır. Ücret dışındaki alacaklar (örneğin işçinin işverenden alacağı tazminat ya da avans iadesi) için 89. madde ihbarnamesi de gönderilebilir. İşverenin sorumluluğuna ilişkin ayrıntılar için maaş haczi ve işverenin sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

Cevap vermemenin sonuçları: zimmet karinesi

Birinci ihbarnameye 7 gün içinde itiraz etmezseniz, kanun sizin borçlu olduğunuzu varsayar: mal elinizde, borç zimmetinizde sayılır (İİK m. 89/3). Bu varsayıma zimmet karinesi denir. Gerçekte borcunuz olmasa bile, sessizliğiniz borcu kabul ettiğiniz şeklinde yorumlanır.

Bunun ardından size ikinci ihbarname gönderilir. İkinci ihbarname, borcun zimmetinizde sayıldığını bildirir ve 7 gün içinde yeniden itiraz etme imkanı tanır. Bu ikinci fırsatı da kullanmaz, borcu ödemez ya da malı teslim etmezseniz, üçüncü ihbarname gönderilir.

Süreyi kusurunuz olmadan kaçırdıysanız

Ağır hastalık, doğal afet gibi kusurunuz bulunmayan bir engel nedeniyle süresinde itiraz edemediyseniz, gecikmiş itiraz hükümleri uygulanır (İİK m. 89/5, m. 65). Engelin kalkmasından itibaren 3 gün içinde icra mahkemesine başvurmanız gerekir. Ayrıca her durumda, ödediğiniz parayı ya da teslim ettiğiniz malı takip borçlusuna ve kötüniyetli alacaklıya karşı dava açarak geri isteme hakkınız saklıdır.

Üçüncü ihbarname ve menfi tespit davası

Üçüncü ihbarname son uyarıdır. Bu ihbarnameyi alan üçüncü kişinin üç seçeneği vardır: 15 gün içinde parayı icra dairesine ödemek, malı teslim etmek ya da aynı süre içinde menfi tespit davası açmak (İİK m. 89/3). Hiçbirini yapmazsanız, hakkınızda bir ilam varmış gibi cebri icraya geçilir ve malvarlığınıza haciz konulabilir.

1. 15 gün içinde davayı açınDava, takip borçlusuna borçlu olmadığınızın ya da elinizdeki malın ona ait olmadığının tespiti için açılır. Takip kambiyo senedine dayanıyorsa dava asliye ticaret mahkemesinde görülür (Yargıtay 19. HD, 16.10.2019, E. 2019/1500, K. 2019/4799).
2. Dava belgesini 20 gün içinde icra dairesine verinDavayı açtığınızı gösteren belgeyi, üçüncü ihbarnamenin tebliğinden itibaren 20 gün içinde icra dairesine sunmanız gerekir. Belge süresinde verilmezse, dava açılmış olsa bile icra işlemleri durmaz (Yargıtay 12. HD, 01.12.2000, E. 2000/17587, K. 2000/18919).
3. İcra dururBelge süresinde verilirse, hakkınızdaki cebri icra işlemleri dava sonunda verilecek kararın kesinleşmesine kadar durur. Bu sürede, borçluya karşı yürüyen takipteki satış isteme süreleri de işlemez.
4. Borçsuzluğu ispat edinBu davada ispat yükü sizdedir: takip borçlusuna borçlu olmadığınızı ya da malın ona ait olmadığını ispat etmek zorundasınız. Ticari defterler, banka kayıtları, sözleşmeler ve ödeme belgeleri başlıca delillerdir.

Davayı kaybederseniz, mahkeme sizi dava konusu tutarın en az yüzde yirmisi oranında tazminata mahkum eder. Dava maktu harca tabidir. Anayasa Mahkemesi, 15 günlük sürenin (“bu süre içinde” ibaresi) Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir (AYM, 11.12.2025, E. 2025/198, K. 2025/255, RG 09.03.2026). Mahkemeye göre üçüncü kişi, birinci ve ikinci ihbarnameye itiraz ederek ispat yükünü alacaklıya geçirebilmektedir; bu imkan karşısında sürenin kısalığı orantısız sayılmamıştır.

Üçüncü kişi, aynı borcun bulunmadığının tespiti için takip borçlusuna karşı da dava açabilir; bu dava ile ihbarnameye karşı açılan dava birbiriyle bağlantılıdır ve birlikte görülebilir (Yargıtay HGK, 13.12.1995, E. 1995/19-629, K. 1995/1080). Menfi tespit davasının genel şartları için menfi tespit davası yazımıza bakabilirsiniz. Uyuşmazlık ticari nitelikteyse, menfi tespit davalarında dava şartı arabuluculuğun aranıp aranmayacağı ve 15 günlük sürenin nasıl korunacağı dava açılmadan önce ayrıca değerlendirilmelidir.

Gerçeğe aykırı beyanın sonuçları

Birinci veya ikinci ihbarnameye süresinde itiraz etmeniz, sizi her durumda korumaz. Alacaklı, itirazınızın gerçeğe aykırı olduğunu düşünüyorsa icra mahkemesine başvurabilir (İİK m. 89/4). Bu başvuruda ispat yükü alacaklıdadır; alacaklı, sizin aslında borçlu olduğunuzu ya da malın elinizde bulunduğunu ispat etmek zorundadır. Mahkeme, gerektiğinde ticari defterlerinizi ve kayıtlarınızı da inceletir.

Alacaklı aksini ispat ederse iki ayrı sonuç doğabilir:

• Ceza: Gerçeğe aykırı beyanda bulunan üçüncü kişi, İİK m. 338/1 uyarınca cezalandırılır. Bu suç için üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.
• Tazminat: Üçüncü kişi, alacaklının bu yüzden uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlü tutulur. Tazminat talebi, icra mahkemesince genel hükümlere göre incelenir.

Ceza ve tazminat yolları birbirinden bağımsızdır. Yukarıda andığımız 2025 tarihli Yargıtay kararında, ceza yargılamasında kast bulunmadığı için beraat edilmesinin tazminat sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmayacağı vurgulanmıştır. Şirket adına beyanı bir vekilin vermesi de şirketi tazminat sorumluluğundan kurtarmaz; ceza sorumluluğu ise kişiseldir.

Ödeme ve teslim nasıl yapılır?

Borcunuzu kabul ettiyseniz ya da itiraz sonucu borçlu olduğunuz anlaşıldıysa, ödemeyi yalnızca icra dairesinin hesabına yapın. Borçluya ya da onun yönlendirdiği bir başka kişiye yapılan ödeme, ihbarnameden sonra icra dairesine karşı geçerli olmaz. Elinizdeki mal için de aynı kural geçerlidir: mal, icra dairesine teslim edilir veya icra dairesinin göstereceği yere bırakılır.

Borcunuzun vadesi henüz gelmemişse, vade gününde ödeme yapmanız yeterlidir. Kısmi borcunuz varsa yalnızca o kısmı ödersiniz. Ödeme dekontunu, açıklama kısmına icra dairesi ve dosya numarasını yazarak saklayın. Bu belge, ileride borçlunun aynı alacağı sizden istemesi halinde ödemenin ispatı olur.

Sonradan doğan alacaklar

Borçluya karşı süreklilik gösteren bir borcunuz varsa (örneğin her ay ödediğiniz kira ya da düzenli hakediş), ihbarnamenin bu alacakları da kapsayıp kapsamadığını ihbarnamenin içeriğinden kontrol edin. Kapsıyorsa, her vade geldiğinde ödemeyi icra dairesine yapmanız gerekir. Borçlunun birden fazla alacaklısı varsa size farklı dosyalardan ihbarnameler gelebilir; her birine ayrı cevap verin. Aynı alacak için birden fazla haciz varsa ödemeyi hangi dosyaya yapacağınızı icra dairesine sorarak netleştirin; haciz sırası ve alacaklılar arasındaki paylaştırma icra dairesince belirlenir.

Süreler ve dayanakları

İhbarnameye cevap verirken genel hacze ilişkin kuralları da göz önünde bulundurmak yararlıdır. Haczin hukuki sonuçları ve tasarruf yasağı için haciz nedir yazımıza bakabilirsiniz. İcra dairesinin ihbarname gönderirken kanuna aykırı davrandığını düşünüyorsanız (örneğin kambiyo senedine bağlı bir borç için ihbarname gönderilmişse), bu işlemi icra mahkemesine şikayet etme imkanınız da vardır. Şikayet kural olarak 7 gün içinde yapılır; Yargıtay uygulamasında kambiyo senedine bağlı bir alacak için gönderilen ihbarnameye karşı şikayetin süreye bağlı olmadığı kabul edilmektedir; şikayetin şartları için icra müdürlüğü işlemlerine karşı şikayet yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• İhbarnameyi “bizim takibimiz değil” diyerek dosyalayıp 7 günlük süreyi geçirmek.
• Birinci ihbarnameden sonra borçluya ödeme yapmaya devam etmek.
• Kısmen borçlu olunduğu halde “borcumuz yoktur” diye tek cümlelik genel bir cevap vermek.
• Fatura kesilmedi diye vadesi gelmiş sözleşme borcunu inkar etmek.
• Menfi tespit davasını 15 gün içinde açıp dava belgesini 20 gün içinde icra dairesine sunmamak.
• Bankanın veya şirketin takas ve rehin hakkını beyanda belirtmemek.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

İcra ve İflas Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla