Miras Kalan Şirket Hisseleri Nasıl Paylaşılır?

Miras HukukuMiras Kalan Şirket Hisseleri Nasıl Paylaşılır?

Bir aile şirketinin kurucusu veya bir şirketin ortağı vefat ettiğinde, şirket payları da diğer mallar gibi terekeye dahil olur ve mirasçılara geçer. Ancak şirket payı sıradan bir mal gibi paylaşılamaz: şirketin türü, esas sözleşmedeki devir kayıtları, genel kurulun onayı, pay defteri ve ticaret sicili işlemleri, mirasçıların bu payı nasıl ve hangi şartlarla bölüşeceğini doğrudan belirler.

Bu yazıda miras kalan şirket paylarının mirasçılara nasıl geçtiğini, limited ve anonim şirketlerdeki farklı kuralları, kollektif ve komandit şirketlerde ortağın ölümünün sonuçlarını, mirasçıların paydan doğan haklarını nasıl kullanacağını ve payların mirasçılar arasında nasıl paylaşılabileceğini somut bir örnekle anlatıyoruz.

Şirket payı mirasçılara nasıl geçer?

Mirasbırakanın ölümüyle terekedeki bütün haklar, şirket payları da dahil, kanun gereği mirasçılara geçer. Birden fazla mirasçı varsa pay, paylaşmaya kadar mirasçıların elbirliği mülkiyetinde bulunur (TMK m. 640). Bu dönemde hiçbir mirasçı payın bir kısmının tek başına sahibi değildir; oy hakkı, kar payı ve bilgi alma gibi paydan doğan haklar mirasçıların bütününe aittir.

Mirasçıların kim olduğu ve hangi oranda pay sahibi oldukları mirasçılık belgesiyle gösterilir. Mirasbırakan evliyse, şirket payının edinilmiş mal niteliği taşıması halinde önce mal rejimi tasfiyesi yapılır ve sağ kalan eşin katılma alacağı belirlenir; miras paylaşımı bundan sonra kalan değer üzerinden yürür.

Şirket payının mirasçılara geçişi, şirket türüne göre çok farklı sonuçlar doğurur. Sermaye şirketlerinde (limited ve anonim şirket) ortaklık payı kural olarak mirasçılara geçer. Şahıs şirketlerinde ve adi ortaklıkta ise ortağın kişiliği ön planda olduğundan, ölüm çoğu zaman ortaklığın sona ermesine yol açar ve mirasçılar ortak olmak yerine tasfiye payının alacaklısı haline gelir.

Limited şirkette ortağın ölümü

Limited şirkette esas sermaye payı miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimine ilişkin hükümler veya cebri icra yoluyla geçtiğinde, bütün haklar ve borçlar genel kurulun onayına gerek olmaksızın payı edinene geçer (TTK m. 596). Mirasçılar bu nedenle ölüm anından itibaren şirketin ortağı konumundadır. Mirasın paylaşılmasında payın mirasçılardan birine özgülenmesi de miras yoluyla geçiş sayılır ve genel kurul onayına bağlı değildir.

Şirketin ret hakkı

Şirket, payı miras yoluyla edinen kişinin ortaklığını reddetmek isterse, payları gerçek değeri üzerinden kendisinin, ortaklardan birinin veya göstereceği bir üçüncü kişinin devralmasını önermek zorundadır. Şirket payın edinildiğini öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır. Gerçek değer konusunda uyuşmazlık çıkarsa değer mahkemece belirlenir (TTK m. 597). Bu nedenle mirasçıların mirasçılık belgesini şirkete noter aracılığıyla veya tebliğ tarihini ispat edecek bir yolla bildirmesi, üç aylık sürenin başlangıcını netleştirir.

Pay defteri ve tescil

Payın mirasçılara geçişi pay defterine işlenir ve ticaret siciline tescil ettirilir. Kanun, pay geçişlerinin tescili için ticaret siciline başvurma görevini müdürlere yükler (TTK m. 598); mirasçılar müdürlerden bu başvuruyu yazılı olarak istemelidir. Uygulamada sicil müdürlükleri mirasçılık belgesi, pay dağılımını gösteren genel kurul kararı veya müdür kararı ve gerektiğinde veraset ve intikal vergisi ilişik belgesi ister; belge listesi müdürlüğe göre değişebileceğinden önceden teyit edilmelidir.

Mirasçılar daha sonra payı üçüncü kişilere veya diğer ortaklara devretmek isterse, bu işlem artık olağan bir pay devri sayılır. Devir yazılı yapılır, imzalar noterce onaylanır ve şirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurul onayı gerekir (TTK m. 595). Ayrıntılar için limited şirketlerde pay devri yazımıza bakabilirsiniz.

Müdür ortağın veya tek ortağın ölümü

Vefat eden ortak aynı zamanda şirketin tek müdürüyse, şirket temsilcisiz kalır ve banka işlemleri, vergi beyannameleri, maaş ödemeleri gibi günlük işler aksar. Bu durumda mirasçıların ortak temsilci aracılığıyla vakit kaybetmeden genel kurulu toplayıp yeni müdür seçmesi gerekir. Tek ortaklı şirketlerde bütün paylar mirasçılara geçtiğinden genel kurul da fiilen mirasçılardan oluşur; mirasçılar anlaşamazsa terekeye temsilci atanması en hızlı çözümdür.

Anonim şirkette ortağın ölümü

Anonim şirkette sonuç, payın türüne ve esas sözleşmedeki devir sınırlamalarına göre değişir. Ayrıntılı kurallar için anonim şirketlerde pay devri yazımıza bakabilirsiniz.

• Serbestçe devredilebilen nama yazılı paylar: Nama yazılı paylar, kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe serbestçe devredilebilir (TTK m. 490). Bu paylar mirasçılara geçer; mirasçılar şirketten pay defterine kaydedilmelerini ister.
• Bağlı nama yazılı paylar: Esas sözleşme devri yönetim kurulunun onayına bağlamışsa bile, paylar miras, mirasın paylaşımı, mal rejimi veya cebri icra yoluyla edinilmişse şirket ancak payları edinene gerçek değeri üzerinden almayı önererek onayı reddedebilir; esas sözleşmedeki önemli sebeplere dayanamaz (TTK m. 493). Şirket başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse veya ret haksızsa onay verilmiş sayılır (TTK m. 494).
• Hamiline yazılı paylar: Pay senedi bastırılmışsa, senedin zilyetliği mirasçılara geçer. Hamiline yazılı pay senetlerine ilişkin bildirimler 2021’den bu yana Merkezi Kayıt Kuruluşu sistemi üzerinden yapıldığından, mirasçıların bu bildirim yükümlülüğünü yerine getirmesi gerekir.
• Borsada işlem gören paylar: Kaydi paylar, aracı kuruma mirasçılık belgesi ve istenen vergi belgeleri sunularak mirasçıların hesaplarına aktarılır.

Vefat eden pay sahibi yönetim kurulu üyesiyse, üyelik ölümle sona erer; mirasçılara geçmez. Yönetim kurulu boşalan üyeliğe ilk genel kurulun onayına sunulmak üzere geçici olarak üye seçer. Mirasçılar ise pay sahibi sıfatıyla genel kurulda oy kullanarak yeni yönetimin belirlenmesine katılır.

Kollektif, komandit şirket ve adi ortaklık

Şahıs şirketlerinde ortakların kişisel güveni esas olduğundan kanun farklı bir yaklaşım benimser. Adi ortaklıkta, sözleşmede ortaklığın mirasçılarla sürdürüleceğine dair bir hüküm yoksa ortaklardan birinin ölmesiyle ortaklık sona erer (TBK m. 639). Kollektif şirketler için TTK m. 243, Borçlar Kanunu’ndaki sona erme sebeplerine atıf yapar; bu nedenle şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse ortağın ölümü kollektif şirketin de sona erme sebebidir.

Komandit şirkette sınırsız sorumlu komandite ortağın ölümü kollektif şirketteki gibi değerlendirilir. Sınırlı sorumlu komanditer ortağın ölümü ise şirketi kendiliğinden sona erdirmez. Sona erme halinde mirasçılar kural olarak şirkete ortak olmaz; ölen ortağın tasfiye payının alacaklısı olur ve tasfiye işlemlerine ölen ortağın yerine katılır.

Mirasçılar paydan doğan hakları nasıl kullanır?

Pay paylaşılana kadar mirasçıların elbirliği mülkiyetinde olduğundan, genel kurulda oy kullanmak, kar payını tahsil etmek veya bilgi istemek için mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekir. Anonim şirketlerde TTK m. 432/1’e göre bir pay birden çok kişinin ortak mülkiyetindeyse, bunlar içlerinden birini veya üçüncü bir kişiyi genel kurulda paydan doğan haklarını kullanması için temsilci olarak atayabilir; limited şirket paylarında da ortak temsilci belirlenmesi uygulamada izlenen yoldur. Mirasçılar, aralarından birini veya üçüncü bir kişiyi temsilci olarak belirleyip bunu noter aracılığıyla şirkete bildirir. Temsilci belirlenmemişse şirketin yapacağı bildirimler ve paydan doğan hakların kullanımı aksar.

Mirasçılar temsilci üzerinde anlaşamazsa, mirasçılardan biri sulh hukuk mahkemesinden miras ortaklığına temsilci atanmasını isteyebilir (TMK m. 640/3). Dilekçede temsilciye genel kurula katılma, oy kullanma, kar payını tahsil etme ve şirketten bilgi ve belge isteme yetkisi verilmesi talep edilebilir. Süreç için terekeye temsilci atanması davası yazımıza bakabilirsiniz.

Ölümden sonra dağıtılan kar payları da terekeye dahildir ve paylaşmada mirasçılar arasında payları oranında bölüşülür. Mirasçılardan biri şirket yönetiminde görev alıyorsa, bu görev nedeniyle aldığı ücret ile miras payından doğan kar payı birbirinden ayrı tutulmalıdır.

Hisseler mirasçılar arasında nasıl paylaşılır?

Şirket payları, terekedeki diğer mallarla birlikte ve aynı kurallara göre paylaşılır. Mirasçılar anlaşırsa paylaşma bir taksim sözleşmesiyle yapılır; anlaşamazlarsa sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Paylaşmada öne çıkan seçenekler şunlardır:

• Payların adet olarak dağıtılması: Mirasbırakanın birden fazla payı varsa, paylar miras payları oranında mirasçılar arasında dağıtılabilir. Bu yol herkesi şirkete ortak yapar ancak aile içi uyuşmazlıkların şirkete taşınması riskini de beraberinde getirir.
• Bir mirasçıya özgüleme: Şirketi yürüten mirasçı payların tamamını alır ve diğer mirasçılara payları oranında bedel öder. Değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen bir tereke malının bütün olarak bir mirasçıya özgülenmesi kuralı (TMK m. 651/1) bu çözümü destekler.
• Satış: Mirasçılar anlaşamazsa paylar satılabilir ve bedel bölüşülür (TMK m. 651/2). Ancak şirket sözleşmesindeki önalım, alım ve onay kayıtları satışın kime yapılabileceğini sınırlayabilir.

Şirket paylarının değeri, nominal değerden çok farklı olabilir. Paylaşmada ve şirketin ret hakkında esas alınan değer gerçek değerdir; bu değer şirketin aktifleri, borçları, karlılığı ve gelecek beklentileri dikkate alınarak bilirkişi tarafından belirlenir.

Örnek: aile şirketinde paylaşma

Mirasbırakan, toplam 100 paydan oluşan bir limited şirketin 80 payına sahiptir. Eşini ve iki çocuğunu (A ve B) bırakmıştır; mal rejimi tasfiyesi yapılmış ve paylar terekede kalmıştır. Bilirkişi şirketin gerçek değerini 40.000.000 TL olarak belirlemiştir; mirasbırakanın 80 payının değeri 32.000.000 TL’dir.

A’nın ödeme gücü yoksa, ödemenin taksitlendirilmesi, terekedeki diğer malların eşe ve B’ye bırakılması veya eşe paylar üzerinde intifa hakkı tanınması gibi ara çözümler taksim sözleşmesinde kararlaştırılabilir. Paylaşmanın bu şekilde yapılması için miras taksim sözleşmesi yazımıza bakabilirsiniz; anlaşma sağlanamazsa izlenecek yol mirasın paylaşılması davası yazımızda anlatılmıştır.

Ölümden önce yapılabilecek düzenlemeler

Aile şirketlerinde uyuşmazlıkların önemli bir kısmı, ortaklar hayattayken ölüm halinin düşünülmemesinden kaynaklanır. Şirket sözleşmesine veya esas sözleşmeye diğer ortaklara tanınan alım ve önalım hakları, ölen ortağın paylarının değerleme yöntemi ve mirasçıların şirkette nasıl temsil edileceğine ilişkin hükümler eklenebilir. Ortak, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle şirket paylarını şirketi yürütecek mirasçıya bırakıp diğer mirasçılara başka mallar bırakabilir; bu düzenleme mirasçıların saklı paylarına saygı gösterilerek yapılmalıdır. Ortaklar arası sözleşmeler ise yalnızca taraflarını bağladığından, mirasçılar bakımından sonuç doğurup doğurmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Vergi ve kayıt işlemleri

Şirket payları da veraset ve intikal vergisine tabidir. Ölüm Türkiye’de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye’de ise beyanname ölüm tarihinden itibaren dört ay içinde verilir; ölüm yurt dışında gerçekleşmişse veya mirasçılar yurt dışındaysa süreler farklıdır (VİVK m. 9). Şirketler ve aracı kurumlar, payların mirasçılar adına kaydı veya kar payı ödemesi sırasında verginin ödendiğini gösteren vergi dairesi belgesini (ilişik kesme yazısı) isteyebilir (VİVK m. 17). Beyan, ödeme ve istisnalar için miras intikali ve veraset vergisi yazımıza bakabilirsiniz.

1. Mirasçılık belgesini alınNoterden veya sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alınır.
2. Şirket belgelerini inceleyinTicaret sicilinden şirket sözleşmesinin güncel metni, pay defteri, son genel kurul kararları ve ortaklar arası sözleşmeler istenir; devir ve devam kayıtları kontrol edilir.
3. Şirkete bildirim yapınMirasçılık belgesi ve ortak temsilcinin kim olduğu noter aracılığıyla şirkete bildirilir; ret süresi bu tarihten itibaren takip edilir.
4. Veraset ve intikal vergisi beyannamesini verinKanuni süre içinde beyanname verilir ve ilişik belgesi alınır.
5. Pay defteri ve sicil kaydını yaptırınMirasçıların pay defterine işlenmesi ve limited şirkette ticaret siciline tescil sağlanır.
6. Paylaşmayı planlayınPayların mirasçılar arasında nasıl bölüşüleceği taksim sözleşmesiyle veya mahkeme yoluyla belirlenir.

Başvuru ve dava yolu

Konusu bir miktar para olan ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m. 5/A). Genel kurul kararlarının iptali ve pay defterine kayıt gibi davalar konusu para olmadığından bu zorunluluğa tabi değildir. Dava sürerken payların devrini veya şirket yönetiminin mirasçılar aleyhine işlem yapmasını önlemek için ihtiyati tedbir istenebilir.

Sık yapılan hatalar

• Şirketin mirasçıları ortak olarak kabul etmek zorunda olmadığını veya tam tersine hiçbir şekilde reddedemeyeceğini sanmak; ret ancak gerçek değer önerisiyle ve süresinde mümkündür.
• Mirasçılık belgesini şirkete bildirmemek ve üç aylık sürenin başlangıcını belirsiz bırakmak.
• Ortak temsilci belirlemeden genel kurula katılmaya çalışmak.
• Payların nominal değeri üzerinden paylaşma yapmak.
• Kollektif şirkette veya adi ortaklıkta mirasçıların kendiliğinden ortak olacağını düşünmek.
• Şirket sözleşmesinde ve ortaklar arası sözleşmede ölüm haline ilişkin düzenleme yapmadan aile şirketini bir sonraki kuşağa bırakmak.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

Miras Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla