Kamu ihaleleri, kamu kaynağının en büyük bölümünün harcandığı süreçtir ve rekabetin bozulması doğrudan kamu zararına yol açabilir. Türk Ceza Kanunu’nun 235. maddesi, kamu kurum ve kuruluşları adına yapılan alım, satım ve kiralama ihalelerine hileyle, gizli bilgi sızdırarak, cebir ve tehditle veya istekliler arası anlaşmayla fesat karıştırılmasını cezalandırır.
Bu yazıda ihaleye fesat karıştırma suçunun kapsamını, kanunda sayılan fiilleri, güncel cezaları, doğrudan teminin neden bu suçun dışında kaldığını, edimin ifasına fesat karıştırma ile farkını ve soruşturma sürecinde istekliler, ihale komisyonu üyeleri ve kurumlar için önemli noktaları ele alıyoruz.
- Cezası nedir?
- Temel halde 3-7 yıl hapis; cebir veya tehditle işlenirse alt sınır 5 yıl; kurum zararı oluşmamışsa 1-3 yıl hapis.
- Kim işleyebilir?
- İhale komisyonu üyeleri gibi kamu görevlileri de istekliler ve üçüncü kişiler de fail olabilir; bazı bentler yalnızca belirli kişiler tarafından işlenebilir.
- Doğrudan temin ihale sayılır mı?
- Yargıtay’a göre hayır; doğrudan teminde 235 uygulanmaz, fiil görevi kötüye kullanma gibi başka suçlar kapsamında değerlendirilir.
- Şikayete bağlı mı?
- Hayır. Savcılık re’sen soruşturur; uzlaştırma kapsamında değildir.
İhaleye fesat karıştırma suçu nedir?
Suç, TCK’nın “Topluma Karşı Suçlar” kısmında, “Ekonomi, Sanayi ve Ticarete İlişkin Suçlar” bölümünde düzenlenmiştir. Uygulamada zimmet, rüşvet ve görevi kötüye kullanma gibi kamu görevine ilişkin suçlarla birlikte anılır, çünkü dosyaların çoğunda ihale komisyonu üyeleri ve istekliler birlikte yargılanır. Korunan hukuki değer, kamu ihalelerinin şeffaf, eşit ve rekabete açık biçimde yürütülmesi ve bu yolla kamu kaynağının korunmasıdır.
Madde, kamu kurum veya kuruluşları adına yapılan mal veya hizmet alım veya satımlarına ya da kiralamalara ilişkin ihalelere fesat karıştıran kişiyi cezalandırır. Kanun, bunun yanında kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu kurumlarının iştirakiyle kurulmuş şirketler, bunların bünyesindeki vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ve kooperatifler adına yapılan ihaleleri de kapsama almıştır.
Yargıtay uygulamasında icra dairelerince yapılan satışlar ile ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) satışları da bu suçun kapsamında değerlendirilmektedir. İcra ihalesinde bir isteklinin tehditle ihaleden çekilmeye zorlanması, uygulamada sık rastlanan örnekler arasındadır.
İhale şartı ve doğrudan temin
Suçun oluşması için kanunda düzenlenmiş bir ihale usulünün bulunması gerekir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda açık ihale, belli istekliler arasında ihale ve pazarlık usulü gibi ihale usulleri sayılmıştır. Doğrudan temin ise 4964 sayılı Kanun ile ihale usulleri arasından çıkarılmış ve ayrı bir maddede (KİK m. 22) bir alım yöntemi olarak düzenlenmiştir.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 28.02.2013 tarihli, 2012/3588 E., 2013/1487 K. sayılı kararında bu nedenle doğrudan temin yoluyla yapılan alımlarda ihaleye fesat karıştırma suçunun unsurlarının oluşmadığı kabul edilmiş, ilgili kamu görevlisinin eylemi görevi kötüye kullanma olarak nitelendirilmiştir. Aynı Daire’nin 24.09.2025 tarihli, 2021/11133 E., 2025/9626 K. sayılı kararında da bir üniversitenin doğrudan temin yöntemiyle yaptığı alımlar bakımından 235’in unsurlarının bulunmadığı, kamu görevlileri yönünden görevi kötüye kullanma, diğer kişiler yönünden bu suça iştirak hükümlerinin değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Doğrudan temin, kamu alımlarının önemli bir bölümünü oluşturur. Bu alımlarda usulsüzlük varsa suç görevi kötüye kullanma, rüşvet, irtikap veya resmi belgede sahtecilik gibi başka maddeler üzerinden tartışılır. Ayrıntı için görevi kötüye kullanma yazımıza bakabilirsiniz.
Kanunda sayılan fesat fiilleri
TCK 235/2, hangi davranışların ihaleye fesat karıştırma sayılacağını tek tek sayar. Liste sınırlıdır; Yargıtay da kanunilik ilkesi gereği bu fiillerin genişletilemeyeceğini vurgular.
a) Hileli davranışlar
Hileli davranışlarla ihaleye katılım koşullarının veya sonucunun etkilenmesi bu bendin konusudur. Kanun bu kapsamda şunları sayar: ihaleye katılma yeterliğine sahip olan kişilerin ihaleye katılmasını engellemek; yeterliğe sahip olmayanların katılmasını sağlamak; teklif edilen malları şartnamesine uygun olmadığı halde uygunmuş gibi veya uygun olduğu halde uygun değilmiş gibi değerlendirmek; ihaleye ilişkin şartnamede belirlenen koşullara aykırı mal veya hizmeti kabul etmek. Sahte iş deneyim belgesiyle yeterlik sağlanması, uygulamada bu bendin tipik örneğidir.
b) Gizli bilgilerin sızdırılması
İhaleye ilişkin, kamu kurumu tarafından tutulan ve gizli kalması gereken bilgilerin başkalarınca bilinmesine imkan sağlamak suçu oluşturur. Yaklaşık maliyetin veya diğer isteklilerin tekliflerinin önceden paylaşılması bu kapsamdadır. Bu bentteki fiil, esas olarak bu bilgiye erişimi olan görevliler tarafından işlenebilir.
c) Cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranış
İhaleye katılma yeterliğine sahip olan kişilerin ihaleye katılmasının cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla engellenmesi bu bendin konusudur. İcra ihalelerinde istekliye yönelik tehdit veya darp, Yargıtay kararlarında bu bent kapsamında değerlendirilmiştir. Cebir veya tehdit ayrıca kasten yaralama ya da tehdit suçunu da oluşturabilir.
d) İstekliler arası anlaşma
İhaleye katılan veya katılmak isteyen kişilerin, aleni veya gizli olarak anlaşarak fiyat veya ihale şartlarını etkilemesi suçu oluşturur. Yargıtay, bu bendi ihaleye katılan veya katılmak isteyenler tarafından işlenebilen bir suç olarak görür; bu sıfatı taşımayan kişiler azmettirme veya yardım etme (TCK 40/2) hükümlerine göre sorumlu olabilir. Yargıtay uygulamasında fiyat konusunda anlaşmaya varılmasıyla suçun tamamlandığı kabul edilmektedir.
Fail, tamamlanma ve teşebbüs
İhaleye fesat karıştırma, kural olarak herkes tarafından işlenebilen bir suçtur. İhale komisyonu üyeleri, ihale yetkilisi, muayene ve kabul komisyonu üyeleri gibi kamu görevlileri; istekliler, ortak girişim temsilcileri, alt yükleniciler ve danışmanlar dosyalarda fail olarak yer alabilir. Bununla birlikte bazı bentler, fiilin niteliği gereği belirli bir sıfat gerektirir: gizli bilgilerin sızdırılması bu bilgiye erişimi olan görevlilerce, istekliler arası anlaşma ise ihaleye katılan veya katılmak isteyenlerce işlenebilir. Bu sıfatı taşımayan kişilerin sorumluluğu, azmettirme ve yardım etme hükümleri üzerinden kurulur.
Kamu İhale Kanunu da ceza hukukuyla bağlantılı bir liste içerir. 4734 sayılı Kanun’un 17. maddesi, ihalelerde hile, desise, vaat, tehdit, nüfuz kullanma ve haksız menfaat sağlama yoluyla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmayı, sahte belge kullanmayı, birden fazla teklif vermeyi ve isteklilerin kendi aralarında anlaşmasını yasak fiiller olarak sayar. Bu fiiller, idari yasaklama yaptırımının yanında TCK 235 bakımından da delil değeri taşır.
Suç, kamu kurumunun gerçekten zarara uğramasını beklemeden tamamlanabilir; bu yönüyle tehlike suçu niteliği taşır. Örneğin istekliler arasında fiyat konusunda anlaşmaya varılmasıyla veya gizli bilginin bir isteklinin eline geçmesiyle suç tamamlanmış sayılabilir. Yeterliğe sahip isteklinin ihaleye katılmasını engellemek için tehdit edilmesine rağmen kişinin yine de teklif verdiği hallerde ise Yargıtay uygulamasında suçun teşebbüs aşamasında kaldığı kabul edilmektedir. Kurum zararı, suçun varlığından çok cezanın miktarını belirleyen bir unsur olarak işlev görür.
Cezalar
| Hal | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel hal | 3-7 yıl hapis | TCK 235/1 |
| Cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi | Temel cezanın alt sınırı 5 yıldan az olamaz | TCK 235/3-a |
| İlgili kamu kurumu veya kuruluşu bakımından zarar meydana gelmemesi | 1-3 yıl hapis | TCK 235/3-b |
| Fesat nedeniyle menfaat temin eden görevli | Ayrıca ilgili suç hükümlerine göre (ör. rüşvet, irtikap) cezalandırılır | TCK 235/4 |
Kurum zararının bulunup bulunmadığı, cezayı doğrudan belirleyen bir sorudur. Yargıtay, zararın somut olarak tespit edilmesini arar; ihalenin yenilenmesi nedeniyle yapılan masrafların tek başına zarar sayılmayacağını, ancak rekabetin bozulması nedeniyle kurumun piyasa koşullarına göre daha yüksek bedel ödemesinin zarar oluşturabileceğini kabul eder. Bu nedenle dosyalarda bilirkişi raporu çoğu zaman belirleyicidir.
Mahkumiyet halinde TCK 53’teki hak yoksunlukları uygulanır. Bunun yanında 4734 sayılı Kanun’un 58 ve 59. maddeleri uyarınca, ihaleye fesat karıştırdığı tespit edilen istekliler ve ilgili kişiler hakkında belirli bir süre kamu ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilebilir. Bu idari yaptırım, ceza yargılamasından ayrı yürür.
Edimin ifasına fesat karıştırmadan farkı (TCK 236)
İhaleye fesat karıştırma, ihale sürecine, yani sözleşme imzalanmadan önceki aşamaya ilişkindir. İhale sonucunda kurulan sözleşmenin uygulanması sırasında, örneğin teslim edilen malın miktar veya niteliğinde hile yapılması, edimin ifasına fesat karıştırma (TCK 236) suçunun konusudur.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 12.03.2024 tarihli, 2021/5557 E., 2024/2716 K. sayılı kararında, edimin ifasına fesat karıştırma suçunda kurum zararının suçun unsuru olarak kabul edilmesi gerektiği vurgulanmış ve zararın araştırılmadan verilen beraat kararı bozulmuştur.
Yaptırım ve usul
- Şikayet ve uzlaştırma: Suç şikayete bağlı değildir; ihbar, Sayıştay veya müfettiş raporu, rakip isteklinin başvurusu gibi her yolla öğrenilmesi soruşturma için yeterlidir. Uzlaştırma ve ön ödeme uygulanmaz.
- Soruşturma usulü: Kamu görevlisi şüpheliler bakımından soruşturma, 3628 sayılı Kanun’un 17. maddesi çerçevesinde değerlendirilir; bu kapsamdaki yolsuzluk suçlarında soruşturma Cumhuriyet savcılığınca genel hükümlere göre yürütülür. Mağdur kurum, davaya katılan olarak dahil olabilir.
- Görevli mahkeme: Asliye ceza mahkemesi. Bağlantılı suçlar (ör. rüşvet) ağır ceza mahkemesinin görevindeyse dava orada birlikte görülebilir.
- Dava zamanaşımı: Temel halde üst sınır yedi yıl olduğundan 15 yıl; kurum zararının bulunmadığı 235/3-b halinde 8 yıl (TCK 66). Kesilme halinde süre en fazla yarısı kadar uzar.
- HAGB, erteleme, seçenek yaptırım: Temel halde alt sınır üç yıl olduğundan uygulanması güçtür. Kurum zararı bulunmayan halde (1-3 yıl) koşullar varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ve adli para cezasına çevirme değerlendirilebilir.
- Memuriyete etkisi: İhaleye fesat karıştırma, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinde memuriyete engel suçlar arasında sayılmıştır. HAGB kararlarının bu açıdan etkisi için HAGB kararlarının memuriyete etkisi yazımıza bakabilirsiniz.
Delil ve ispat
İhale dosyalarında deliller büyük ölçüde belgeye dayanır: Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) kayıtları, teklif ve yeterlik zarfları, komisyon tutanakları, yaklaşık maliyet hesap cetvelleri, istekliler arasındaki yazışmalar ve teklif tarihleri. İstekliler arası anlaşma iddiasında, tekliflerin aynı bilgisayardan veya aynı IP adresinden hazırlanması, teminat mektuplarının aynı kişi tarafından alınması, teklif fiyatları arasındaki olağandışı benzerlikler gibi dolaylı göstergeler sıkça kullanılır. Bu göstergeler tek başına kesin delil değildir; savunmada bunların başka makul açıklamaları ortaya konulabilir. Kamu görevlisi şüpheliler bakımından ise komisyon kararlarına düşülen şerhler, itiraz yazıları ve görev dağılımını gösteren belgeler, kişinin kastını tartışmak açısından önem taşır. Soruşturma aşamasında bilirkişiye sorulacak soruların açık ve teknik olarak doğru belirlenmesi, sonraki yargılamanın yönünü çoğu zaman belirler.
Rüşvet, zimmet ve sahtecilikle ilişkisi
İhale dosyaları çoğu zaman birden fazla suçu bir arada içerir. İhale komisyonu üyesine menfaat sağlanarak bir isteklinin lehine işlem yapılması, hem ihaleye fesat karıştırma hem de rüşvet suçunu gündeme getirir; 235/4 bu durumda görevlinin ayrıca rüşvetten cezalandırılacağını açıkça belirtir. Sahte iş bitirme veya iş deneyim belgesi kullanılması, ayrıca resmi veya özel belgede sahtecilik suçunu oluşturabilir. Kurum malının ihale bahanesiyle mal edinilmesi ise zimmet kapsamında değerlendirilir.
İlgili suçlar için rüşvet, zimmet ve resmi belgede sahtecilik yazılarımıza bakabilirsiniz.
İstekli, görevli ve kurum için adımlar
Hakkınızda soruşturma başlatıldıysa
- İhale dosyasının tamamını edininŞartname, yaklaşık maliyet hesabı, komisyon kararları, teklif zarfları ve yazışmalar savunmanın temelidir. İhale usulünün doğrudan temin olup olmadığı ilk kontrol edilecek noktadır.
- Kurum zararını tartışınZarar tespiti cezayı 3-7 yıl ile 1-3 yıl arasında belirler. Bilirkişi raporundaki piyasa fiyatı karşılaştırmalarını ve hesaplama yöntemini ayrıntılı inceleyin; gerekirse uzman görüşü sunun.
- Sıfatınızı netleştirinKomisyon üyesi, istekli, alt yüklenici veya danışman olmanız, hangi bendin size uygulanabileceğini belirler. Bazı bentler yalnızca belirli kişiler tarafından işlenebilir.
- İdari süreçleri takip edinİhaleye katılmaktan yasaklama kararına karşı idari yargı yolu ayrıca işletilmelidir; ceza dosyasındaki beraat bu kararı kendiliğinden kaldırmaz.
Rakip istekli veya kurum iseniz
İhale sürecindeki usulsüzlükler için öncelikle 4734 sayılı Kanun’daki idari başvuru yollarını süresinde kullanmanız gerekir: idareye şikayet ve Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet süreleri kısadır ve kural olarak on gündür. Suç şüphesi varsa, delilleriyle birlikte Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilirsiniz. Kurumlar, zarara uğradıklarında kovuşturmaya katılan olarak dahil olabilir ve zararlarının tazmini için ayrıca hukuk yoluna başvurabilir.
- Her ihale usulsüzlüğünü otomatik olarak 235 kapsamında görmek; doğrudan temin alımlarının bu suçun dışında kaldığını gözden kaçırmak.
- Kurum zararının tespitine ilişkin bilirkişi raporuna süresinde itiraz etmemek.
- İdari şikayet sürelerini kaçırıp yalnızca ceza yoluna güvenmek.
- İhaleye katılmaktan yasaklama kararının ayrı bir idari işlem olduğunu unutmak.
- Komisyon kararlarına şerh düşmeden imza atmanın ileride sorumluluk doğurabileceğini hesaba katmamak.
Sık sorulan sorular
İhaleye fesat karıştırmanın cezası ne kadar?
Temel halde üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası öngörülür. Cebir veya tehdit kullanılmışsa alt sınır beş yıldır. Kurum açısından zarar meydana gelmemişse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Doğrudan temin alımlarında bu suç oluşur mu?
Yargıtay’a göre doğrudan temin bir ihale usulü olmadığından TCK 235 uygulanmaz. Bu alımlardaki usulsüzlükler görevi kötüye kullanma, rüşvet veya sahtecilik gibi suçlar kapsamında değerlendirilir.
İcra ihalesinde istekliyi tehdit etmek bu suç kapsamında mı?
Yargıtay uygulamasında icra dairesi satışları ve ortaklığın giderilmesi satışları da bu suçun kapsamında görülmektedir. İstekliyi tehditle ihaleden çekilmeye zorlamak 235/2-c kapsamında değerlendirilir ve alt sınır beş yıla çıkar.
Ceza davasından beraat edersem ihale yasağı kalkar mı?
Kendiliğinden kalkmaz. İhaleye katılmaktan yasaklama, 4734 sayılı Kanun kapsamında ayrı bir idari işlemdir ve ona karşı idari yargıda dava açılması gerekir.
Teklif vermeyen firmalarla fiyat konuşmak tek başına suç mu?
Kanun, ihaleye katılan veya katılmak isteyen kişilerin fiyat veya şartları etkilemek için anlaşmasını cezalandırır. Piyasa araştırması amacıyla yapılan olağan görüşmeler bu kapsamda değildir; belirleyici olan, ihalenin sonucunu etkilemeye yönelik bir anlaşmanın bulunup bulunmadığıdır.
Bu suçtan mahkumiyet memuriyete engel mi?
Evet. İhaleye fesat karıştırma, Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinde memuriyete engel suçlar arasında sayılmıştır; cezanın süresi bu sonucu değiştirmez.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla