Israrlı takip, bir kişiyi sürekli izlemek, peşinden gitmek veya istemediği halde sürekli iletişim kurmaya çalışmak yoluyla onun hayatını huzursuz hale getirmektir. Bu davranışlar 2022 yılına kadar ancak başka suçlar aracılığıyla yaptırıma bağlanabiliyordu; bugün TCK m. 123/A ile bağımsız bir suçtur.
Bu yazıda ısrarlı takip suçunun unsurlarını, cezasını ve nitelikli hallerini; benzer suçlarla ilişkisini; şikayet, uzlaştırma, zamanaşımı ve görevli mahkeme gibi usul konularını; mağdurun başvurabileceği koruma tedbirlerini ve suçlanan kişinin savunmasında öne çıkan noktaları ele alıyoruz.
- Cezası nedir?
- Altı aydan iki yıla kadar hapis; nitelikli hallerde bir yıldan üç yıla kadar hapis (TCK m. 123/A).
- Şikayete bağlı mı?
- Evet. Şikayet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
- Uzlaştırma var mı?
- Hayır. Israrlı takip, CMK m. 253/3 uyarınca uzlaştırma kapsamı dışındadır.
- Koruma tedbiri?
- 6284 sayılı Kanun uyarınca uzaklaştırma, yaklaşmama ve iletişim yasağı gibi tedbirler istenebilir.
Israrlı takip suçu nedir?
Israrlı takip suçu, 27.05.2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7406 sayılı Kanun ile TCK’ya eklenen 123/A maddesinde düzenlenmiştir. Madde gerekçesine göre amaç, mağdurun kişiliğine veya vücut bütünlüğüne yönelik daha ağır fiiller ortaya çıkmadan önce, bu fiillerin habercisi olabilecek davranışları orantılı bir yaptırıma bağlamaktır. Düzenleme özellikle kadına yönelik şiddetin önlenmesi bakımından önem taşır.
Suç, kanunun “Hürriyete Karşı Suçlar” bölümünde, kişilerin huzur ve sükununu bozma suçunun hemen ardından yer alır. Gerekçede de ısrarlı takibin, TCK m. 123’teki huzur ve sükunu bozma suçunun özel bir görünümü olduğu belirtilmiştir. Korunan hukuki değer, kişinin iç huzuru, güvenlik duygusu ve hayatını dilediği gibi sürdürme özgürlüğüdür.
Suçun faili ve mağduru herkes olabilir. Mağdurun kadın veya erkek olması, fail ile mağdur arasında daha önce bir ilişki bulunup bulunmaması suçun oluşmasını etkilemez. Uygulamada ısrarlı takip dosyaları çoğunlukla sona eren bir duygusal ilişki veya evlilik, iş ilişkisi, komşuluk ya da sosyal medya üzerinden başlayan tek taraflı bir ilgi sonrasında gündeme gelir. Kanun, bu ilişkilerden bazılarını nitelikli hal olarak ayrıca düzenlemiştir.
Suçun unsurları
TCK m. 123/A/1’e göre ısrarlı bir şekilde; fiziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle bir kimse üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olan faile altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir. Bu tanımdan dört unsur çıkar:
- Israr: Gerekçeye göre ısrar, fiilin tekrarlanarak haksızlık içeriğinin cezayı gerektirecek düzeye ulaşmasıdır. Aynı hareketin birden fazla yapılması şart değildir; farklı takip ve temas biçimlerinin birlikte değerlendirilmesi de ısrarı oluşturabilir. Tek seferlik bir davranış ise kural olarak bu suçu oluşturmaz.
- Hareket: Kişiyi fiziken takip etmek veya telefon, mesaj, sosyal medya, e-posta gibi araçlarla ya da başka kişiler aracılığıyla temas kurmaya çalışmak. Temasın gerçekleşmesi gerekmez; teşebbüs edilmesi yeterlidir.
- Netice: Mağdurda ciddi bir huzursuzluk oluşması veya mağdurun kendisinin ya da bir yakınının güvenliğinden endişe duyması. Suç bir zarar suçu olarak düzenlenmiştir; bu neticenin gerçekleşmemesi halinde suç oluşmaz.
- Kast: Gerekçeye göre failin ayrıca huzur bozma amacıyla hareket etmesi aranmaz; davranışlarını bilerek ve isteyerek gerçekleştirmesi yeterlidir.
Hareketin bilişim sistemleri üzerinden gerçekleştiği durumlarda, sahte hesaplar, farklı numaralar veya ortak tanıdıklar aracılığıyla temas kurulmaya çalışılması da kapsama girer. Bu tür dosyalarda delilin nasıl toplanacağı için bilişim suçlarında şikayet yazımız yol gösterir.
Cezası ve nitelikli haller
| Hal | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel hal | 6 ay – 2 yıl hapis | TCK m. 123/A/1 |
| Çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi | 1 yıl – 3 yıl hapis | TCK m. 123/A/2-a |
| Mağdurun okulunu, iş yerini, konutunu değiştirmesine ya da okulunu veya işini bırakmasına neden olması | 1 yıl – 3 yıl hapis | TCK m. 123/A/2-b |
| Hakkında uzaklaştırma ya da konuta, okula veya iş yerine yaklaşmama tedbiri verilen fail tarafından işlenmesi | 1 yıl – 3 yıl hapis | TCK m. 123/A/2-c |
Birden fazla nitelikli halin birlikte gerçekleşmesi, örneğin boşanılan eşe karşı ve tedbir kararına rağmen işlenmesi, ceza aralığını değiştirmez; ancak hakim cezanın belirlenmesinde bu durumu TCK m. 61 kapsamında dikkate alarak alt sınırdan uzaklaşabilir. Davranışların sürekliliği, mağdur üzerindeki etkisi ve failin uyarılara rağmen devam etmesi de cezanın belirlenmesinde önem taşır.
Nitelikli haller, ısrarlı takibin en sık görüldüğü ilişkileri ve en ağır sonuçlarını hedef alır. Özellikle (c) bendi önemlidir: 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen bir tedbir kararına rağmen takibi sürdüren kişi, hem tedbir ihlali nedeniyle zorlama hapsiyle (6284 m. 13) hem de nitelikli ısrarlı takip suçundan cezalandırılabilir.
Benzer suçlarla ilişkisi
Israrlı takip sırasında başka suçlar da işlenebilir. Gerekçeye göre bu durumda fail, ayrıca o suçlardan da cezalandırılır.
Yaptırım ve usul
- Şikayet: Suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlıdır (m. 123/A/3). Şikayet süresi, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı aydır (TCK m. 73). Israrlı takip süregelen bir davranış olduğundan, son davranışın tarihi önem taşır; yine de sürenin beklenmemesi önerilir. Ayrıntı için şikayet hakkı yazımıza bakınız.
- Şikayetten vazgeçme: Davayı düşürür. Kovuşturma aşamasında vazgeçme, sanık kabul etmezse sonuç doğurmaz.
- Uzlaştırma: Uygulanmaz. 7406 sayılı Kanun, CMK m. 253/3’e ısrarlı takibi açıkça ekleyerek suçu uzlaştırma kapsamı dışında bırakmıştır. Aynı mağdura karşı ısrarlı takip ile birlikte işlenen tehdit gibi uzlaştırmaya tabi suçlar da kural olarak uzlaştırmaya gönderilmez. Yargıtay uygulamasında, ısrarlı takip suçu yönünden şikayetten vazgeçme nedeniyle düşme kararı verilmesi halinde, birlikte yargılanan basit tehdit suçu bakımından uzlaştırma yoluna gidilmesi gerektiği kabul edilmiştir. Genel çerçeve için uzlaştırma yazımıza bakınız.
- Ön ödeme: Ceza miktarı ön ödeme sınırını aştığından uygulanmaz.
- Görevli mahkeme: Asliye ceza mahkemesi.
- Dava zamanaşımı: 8 yıl (TCK m. 66/1-e). Davranışlar süreklilik gösteriyorsa sürenin başlangıcı son davranışa göre belirlenebilir.
- HAGB, erteleme, adli para cezası: Temel halde ve nitelikli hallerde ceza miktarı bu kurumların sınırları içinde kalabildiği için şartları varsa mümkündür.
- Kanun yolu: Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf.
- Adli kontrol: Soruşturma sırasında şüpheli hakkında mağdura yaklaşmama veya belirli yerlere gitmeme gibi adli kontrol yükümlülükleri uygulanabilir (CMK m. 109). Bu yükümlülüklerin ihlali tutuklama nedeni olabilir.
Koruma tedbiri ile ceza davasının ilişkisi
6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleri ile ceza soruşturması birbirinden bağımsız iki yoldur. Tedbir kararı verilmesi için suçun ispatlanması veya ceza davası açılması gerekmez; şiddet tehlikesinin veya rahatsız edilme riskinin bulunduğuna dair makul bir kanaat yeterlidir. Buna karşılık ceza mahkumiyeti için ısrarlı takibin bütün unsurlarının ispatlanması gerekir. Tedbir kararının ihlali ise hem zorlama hapsi yaptırımına hem de m. 123/A/2-c uyarınca nitelikli ısrarlı takip suçuna yol açabilir. Bu nedenle mağdurların her iki yolu birlikte kullanması, suçlanan kişilerin ise tedbir kararına ceza yargılamasının sonucunu beklemeden kesinlikle uyması önemlidir.
Mağdurun hakları ve koruma tedbirleri
Israrlı takip mağdurları için ceza yargılamasının yanında, kısa sürede sonuç veren koruma mekanizmaları bulunur.
- 6284 sayılı Kanun: Kanunun 1. maddesi, tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını açıkça koruma kapsamına alır. Aile mahkemesi; şiddet uygulayanın mağdura, konutuna, okuluna ve iş yerine yaklaşmamasına, mağduru iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesine ve benzeri tedbirlere karar verebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde kolluk amirleri de bazı tedbirleri alabilir.
- Ücretsiz avukat: 7406 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, ısrarlı takip suçunda mağdur avukat seçecek durumda değilse, talebi üzerine baro tarafından avukat görevlendirilir (CMK m. 234 ve 239).
- Acil yardım: Güvenliğiniz tehlikedeyse 112’yi arayabilir veya önceden yüklenmiş KADES uygulamasını kullanabilirsiniz. Bilgi ve yönlendirme için ALO 183 hattı, barınma ve danışmanlık için Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM) hizmet verir.
- Olay günlüğü tutunHer takip ve temas girişiminin tarihini, saatini, yerini ve biçimini yazılı olarak kaydedin. Israr unsurunun ispatı büyük ölçüde bu kayıtlara dayanır.
- Dijital delilleri saklayınMesajları, arama kayıtlarını ve sosyal medya bildirimlerini silmeyin; ekran görüntüsü alın. Engellenen numaralardan gelen arama kayıtları da delildir.
- Tanıkları belirleyinTakibi gören komşu, iş arkadaşı veya güvenlik görevlilerinin bilgilerini not edin; varsa kamera kayıtlarının silinmeden istenmesini sağlayın.
- Şikayet ve tedbir başvurusunu birlikte yapınSavcılığa şikayetle eş zamanlı olarak aile mahkemesinden veya savcılık aracılığıyla koruma tedbiri isteyin.
- Tedbir süresini takip edinTedbirler ilk defasında en çok altı ay için verilir. Risk sürüyorsa süre bitmeden uzatma isteyin.
Israrlı takipte ispat
Israrlı takip, tek bir olaydan çok zamana yayılmış davranışlardan oluşur. Bu nedenle ispat, davranışların bütününün ve mağdur üzerindeki etkisinin ortaya konmasına dayanır. Savcılık ve mahkeme genellikle şu delilleri birlikte değerlendirir:
- Olay günlüğü: Mağdurun tuttuğu, takip ve temas girişimlerinin tarih, saat, yer ve biçimini gösteren kayıtlar. Günlük tek başına yeterli olmasa da diğer delillerin anlamlandırılmasını sağlar.
- İletişim kayıtları: Arama kayıtları, mesajlar, e-postalar ve sosyal medya bildirimleri. Farklı numaralardan veya hesaplardan gelen temas girişimlerinin aynı kişiye ait olduğu, savcılık tarafından operatör ve platform kayıtlarıyla tespit edilebilir. Bu konuda IP adresinin suçlunun tespitinde yeterliliği yazımız fikir verir.
- Kamera ve tanıklar: Konut, iş yeri veya okul çevresindeki kamera kayıtları ve takibi gören kişilerin beyanları, fiziki takibin ispatında önemlidir.
- Mağdurun hayatındaki değişiklikler: Güzergah değiştirme, yalnız dışarı çıkmama, telefon numarasını değiştirme, işten ayrılma veya taşınma gibi değişiklikler, ciddi huzursuzluk ve güvenlik endişesi unsurunun somut göstergeleridir. İş veya konut değişikliği ayrıca nitelikli hali oluşturur.
Şikayet dilekçesinde olayların kronolojik sırayla, her birinin tarihi ve delili belirtilerek anlatılması, ısrar unsurunun ortaya konmasını kolaylaştırır. Kamera kayıtlarının belirli bir süre sonra otomatik olarak silindiği unutulmamalı ve kayıtların korunması için savcılıktan hızla talepte bulunulmalıdır.
Şüpheli veya sanık iseniz
Israrlı takip suçlaması, çoğu zaman sona eren bir ilişki, boşanma süreci, iş ilişkisi veya alacak-borç ilişkisi gibi bir arka plana sahiptir. Savunmada şu noktalar değerlendirilir:
- Israrın bulunmaması: Davranışların tek seferlik veya birbirinden bağımsız olduğu, haksızlık içeriğinin cezayı gerektirecek düzeye ulaşmadığı.
- Neticenin oluşmaması: Mağdurda ciddi bir huzursuzluk veya güvenlik endişesi oluşturacak nitelikte bir davranışın bulunmadığı. Bu değerlendirme, davranışların sıklığı, içeriği ve taraflar arasındaki ilişkinin geçmişi dikkate alınarak yapılır.
- Kimlik tespiti: Farklı numaralardan veya hesaplardan yapılan temas girişimlerinin size ait olduğu iddia ediliyorsa, bu tespitin hangi teknik verilere dayandığı ve verilerin tek başına yeterli olup olmadığı ayrıca incelenmelidir.
- Hukuki bir ilişkiden doğan temas: Ortak çocukla ilgili kişisel ilişki düzenlemesi, işle ilgili zorunlu yazışmalar veya hukuki yollarla yapılan alacak talepleri gibi meşru bir zemine dayanan temaslar. Ancak bu temasın da ölçülü ve hukuki kanallar üzerinden yapılması gerekir.
- Ayrı suçlar: Takip sırasında tehdit, hakaret veya cinsel taciz içeren mesajlar gönderildiği iddia ediliyorsa, bu suçlamaların her biri ayrı ayrı değerlendirilir. Her suçun şikayet, uzlaştırma ve zamanaşımı kuralları farklı olabileceğinden, savunmanın da her suçlama için ayrı kurulması gerekir.
- Tedbir kararlarına uyum: Hakkınızda bir tedbir kararı varsa, kararın içeriğine kesinlikle uyun. Mağdurla “durumu açıklamak” amacıyla kurulan temas bile nitelikli hale ve zorlama hapsine yol açabilir.
Sık yapılan hatalar
- Mağdur açısından: davranışların “zamanla geçeceğini” düşünerek delil toplamamak ve şikayeti geciktirmek.
- Mağdur açısından: yalnızca ceza şikayetiyle yetinip 6284 sayılı Kanun kapsamındaki hızlı koruma tedbirlerine başvurmamak.
- Mağdur açısından: tedbir süresi dolduğunda uzatma talep etmemek.
- Şüpheli açısından: farklı numaralar veya ortak tanıdıklar aracılığıyla temas kurmaya devam etmek.
- Şüpheli açısından: tedbir kararını tebliğ aldıktan sonra kararın kapsamını bilmeden davranmak.
Sık sorulan sorular
Israrlı takip suçunun cezası nedir?
Temel halde altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıdır. Suç çocuğa veya boşanılan eşe karşı işlenirse, mağdurun okulunu, işini veya konutunu değiştirmesine yol açarsa ya da tedbir kararına rağmen işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Kaç kez mesaj atmak ısrarlı takip sayılır?
Kanunda bir sayı belirtilmemiştir. Davranışların tekrarlanarak mağdurda ciddi huzursuzluk veya güvenlik endişesi yaratacak düzeye ulaşıp ulaşmadığı somut olaya göre değerlendirilir.
Israrlı takipte uzlaşma yapılabilir mi?
Hayır. Israrlı takip, CMK m. 253/3 uyarınca uzlaştırma kapsamı dışındadır. Şikayetten vazgeçme ise davayı düşürür.
Şikayet süresi ne kadar?
Fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı aydır. Davranışların devam ettiği durumlarda bile başvurunun geciktirilmemesi önerilir.
Takip eden kişi eski eşimse ne yapabilirim?
Hem savcılığa şikayette bulunabilir hem de aile mahkemesinden 6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma ve iletişim yasağı isteyebilirsiniz. Boşanmış eşe karşı ısrarlı takip nitelikli haldir.
Israrlı takip suçunda zamanaşımı ne kadar?
Dava zamanaşımı sekiz yıldır. Ancak suç şikayete bağlı olduğu için, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde şikayette bulunulması gerekir; bu süre geçirilirse zamanaşımı dolmamış olsa bile soruşturma yapılamaz.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla