Limited Şirketlerde Ortaklıktan Çıkma ve Ortaklıktan Çıkarılma

Ticaret ve Şirketler HukukuLimited Şirketlerde Ortaklıktan Çıkma ve Ortaklıktan Çıkarılma

Limited şirket, ortakları arasındaki kişisel güvene dayanan bir şirket türüdür. Bu güven sarsıldığında ortaklardan biri şirketten ayrılmak isteyebilir ya da diğer ortaklar, şirketin geleceğini tehlikeye atan bir ortakla yollarını ayırmak isteyebilir. Türk Ticaret Kanunu bu iki ihtiyaca ayrı yollar ayırmıştır: ortaklıktan çıkma ve ortaklıktan çıkarılma.

Bu yazıda, limited şirkette ortaklıktan çıkma ve çıkarılmanın şartlarını, genel kurul ve mahkeme yoluyla izlenecek usulü, ayrılan ortağa ödenecek ayrılma akçesinin nasıl hesaplandığını ve 2026’da Anayasa Mahkemesi kararıyla iki ortaklı şirketler için değişen durumu ele alıyoruz. Şirketin bütünüyle sona erdirilmesini hedefleyen yol ayrı bir davadır; onu limited şirketin haklı sebeple feshi davası yazımızda anlattık.

Çıkma ve çıkarılma: temel ayrım

Limited şirkette ortaklık payı serbestçe devredilemez; pay devri yazılı şekil, noter onayı ve kural olarak genel kurul onayı gerektirir. Bu nedenle ortaklığa son vermenin olağan yolu bir alıcı bulup payı devretmektir. Ayrıntılar için limited şirketlerde pay devri yazımıza bakabilirsiniz. Alıcı bulunamıyorsa ya da genel kurul devre onay vermiyorsa, kanunun öngördüğü çıkma ve çıkarılma yolları devreye girer.

İki kurum arasındaki fark, kimin iradesiyle harekete geçildiğidir. Çıkmada ayrılmak isteyen ortağın kendisidir. Çıkarılmada ise şirket, ortaklardan birinin artık şirkette kalmaması gerektiğini ileri sürer. Her iki halde de ayrılan ortak, payının karşılığı olarak ayrılma akçesi almaya hak kazanır.

Şirket sözleşmesine dayalı çıkma

Şirket sözleşmesi, ortaklara çıkma hakkı tanıyabilir ve bu hakkın kullanılmasını belirli şartlara bağlayabilir (TTK m. 638/1). Örneğin çıkma hakkı belirli bir tarihten sonra, belirli bir olayın gerçekleşmesi halinde ya da belirli bir bildirim süresine uyulması şartıyla kullanılabilir. Hak, şirkete yöneltilen tek taraflı bir beyanla kullanılır. Kanun bu beyan için özel bir şekil öngörmez; şirket sözleşmesi yazılı şekil veya noter aracılığıyla bildirim gibi bir şart getirebilir. İspat bakımından bildirimin noter aracılığıyla yapılması her durumda önerilir.

Çıkma hakkının yalnızca bazı ortaklara tanınması, eşit işlem ilkesi açısından sorun yaratabilir. Sözleşmeye çıkma hakkı eklenirken hangi ortakların hangi şartlarla bu haktan yararlanacağı açıkça ve objektif ölçütlerle yazılmalıdır. Sözleşmesel çıkma hakkı tanıyan şirket sözleşmesi, bu halde ödenecek ayrılma akçesini kanundaki gerçek değer ölçütünden farklı biçimde de düzenleyebilir (TTK m. 641/2).

Mevcut şirket sözleşmesinde böyle bir hak yoksa, sonradan eklenmesi bir şirket sözleşmesi değişikliğidir ve genel kurulun nitelikli çoğunlukla karar almasını gerektirir. Kuruluş aşamasında bu konunun düşünülmesi, ileride yaşanabilecek uzun davaların önüne geçer. Kuruluşta sözleşmeye eklenebilecek hükümler için limited şirket kuruluşu yazımıza bakabilirsiniz.

Haklı sebeple çıkma davası

Şirket sözleşmesinde çıkma hakkı bulunmasa bile her ortak, haklı sebeplerin varlığında mahkemeden şirketten çıkmasına izin verilmesini isteyebilir (TTK m. 638/2). Bu hak emredicidir; şirket sözleşmesiyle kaldırılamaz veya zorlaştırılamaz. Kanun, şirkette kalmaya zorlanan bir ortağın payını satamadığı için şirkete mahkum olmasını engellemek amacıyla bu yolu açık tutmuştur.

Haklı sebep nedir?

Kanun haklı sebebi tanımlamaz. Yargıtay’a göre haklı sebep, ortaklık ilişkisini çekilmez hale getiren ve dürüstlük kuralı gereği ortaktan şirkette kalmaya devam etmesinin beklenemeyeceği, objektif olarak ortaya konabilen durumlardır (Yargıtay 11. HD, E. 2016/4188, K. 2017/6392, 21.11.2017). Değerlendirme her somut olayda ayrıca yapılır; ortağın kişisel durumu, şirketin yapısı, ortak sayısı ve ortaklar arasındaki ilişkinin niteliği birlikte dikkate alınır.

Uygulamada haklı sebep olarak kabul edilen durumlara şu örnekler verilebilir:

• Güven ilişkisinin çökmesi: Ortaklar arasında birbiri ardına açılan davalar, karşılıklı suç duyuruları, ağır husumet.
• Çoğunluğun hakkını kötüye kullanması: Azınlıkta kalan ortağın sistematik olarak yönetimden ve kararlardan dışlanması.
• Mali hakların ihlali: Kar edilmesine rağmen yıllarca kar payı dağıtılmaması, şirket kaynaklarının bazı ortaklara aktarılması.
• Bilgi alma hakkının engellenmesi: Ortağın şirket defterlerini ve kayıtlarını inceleme talebinin sürekli reddedilmesi (TTK m. 614).
• Bağlılık ve rekabet yasağının ihlali: Müdür ortağın aynı alanda rakip şirket kurması.
• Şirketin işleyememesi: Genel kurulun uzun süre toplanamaması, düzensiz defter tutulması, sürekli zarar.

Haklı sebebin şirket işlerinden kaynaklanması şart değildir; ortağın kişisel durumundaki ağır bir değişiklik de, şirkette kalmasını beklenemez kılıyorsa haklı sebep oluşturabilir. Ortağın kendi davranışının durumu yaratmış olması, haklı sebebin varlığını tek başına ortadan kaldırmaz; ancak mahkeme, talebin dürüstlük kuralına uygun olup olmadığını değerlendirirken bu durumu göz önünde tutar.

Dava sırasında alınabilecek önlemler

Çıkma davası uzun sürebilir. Kanun bu nedenle mahkemeye, dava sırasında davacı ortağın şirket sözleşmesinden doğan hak ve yükümlülüklerinin bir kısmını veya tamamını askıya alma ve başka güvence önlemleri alma imkanı tanımıştır (TTK m. 638/2). Örneğin ek ödeme veya yan edim yükümlülüklerinin dondurulması bu kapsamda talep edilebilir.

Çıkmaya katılma

Bir ortak çıkma hakkını kullandığında ya da haklı sebeple çıkma davası açtığında, müdürler bu durumu diğer ortaklara bildirmekle yükümlüdür (TTK m. 639). Aynı nitelikte bir sebebe dayanan diğer ortaklar, bildirimin kendilerine ulaşmasından itibaren bir ay içinde çıkmaya katılabilir. Katılma, müdürlere yöneltilen istemle ya da davaya katılarak gerçekleşir.

Bu kural, ilk çıkan ortağın ayrılma akçesini alıp şirketin malvarlığını azaltmasından sonra, aynı durumdaki diğer ortakların daha zayıf bir şirkette kalmasını önlemeye yöneliktir. Katılan ortaklar, esas sermaye paylarının oranına göre eşit işlem görür. Mahkeme haklı sebebin varlığını her ortak bakımından ayrı ayrı değerlendirir. Katılma süresi kısa olduğundan, bildirimi alan ortağın vakit kaybetmeden durumunu değerlendirmesi gerekir.

Şirket sözleşmesindeki sebeplerle çıkarma

Şirket sözleşmesi, bir ortağın genel kurul kararıyla şirketten çıkarılmasına yol açacak sebepleri öngörebilir (TTK m. 640/1). Bu sebeplerin kanundaki anlamıyla haklı sebep olması gerekmez; ancak objektif, belirli ve tüm ortaklara eşit uygulanabilir olmaları gerekir. Uygulamada şu sebepler sıkça yazılır:

• Sermaye borcunun ödenmemesi: İhtara rağmen taahhüt edilen sermayenin süresinde ödenmemesi.
• Rekabet yasağının ihlali: Şirketle rekabet eden bir işe girişilmesi.
• Belirli bir niteliğin kaybı: Şirketin faaliyeti için aranan mesleki yeterliliğin, lisansın veya çalışan sıfatının kaybedilmesi.
• Payın haczi veya iflas: Ortağın payının haczedilmesi ya da ortağın iflası.

Sözleşmede öngörülen sebep gerçekleştiğinde genel kurul çıkarma kararı alabilir. Bu karar önemli kararlardandır ve temsil edilen oyların en az üçte ikisi ile oy hakkı bulunan esas sermayenin salt çoğunluğunun bir arada bulunmasını gerektirir (TTK m. 621/1-h).

Çıkarılan ortağın iptal davası

Çıkarılan ortak, kararın kendisine noter aracılığıyla tebliğinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir (TTK m. 640/2). Mahkeme, sözleşmede öngörülen sebebin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğini ve sebebin kişilik haklarına ve ahlaka uygun olup olmadığını inceler. Sebep geçerli ve gerçekleşmişse, ayrıca haklı sebep oluşturup oluşturmadığına bakılmaz. Genel kurul kararlarına karşı genel iptal davası yolları için genel kurul kararlarının iptali ve butlanı yazımıza bakabilirsiniz.

Haklı sebeple mahkeme kararıyla çıkarma

Şirket sözleşmesinde çıkarma sebebi bulunmasa bile şirket, haklı sebeplerin varlığında bir ortağın şirketten çıkarılmasını mahkemeden isteyebilir (TTK m. 640/3). Bu davayı açma yetkisi yalnızca şirkete aittir; bir ortak, başka bir ortağın çıkarılmasını kendi adına dava edemez. Ortak tarafından açılan çıkarma davaları aktif husumet (sıfat) yokluğundan reddedilir.

Mahkemeye başvurma kararı genel kurulun devredilemez yetkileri arasındadır (TTK m. 616/1-h) ve önemli karar nisabıyla alınır (TTK m. 621/1-h). Yargıtay, bu kararın bulunmasını davanın görülebilirlik şartı olarak arar. Çıkarılması istenen ortak da bu karara oy verebildiğinden, sermayenin önemli bir bölümüne sahip ortağın çıkarılması için gerekli çoğunluk çoğu zaman sağlanamaz.

Üç veya daha fazla ortaklı şirketlerde ise genel kurul kararı şartı aynen devam etmektedir. Bu şirketlerde, çoğunluğu oluşturamayan ortağın başvurabileceği yollar haklı sebeple çıkma davası ve haklı sebeple fesih davasıdır.

Haklı sebep örnekleri

Çıkarmada haklı sebep, ortağın şirkette kalmasının şirket ve diğer ortaklar için çekilmez hale gelmesidir. Ortağın şirket sırlarını rakiplere vermesi, şirket malvarlığını kendi çıkarına kullanması, şirket aleyhine sistematik faaliyetleri, sermaye borcunu ödememesi veya şirketin itibarını ciddi biçimde zedeleyen davranışları bu kapsamda değerlendirilebilir. Çıkarma, ortağın en temel hakkına müdahale olduğundan mahkemeler haklı sebebi sıkı biçimde inceler ve daha hafif bir önlemin yeterli olup olmayacağını da gözetir.

Ayrılma akçesi: hesaplama ve ödeme

Şirketten ayrılan ortak, çıkma veya çıkarılma yoluyla ayrılmış olsun, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesi isteme hakkına sahiptir (TTK m. 641/1). Gerçek değer; şirketin bütün malvarlığı, gizli yedekleri, işletme değeri ve geleceğe dönük kazanç beklentisi dikkate alınarak bulunur. Bu nedenle çoğu zaman payın itibari değerinden ve defter değerinden farklıdır.

Değer nasıl belirlenir?

Uygulamada değer, mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi heyeti tarafından belirlenir. Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi uygulamasında, şirketin değeri karar tarihine en yakın tarih esas alınarak tespit edilmektedir. Bilirkişiler çoğu zaman şirketin aktiflerinin rayiç değerini, borçlarını ve gelecekteki nakit akışlarını birlikte inceler. Defter kayıtlarındaki değerler tek başına yeterli kabul edilmez. Şirket borca batıksa ve değerli bir aktifi yoksa, haklı sebep kabul edilse bile ayrılma akçesi sıfır çıkabilir.

Ödeme şartları

Kanun, ayrılma akçesinin ödenmesini alacaklıları koruyan şartlara bağlamıştır (TTK m. 642). Ayrılma akçesi, şirketin serbestçe tasarruf edebileceği özkaynaklarından karşılanabildiği, ayrılan ortağın payları elden çıkarılabildiği veya esas sermaye kanuna uygun olarak azaltılabildiği ölçüde ödenir. Ödenemeyen kısım, şirketin diğer bütün alacaklılarından sonra gelen ertelenmiş bir alacak niteliğine dönüşür ve yıllık finansal tablolarda yeterli özkaynak oluştukça ödenir.

Ayrılan ortağın payı şirket tarafından kendi payını iktisap sınırları içinde devralınabilir (TTK m. 612), başka bir ortağa veya üçüncü kişiye devredilebilir ya da esas sermaye azaltılarak pay yok edilebilir. Sermaye azaltımı alacaklılara çağrı ve tescil gibi ayrı bir süreç gerektirir.

Dava süreci adım adım

1. Belgeleri toplayınŞirket sözleşmesini, genel kurul ve müdür kararlarını, son yılların finansal tablolarını, ortaklar arasındaki yazışmaları ve haklı sebebi gösteren her türlü belgeyi bir araya getirin.
2. Şirkete bildirimde bulununÇıkma isteğini veya çıkarma sebebini noter aracılığıyla bildirin. Sözleşmesel çıkmada bu bildirim hakkın kullanılmasıdır; haklı sebeple çıkmada ise davanın zeminini hazırlar.
3. Arabuluculuk gerekip gerekmediğini belirleyinÇıkmaya izin verilmesi veya çıkarma istemi para alacağı olmadığından dava şartı arabuluculuğa tabi değildir. Ayrılma akçesi talebi ise konusu para olan bir ticari dava olduğundan, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A); iki talep birlikte ileri sürülse de bu kural geçerlidir. Ayrıntılar için ticari davalarda zorunlu arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.
4. Davayı açınGörevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir (TTK m. 4 ve 5). Şirket ile ortak arasındaki bu davalarda şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 14/2). Çıkma davasında davalı şirkettir.
5. Önlem talep edinGerekiyorsa hak ve yükümlülüklerin askıya alınmasını veya başka güvence önlemlerini isteyin (TTK m. 638/2).
6. Bilirkişi incelemesi ve kararMahkeme haklı sebebi ve ayrılma akçesinin tutarını bilirkişi incelemesiyle değerlendirir. Karara karşı istinaf ve temyiz yollarına başvurulabilir.
7. TescilKesinleşen kararla ortaklık sona erer; müdürler ortaklar listesini ve gerekiyorsa sermaye değişikliğini ticaret siciline tescil ettirir.

Haklı sebeple fesih davasıyla ilişkisi

Ortak, şirketle ilişkisini kesmek istediğinde iki dava arasında seçim yapmak durumunda kalabilir: kendi çıkmasını isteyen çıkma davası ve şirketin bütünüyle sona erdirilmesini isteyen fesih davası (TTK m. 636/3). Fesih davasında mahkeme, şirketi feshetmek yerine davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenmesine ve ortaklıktan çıkarılmasına da karar verebilir. Bu nedenle iki dava sonuç bakımından birbirine yaklaşabilir.

Seçim yapılırken şirketin sürdürülebilirliği, diğer ortakların tutumu ve hedeflenen sonuç birlikte değerlendirilmelidir. Şirketin ayakta kalmasını kabul eden, yalnızca kendi payının karşılığını almak isteyen ortak için çıkma davası daha uygun olabilir. Şirketin artık işlemediğini ve tasfiyesinin tüm ortakların yararına olacağını düşünen ortak için fesih davası gündeme gelir. Mahkemenin fesih yerine hangi çözümlere hükmedebileceğini haklı sebeple fesih davası yazımızda, ortaklar arasındaki diğer çözüm yollarını ise şirket ortakları arasındaki uyuşmazlıklar yazımızda anlattık.

Kontrol listesi

• Şirket sözleşmesi: Çıkma hakkı, çıkarma sebepleri ve ayrılma akçesi hesabına ilişkin hüküm var mı?
• Ortak sayısı: Şirket iki ortaklı mı? Genel kurul kararı şartı buna göre değişir.
• Deliller: Haklı sebebi gösteren yazışma, karar, rapor ve tanıklar hazır mı?
• Süreler: Çıkarma kararına karşı üç aylık iptal süresi, çıkmaya katılmada bir aylık süre takip ediliyor mu?
• Para talebi: Ayrılma akçesi isteniyorsa arabuluculuk başvurusu yapıldı mı?

Sık yapılan hatalar

• Bir ortağın çıkarılması için davayı şirket yerine diğer ortağın kendi adına açması.
• Üç veya daha fazla ortaklı şirkette, önemli karar nisabıyla alınmış genel kurul kararı olmadan çıkarma davası açmak.
• Sözleşmesel çıkarma kararına karşı tebliğden itibaren üç aylık iptal süresini kaçırmak.
• Ayrılma akçesini defter değeri veya itibari değer üzerinden beklemek; gerçek değerin bilirkişiyle belirlendiğini göz ardı etmek.
• Ayrılma akçesi talebi için arabulucuya başvurmadan dava açmak.
• Şirketin mali durumunu incelemeden dava açmak; borca batık şirkette ayrılma akçesinin çok düşük çıkabileceğini hesaba katmamak.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

Ticaret ve Şirketler Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla