Limited şirkette ortaklık payı, bir hisse senedi gibi elden ele geçmez. Kanun koyucu limited şirketi, ortakların kimliğinin önem taşıdığı kapalı bir yapı olarak tasarlamış ve esas sermaye payının devrini hem sıkı bir şekle hem de diğer ortakların onayına bağlamıştır.
Bu yazıda limited şirketlerde pay devrinin şartlarını, genel kurul onayını, onay verilmezse ortağın başvurabileceği yolları, miras ve icra yoluyla geçişi, tescil işlemlerini ve devrin taraflar açısından doğurduğu sonuçları adım adım ele alıyoruz. Konu, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 593 ile 600. maddeleri arasında düzenlenmiştir.
- Hangi şekilde yapılır?
- Yazılı devir sözleşmesiyle; tarafların imzaları noterce onaylanır. Noter onayı olmayan devir geçersizdir.
- Kimin onayı gerekir?
- Şirket sözleşmesinde aksi yoksa ortaklar genel kurulunun. Devir, onayla hüküm doğurur.
- Genel kurul susarsa?
- Başvurudan itibaren üç ay içinde reddedilmeyen devir onaylanmış sayılır.
- Tescil şart mı?
- Evet, müdürler devri ticaret siciline tescil ettirir; tescil açıklayıcı niteliktedir ama üçüncü kişilere karşı önem taşır.
Esas sermaye payı ve devrin anlamı
Limited şirkette her ortağın şirkete karşı hak ve borçlarının ölçüsü, sahip olduğu esas sermaye payıdır. Bir esas sermaye payının itibari değeri en az 25 TL olabilir (TTK m. 583) ve şirketin ortak sayısı 50’yi aşamaz (TTK m. 574). Şirket, ortakların adlarını, adreslerini, pay sayılarını, devir ve geçişleri, intifa ve rehin haklarını gösteren bir pay defteri tutar (TTK m. 593).
Limited şirkette pay için senet çıkarılabilir; ancak bu senet nama yazılıdır ve yalnızca ispat aracıdır, kıymetli evrak niteliği taşımaz (TTK m. 594). Bu nedenle payın devri, senedin ciro edilip teslim edilmesiyle gerçekleşmez. Devir, kanunda öngörülen şekle uygun bir sözleşme ve genel kurul onayıyla tamamlanır.
Pay devri, şirketin kendisini değiştirmez. Tüzel kişilik, sermaye, unvan ve borçlar aynen kalır; değişen yalnızca ortaklar arasındaki dağılımdır. Şirketin bütün malvarlığının devri ise ticari işletme devri kurallarına tabidir ve farklı sonuçlar doğurur. Kuruluş aşamasındaki sermaye kuralları için limited şirket kuruluşu yazımıza bakabilirsiniz.
Şekil şartı: yazılı sözleşme ve noter onayı
TTK m. 595’e göre esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlem yazılı şekilde yapılır ve tarafların imzaları noterce onaylanır. Sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde yapılması zorunlu değildir; taraflarca hazırlanan metnin imzalarının noterde onaylatılması yeterlidir. Uygulamada her iki yol da kullanılır.
Kanun burada iki ayrı işlemden söz eder. Birincisi, payı devretme borcunu doğuran borçlandırıcı işlemdir (örneğin bir satış vaadi ya da devir taahhüdü). İkincisi, payın fiilen devredildiği tasarruf işlemidir. İkisi de aynı şekle tabidir. Bu yüzden noter onayı olmayan bir “hisse satış protokolü”, payı devretme borcu da doğurmaz.
Şekil şartı kamu düzenine ilişkindir. Noter onayı olmadan yapılan devir, taraflar arasında bile geçersizdir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, eski Kanun döneminde yapılan bir devirde de yazılı şekil ve noter onayını geçerlilik şartı saymış; devrin şirkete karşı hüküm doğurması için ayrıca şirkete bildirilmesi ve pay defterine kaydedilmesi gerektiğini vurgulamıştır (HGK, 29.11.2022, 2021/11-917 E., 2022/1616 K.).
Devir sözleşmesinde neler yer almalı?
Kanun, şirket sözleşmesinde öngörülmüş belirli yükümlülük ve hakların devir sözleşmesine yazılmasını ister (TTK m. 595). Bunlar devralanı bekleyen yükleri ve ortaklar arasındaki ayrıcalıkları gösterdiği için önemlidir:
- Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri: Şirket sözleşmesi ortaklara, bilanço zararlarını kapatmak için ek ödeme ya da belirli bir hizmet veya teslim borcu yüklemiş olabilir.
- Önerilme, önalım, geri alım ve alım hakları: Diğer ortakların payı öncelikle satın alma ya da belirli koşullarda geri alma hakları.
- Ceza koşulları: Bu yükümlülüklere aykırılık için öngörülen cezalar.
Bu kayıtların sözleşmeye yazılmamış olması tek başına devri geçersiz kılmaz; ancak devralan, sonradan karşılaştığı yükler nedeniyle devredene karşı talepte bulunabilir. Sözleşmede ayrıca devredilen payın itibari değeri ve sayısı, bedel ve ödeme şekli, bedelin ödenmesinin devre etkisi, şirketin mali durumuna ilişkin beyan ve tekeffüller, genel kurul onayı alınamazsa ne olacağı açıkça düzenlenmelidir.
Kuruluş işlemlerinde 7099 sayılı Kanunla (2018) noter onayı kaldırılmış, şirket sözleşmesindeki imzaların ticaret sicili müdürlüğünde atılması öngörülmüştür. Bu değişiklik pay devrini kapsamaz: pay devrinde noter onayı hala zorunludur. 2024 ile 2026 arasında bu kuralı değiştiren bir kanun değişikliği bulunmamaktadır.
Genel kurul onayı
Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse esas sermaye payının devri ortaklar genel kurulunun onayına bağlıdır ve devir, onayın verilmesiyle hüküm doğurur (TTK m. 595). Devir sözleşmesi noterde imzalanmış olsa bile onay alınana kadar devralan ortak sıfatını kazanmaz; pay ve ona bağlı haklar devredende kalır.
Devir onayı, genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır (TTK m. 616). Kanun bu karar için açık bir özel nisap öngörmemiştir. TTK m. 621’de sayılan önemli kararlar arasında yer alan “esas sermaye paylarının devrinin sınırlandırılması, yasaklanması ya da kolaylaştırılması”, şirket sözleşmesini değiştiren kararlar içindir. Bu nedenle tek bir devrin onayının, şirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurul kararlarına ilişkin genel nisapla, yani temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla alınabileceği görüşü savunulur (TTK m. 620). Şirket sözleşmesi daha ağır bir nisap, örneğin oybirliği öngörebilir; tereddüt yaşanmaması için onay nisabının sözleşmede açıkça düzenlenmesi yerinde olur.
Genel kurul hangi hallerde reddedebilir?
| Şirket sözleşmesindeki düzenleme | Sonuç |
|---|---|
| Hiçbir özel hüküm yok | Devir genel kurul onayına bağlıdır; genel kurul hiçbir sebep göstermeden reddedebilir. |
| Ret sebepleri sayılmış | Genel kurul yalnızca sözleşmedeki sebeplere dayanarak reddedebilir. |
| Onay şartı kaldırılmış | Devir, şekle uygun sözleşmeyle ve şirkete bildirimle sonuç doğurur; tescil yine gerekir. |
| Devir tamamen yasaklanmış | Devir yapılamaz; ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır. |
| Ek ödeme veya yan edim yükümlülüğü var | Devralanın ödeme gücü şüpheliyse ve istenen teminat verilmemişse onay reddedilebilir. |
Üç aylık süre ve zımni onay
Genel kurul, başvurudan itibaren üç ay içinde onayı reddetmezse onay verilmiş sayılır (TTK m. 595). Süre şirket aleyhine işler. Bu yüzden devredenin, onay talebini müdürlere yazılı ve tarihi ispatlanabilir biçimde, tercihen noter aracılığıyla iletmesi önemlidir. Talep tarihi belgelenmezse üç aylık sürenin ne zaman dolduğu tartışmalı hale gelir.
Uygulamada onay çoğunlukla devir sözleşmesiyle aynı gün ya da hemen sonra alınan bir genel kurul kararıyla verilir. Ticaret sicili müdürlükleri, onay kararının tarihinin devir sözleşmesinin tarihiyle aynı veya ondan sonra olmasını arar.
Onay verilmezse ortağın başvurabileceği yollar
Genel kurulun reddetmesi, payını devretmek isteyen ortağı şirkette kalmaya mahkum etmez. Kanun, ortağın şirkete bağlı kalmasının çekilmez hale geldiği durumlar için çeşitli çıkış yolları tanır:
Çıkma ve ayrılma akçesinin hesabı için limited şirketlerde ortaklıktan çıkma ve çıkarılma, ret kararına karşı dava için genel kurul kararlarının iptali ve butlanı yazılarımıza bakabilirsiniz. Fesih son çaredir; mahkemenin fesih yerine hangi çözümlere hükmedebileceğini limited şirketin haklı sebeple feshi davası yazımızda anlattık.
Miras, mal rejimi ve icra yoluyla geçiş
Pay her zaman bir sözleşmeyle el değiştirmez. Esas sermaye payı miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimine ilişkin hükümler veya cebri icra yoluyla geçtiğinde, bütün haklar ve borçlar genel kurulun onayına gerek olmaksızın payı edinene geçer (TTK m. 596).
Şirket sözleşmesinde devir için onay şartı öngörülmüşse şirket bu edinmeyi tamamen kabullenmek zorunda değildir. Ancak reddetmek için edinene, payı gerçek değeriyle devralmayı önermesi gerekir. Şirket, payın edinildiğini öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır. Gerçek değerin belirlenmesine ilişkin kurallar TTK m. 597’de yer alır; taraflar anlaşamazsa değer mahkemece belirlenir.
Mirasçılar açısından pratik sonuçlar
Ortağın ölümüyle pay, mirasçılara elbirliği halinde geçer. Mirasçılar paya bağlı hakları ancak ortak bir temsilci aracılığıyla kullanabilir. Mirasın paylaşımında payın mirasçılardan birine özgülenmesi de TTK m. 596 kapsamında bir geçiştir. Şirket sözleşmesinde mirasçıların ortaklığa girmesine ilişkin özel bir düzenleme varsa (örneğin diğer ortaklara alım hakkı) bu hükümlerin geçerliliği ve uygulanabilirliği ayrıca incelenmelidir.
Cebri icra yoluyla satış
Bir ortağın alacaklısı, ortağın şirketteki payını haczettirip sattırabilir. Payı icra yoluyla edinen kişi de genel kurul onayı olmadan hak sahibi olur; şirketin reddetme imkanı yine gerçek değer önerisine bağlıdır. Ortağın kişisel borçları nedeniyle şirkete yabancı birinin ortak olma ihtimali, şirket sözleşmesinde alım hakkı gibi düzenlemelerin neden önemli olduğunu gösterir.
Pay defteri, ticaret sicili ve ilan
Genel kurul onayından sonra devir pay defterine işlenir ve ticaret siciline tescil ettirilir. Tescil başvurusunu şirket müdürleri yapar (TTK m. 598). Başvuru otuz gün içinde yapılmazsa ayrılan ortak, bu paylarla ilgili olarak adının sicilden silinmesi için kendisi başvurabilir. Bu süre hak düşürücü değildir; ama ayrılan ortağın sicilde ortak olarak görünmeye devam etmesi, özellikle kamu alacakları ve üçüncü kişiler bakımından risk doğurur.
Tescil kurucu nitelikte sayılmaz; devir, şekil şartına uygun sözleşme ve genel kurul onayıyla gerçekleşir. Bununla birlikte sicil kaydına iyiniyetle güvenen üçüncü kişilerin güveni korunduğundan tescilin gecikmesi taraflar aleyhine sonuç doğurabilir. Tescil edilen devir Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir.
Tescil için genellikle istenen belgeler
- Dilekçe: Şirketi temsile yetkili kişilerce veya vekaleten imzalanmış başvuru dilekçesi.
- Devir sözleşmesi: İmzaları noterce onaylanmış veya noterde düzenlenmiş pay devir sözleşmesi.
- Genel kurul kararı: Devrin onaylandığı, noter onaylı ortaklar genel kurulu kararı.
- Kimlik bilgileri: Yeni ortağın T.C. kimlik numarası; yabancı ise vergi numarası ve noter onaylı tercümeli pasaport.
- Müdürlük değişikliği: Ayrılan ortak müdürse görevinin sona erdiği ya da sürdüğü kararda belirtilir; yeni müdür için imza beyannamesi verilir.
Belge listesi sicil müdürlüğüne göre küçük farklılıklar gösterebilir; başvurudan önce ilgili ticaret sicili müdürlüğünün güncel listesine bakılmalıdır.
Devrin hukuki sonuçları ve sorumluluklar
Onaylanan devirle birlikte devralan, paya bağlı oy hakkı, kar payı hakkı, bilgi alma ve inceleme hakkı gibi bütün haklarla birlikte şirket sözleşmesinden doğan yükümlülükleri de üstlenir. Henüz ödenmemiş sermaye borcu da payla birlikte geçer; şirket bu borcu payın yeni sahibinden isteyebilir. Devir sözleşmesinde bu borcun kimin tarafından karşılanacağı açıkça düzenlenmelidir.
- Müdürlük ayrı bir sıfattır: Payını devreden ortak müdürse, müdürlüğü kendiliğinden sona ermez. Görevden ayrılma veya azil ayrıca karara bağlanıp tescil edilmelidir. Müdürlerin sorumluluğu için limited şirket müdürlerinin hukuki sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
- Kamu alacakları: 6183 sayılı Kanun m. 35 uyarınca limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarından sermaye payları oranında sorumludur; payını devreden ve devralan, devirden önceki dönemlere ait bu alacaklardan müteselsilen sorumlu tutulur. Ortaklar arasındaki “geçmiş borçlardan devreden sorumludur” kaydı vergi idaresini bağlamaz. Ayrıntılar Vergi Hukuku yazılarımızda ele alınmaktadır.
- Vergisel sonuçlar: Pay satışından doğan kazanç ve devir sözleşmesinin damga vergisi gibi konular, devir bedeli belirlenmeden önce mali müşavirle birlikte değerlendirilmelidir.
Sermaye uyum süresini kontrol edin. 1 Ocak 2024’ten beri asgari esas sermaye limited şirkette 50.000 TL’dir. Sermayesi yeni asgari tutarların altında kalan şirketler için TTK geçici m. 15 ile verilen süre, Ekim 2026’da yayımlanan tebliğle 31 Aralık 2027’ye uzatıldı. Bu tarihe kadar sermayesini yükseltmeyen şirket, başka bir işleme gerek olmadan sona ermiş (infisah etmiş) sayılır. Pay satın alırken şirketin bu yükümlülüğü yerine getirip getirmediğini mutlaka sorun.
Şirket sözleşmesiyle devrin sınırlandırılması
Ortaklar, ilerideki ortak yapısını kontrol etmek için şirket sözleşmesine devirle ilgili özel hükümler koyabilir. Bu hükümler, şirket sözleşmesinde yer almadıkça bağlayıcı olmaz (TTK m. 577). Sık kullanılan kayıtlar şunlardır:
- Önalım hakkı: Pay üçüncü kişiye satılacaksa diğer ortakların aynı şartlarla öncelikle satın alma hakkı.
- Önerilme yükümlülüğü: Devretmek isteyen ortağın payını önce diğer ortaklara önermesi.
- Alım ve geri alım hakları: Belirli olaylarda (ortağın şirketteki görevinin sona ermesi, rekabet yasağının ihlali gibi) payın önceden belirlenen yönteme göre satın alınabilmesi.
- Ret sebeplerinin sayılması veya onay şartının kaldırılması: Genel kurulun takdir alanını daraltan ya da genişleten düzenlemeler.
Bu tür hükümleri sonradan şirket sözleşmesine eklemek veya kaldırmak, TTK m. 621’deki önemli karar nisabını gerektirir: temsil edilen oyların en az üçte ikisi ile oy hakkı bulunan esas sermayenin salt çoğunluğunun birlikte bulunması. Ortaklar arasında imzalanan ve şirket sözleşmesine yansıtılmayan pay sahipleri sözleşmeleri ise yalnızca taraflarını bağlar; şirkete ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez. Ortaklar arasındaki anlaşmazlıkların genel haritası için şirket ortakları arasındaki uyuşmazlıklar yazımıza bakabilirsiniz.
Pay devrinde adım adım kontrol listesi
- Şirket sözleşmesini okuyunOnay şartı, ret sebepleri, önalım veya alım hakları, ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri olup olmadığını belirleyin.
- Şirketin durumunu inceleyinSicil kayıtlarını, sermaye ödemelerini, vergi ve SGK borçlarını, açık davaları, sermaye uyum yükümlülüğünü ve son finansal tabloları kontrol edin.
- Sözleşmeyi hazırlayınPay sayısı ve itibari değeri, bedel ve ödeme takvimi, beyan ve tekeffüller, onay alınamazsa sonuçları ve kanunen yazılması gereken kayıtları içeren metni hazırlayın.
- İmzaları noterde onaylatınDevreden ve devralanın imzaları noterce onaylanmadan devir geçerli olmaz.
- Genel kurul onayını alınOnay talebini tarihi ispatlanabilir biçimde iletin; onay kararını gerekli nisapla alın ve noterde onaylatın.
- Pay defterine işleyin ve tescil ettirinMüdürler devri pay defterine kaydeder ve otuz gün içinde ticaret siciline başvurur.
- Müdürlük ve imza yetkilerini güncelleyinAyrılan ortağın müdürlüğü, banka yetkileri ve imza sirküleri ayrıca düzenlenir.
Sık yapılan hatalar
- Pay devrini adi yazılı bir “hisse satış protokolü” ile yapıp noter onayını sonraya bırakmak. Bu belge payı devretme borcu bile doğurmaz.
- Devir sözleşmesi imzalandı diye devralanın hemen ortak olduğunu düşünmek. Genel kurul onayı olmadan devir hüküm doğurmaz.
- Onay talebini sözlü iletmek ve üç aylık sürenin başlangıcını belgesiz bırakmak.
- Ayrılan ortağın müdürlüğünü ve banka yetkilerini sona erdirmeyi unutmak.
- Şirketin kamu borçlarını araştırmadan pay devralmak ve 6183 sayılı Kanun m. 35’teki sorumluluğu hesaba katmamak.
- Şirket sözleşmesindeki önalım veya alım hakkını yok sayarak üçüncü kişiyle sözleşme imzalamak.
Limited şirkette pay devri, kağıt üzerinde birkaç belgeden ibaret görünse de şirketin ortak yapısını, yönetimini ve ortakların kişisel sorumluluğunu birlikte değiştiren bir işlemdir. Şekil şartına uyulmaması devri baştan geçersiz kılarken, onay ve tescil aşamalarındaki ihmaller yıllar sonra davalara konu olabilir. Bu nedenle devrin her aşamasını belgeleyerek ilerlemek gerekir.
Sık sorulan sorular
Limited şirket hissesi noter olmadan devredilebilir mi?
Hayır. Devir sözleşmesi yazılı yapılmalı ve tarafların imzaları noterce onaylanmalıdır. Kuruluş işlemlerinde noter onayı kaldırılmış olsa da pay devrinde bu şart devam etmektedir.
Genel kurul onayı vermezse devir ne olur?
Devir hüküm doğurmaz ve pay devredende kalır. Şirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurul sebep göstermeden reddedebilir. Ortak, şartları varsa haklı sebeple çıkma, ret kararına karşı iptal davası veya fesih yollarına başvurabilir.
Genel kurul hiç karar almazsa ne olur?
Başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmeyen genel kurul, onay vermiş sayılır. Bu nedenle onay talebinin tarihinin ispatlanabilir olması önemlidir.
Ortak ölürse mirasçılar şirkete ortak olur mu?
Pay, genel kurul onayı aranmaksızın mirasçılara geçer. Şirket sözleşmesinde onay şartı varsa şirket, payı gerçek değeriyle devralmayı önererek ve öğrenmeden itibaren üç ay içinde reddederek mirasçıların ortaklığını engelleyebilir.
Payımı devrettikten sonra şirketin vergi borçlarından sorumlu olur muyum?
Devirden önceki dönemlere ait ve şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarından, devralanla birlikte sermaye payınız oranında sorumlu tutulabilirsiniz. Müdürlüğünüz sürüyorsa kanuni temsilci olarak ayrıca sorumluluk doğabilir.
Devrin ticaret siciline tescili kimin görevidir?
Şirket müdürlerinin. Müdürler otuz gün içinde başvurmazsa ayrılan ortak, bu paylarla ilgili olarak adının sicilden silinmesini kendisi isteyebilir.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla