Denetimli serbestlik, bir kişinin özgürlüğünü kısıtlamadan, toplum içinde belirli yükümlülüklere uymasını sağlayarak gözetim altında tutulmasıdır. Ceza adalet sisteminde iki farklı anlamda karşımıza çıkar: mahkeme kararlarına bağlı yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve hapis cezasının son kısmının ceza infaz kurumu dışında çektirilmesi.
Uygulamada en çok merak edilen, hükümlünün koşullu salıverilme tarihinden önce tahliye edilerek cezasının kalan kısmını dışarıda geçirmesini sağlayan infaz rejimidir. Bu yazıda denetimli serbestliğin uygulandığı halleri, 5275 sayılı Kanun m. 105/A’daki şartları, 2025 ve 2026 değişikliklerini, yükümlülükleri, ihlalin sonuçlarını ve başvuru sürecini ele alıyoruz.
- Dayanağı nedir?
- 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu ile 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 105/A.
- Ne kadar önce çıkılır?
- Kural olarak koşullu salıverilmeye bir yıl kala. Bazı hükümlü grupları için süre daha uzundur.
- Temel şartlar?
- Açık ceza infaz kurumunda bulunmak veya buraya ayrılmaya hak kazanmış olmak, iyi halli olmak ve talepte bulunmak.
- 2025 değişikliği?
- 7550 sayılı Kanun ile 4 Haziran 2025’ten sonra işlenen suçlarda, koşullu salıverilmeye kadar geçmesi gereken sürenin en az onda biri ve en az beş gün kurumda geçirilmelidir.
Denetimli serbestlik nedir?
Denetimli serbestlik, 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu’nda düzenlenen ve Adalet Bakanlığı’na bağlı denetimli serbestlik müdürlükleri tarafından yürütülen bir sistemdir. Amaç, kişinin suç işlemesine yol açan etkenlerin azaltılması, topluma uyumunun sağlanması ve yeniden suç işlemesinin önlenmesidir. Kişi denetim altında yaşamını sürdürür; çalışabilir, ailesiyle birlikte yaşayabilir, ancak mahkeme veya infaz hakiminin belirlediği yükümlülüklere uymak zorundadır.
Denetimli serbestlik iki farklı biçimde uygulanır:
Hangi durumlarda uygulanır?
Denetimli serbestlik müdürlükleri ceza adalet sisteminin birçok aşamasında görev yapar. Başlıca uygulama alanları şunlardır:
- Kullanmak için uyuşturucu bulundurma (TCK m. 191): Soruşturma aşamasında kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilen şüpheli, en az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbirine ve gerekirse tedaviye tabi tutulur. Ayrıntı için uyuşturucu kullanma suçu yazımıza bakabilirsiniz.
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m. 231/8): Beş yıllık denetim süresi içinde en fazla bir yıl süreyle eğitim, çalışma veya yer yasağı gibi yükümlülükler uygulanabilir. Ayrıntı için HAGB yazımıza bakabilirsiniz.
- Hapis cezasının ertelenmesi (TCK m. 51): Bir ile üç yıl arasındaki denetim süresinde mahkemenin belirlediği yükümlülükler denetlenir.
- Seçenek yaptırımlar (TCK m. 50): Kamuya yararlı işte çalışma, eğitim kurumuna devam veya belirli yerlere gitme yasağı gibi seçenek yaptırımların yerine getirilmesi izlenir.
- Koşullu salıverilme (5275 m. 107): Koşullu salıverilen hükümlü, denetim süresi boyunca infaz hakiminin belirlediği yükümlülüklere tabi olabilir.
- İnfazda denetimli serbestlik (5275 m. 105/A) ve konutta infaz (5275 m. 110): Hapis cezasının bir kısmı kurum dışında çektirilir.
Konutta infaz (5275 m. 110)
Denetimli serbestliğe yakın bir başka imkan konutta infazdır. Kanunda belirtilen sınırlar içinde kalan hapis cezaları; kadın hükümlüler, ileri yaştaki hükümlüler ve ağır hastalık, engellilik veya bakıma muhtaçlık gibi nedenlerle hayatını kurumda yalnız idame ettiremeyen hükümlüler bakımından, infaz hakiminin kararıyla hükümlünün kendi konutunda çektirilebilir. Konutta infazda hükümlü konutundan ayrılamaz; uyum genellikle elektronik izleme ile denetlenir. 7550 sayılı Kanun ile 2025 yılında konutta infazın kapsamı ve süreleri genişletilmiştir. Bu imkandan yararlanılıp yararlanılamayacağı, cezanın süresine, hükümlünün yaşına ve sağlık durumuna göre dosya bazında değerlendirilmelidir.
Denetimli serbestlik müdürlüklerinin işleyişi
5402 sayılı Kanun’a göre denetimli serbestlik müdürlükleri, adliyelerde ve ilçelerde örgütlenmiştir. Müdürlük, kişi hakkında bir dosya açar, risk ve ihtiyaç değerlendirmesi yapar, kişiye bir görevli atar ve yükümlülüklere uyumu izler. Uyum raporları mahkemeye veya infaz hakimliğine gönderilir. Bağımlılık, öfke kontrolü ve benzeri konularda iyileştirme programları da bu müdürlükler aracılığıyla yürütülür. Uyumsuzluk halinde müdürlük durumu yetkili makama bildirir; karar her zaman yargı merciine aittir.
Soruşturma ve kovuşturma sırasında uygulanan adli kontrol tedbirleri, örneğin yurt dışına çıkış yasağı veya elektronik izleme, denetimli serbestlik müdürlüklerinin yürüttüğü işlerle benzerlik gösterse de ayrı bir kurumdur. Bu konu için adli kontrol yazımıza bakabilirsiniz.
İnfazda denetimli serbestliğin şartları (5275 m. 105/A)
Hapis cezasının denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz edilebilmesi için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir:
- Açık kurum şartı: Hükümlünün açık ceza infaz kurumunda bulunması, açık kuruma ayrılmaya hak kazanmış olması veya çocuk eğitimevinde bulunması gerekir. Kapalı kurumda bulunan ve henüz açık kuruma ayrılma şartlarını taşımayan hükümlü bu imkandan yararlanamaz.
- Süre şartı: Koşullu salıverilmesine kanunda belirtilen süre veya daha az süre kalmış olmalıdır. Kural olarak bu süre bir yıldır.
- İyi hal: Hükümlünün kurumdaki davranışları nedeniyle iyi halli olduğu, kurum idare ve gözlem kurulu tarafından tespit edilmelidir.
- Talep: Denetimli serbestlik kendiliğinden uygulanmaz; hükümlünün talepte bulunması gerekir.
- Kurumda asgari süre (7550 sonrası): 4 Haziran 2025’ten sonra işlenen suçlarda, koşullu salıverilmeye kadar infaz kurumunda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri ve her halde en az beş gün kurumda geçirilmelidir.
Her ceza denetimli serbestliğe uygun değildir. Ödenmeyen adli para cezasından çevrilen hapis cezaları, disiplin hapsi, tazyik hapsi ve kanunda sayılan bazı suçlardan verilen cezalar bu imkanın dışında tutulmuş veya farklı şartlara bağlanmıştır. Terör suçları, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ve bazı ağır suçlarda geçici maddelerdeki ilave süreler uygulanmaz.
Denetimli serbestlik süreleri
Denetimli serbestlikte geçirilebilecek süre; suç tarihine, hükümlünün durumuna ve suçun türüne göre değişir. Kalıcı kural 5275 m. 105/A’dadır; ancak geçmişte yapılan infaz düzenlemeleri nedeniyle eski tarihli suçlarda geçici maddelerdeki daha uzun süreler uygulanır.
| Durum | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel kural | Koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az kalmış olması | 5275 m. 105/A |
| Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlü | İki yıl | 5275 m. 105/A |
| Ağır hastalık, engellilik veya ileri yaş nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlü | Üç yıl | 5275 m. 105/A |
| 30.03.2020 öncesi işlenen ve istisna kapsamında olmayan suçlar | Üç yıl (bazı gruplar için dört yıl) | 5275 geçici m. 6 |
| 31.07.2023 ve öncesinde işlenen, istisna kapsamında olmayan suçlar | Mevcut süreye ilave üç yıl (talebe bağlı) | 5275 geçici m. 10/6 (7456 ile eklendi, 7571 ile değişti) |
| 04.06.2025 sonrası işlenen suçlar | Genel süreler; ayrıca kurumda en az onda bir ve en az beş gün | 5275 m. 105/A, geçici m. 11 (7550) |
7571 sayılı Kanun (11. Yargı Paketi, RG 25.12.2025) geçici m. 10/6’daki ilave üç yıllık imkanın ölçütünü “31.07.2023 tarihi ve öncesinde işlenmiş suçlar” olarak netleştirmiştir. Aynı değişiklikle kasten öldürmenin bazı nitelikli halleri (TCK m. 82/1-d, e, f), deprem nedeniyle yapıların yıkılmasından doğan öldürme suçları ve cinsel dokunulmazlığa karşı bazı suçlar (TCK m. 102, 103, 104/2-3) bu ilave sürenin istisnaları arasına eklenmiştir. 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi, RG 31.07.2026) ise incelediğimiz kaynaklara göre 5275 sayılı Kanun’da bir infaz değişikliği yapmamıştır.
Basit bir örnekle açıklamak gerekirse: 4 Haziran 2025’ten sonra işlenen ve genel orana tabi bir suçtan 4 yıl hapis cezası alan, hiç tutuklu kalmamış bir hükümlü için koşullu salıverilme süresi cezanın yarısı olan 2 yıldır. Genel kurala göre bunun son bir yılı denetimli serbestlikte geçirilebilir. 7550 şartı uyarınca koşullu salıverilmeye kadar geçmesi gereken 2 yılın en az onda biri, yani yaklaşık 73 gün kurumda geçirilmelidir; bu örnekte bir yıllık kurum süresi bu şartı zaten karşılar. Hükümlü sıfır-altı yaş grubunda çocuğu olan bir kadınsa iki yıllık süre uygulanacağından, onda bir kuralı belirleyici hale gelir ve hükümlü yaklaşık 73 gün sonra, açık kurum ve iyi hal şartlarıyla birlikte, denetimli serbestliğe ayrılabilir. Bu hesap yalnızca yöntemi göstermektedir.
Süre hesabı her dosyada farklıdır. Birden fazla cezanın toplanması, mahsup edilecek gözaltı ve tutukluluk süreleri, suç tarihleri ve istisna suçlar hesaplamayı etkiler. Kesin tarih için infaz savcılığının düzenlediği müddetname esas alınır.
Yükümlülükler ve elektronik izleme
Denetimli serbestlikten yararlanan hükümlü, infaz hakimi tarafından belirlenen bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulur. Denetimli Serbestlik Yönetmeliği’ne göre en sık uygulanan yükümlülükler şunlardır:
- Belirli günlerde imza: Denetimli serbestlik müdürlüğüne veya kolluk birimine belirlenen aralıklarla gidip imza atma.
- İkamet ve adres yükümlülüğü: Belirli bir bölgeden ayrılmama, adres değişikliğini bildirme, belirli saatlerde konutta bulunma.
- Elektronik izleme: Elektronik kelepçe veya benzeri cihazlarla konum takibi.
- Eğitim, çalışma ve kamuya yararlı iş: Bir eğitim programına devam etme, bir işte çalışma veya kamuya yararlı bir işte çalıştırılma.
- Tedavi ve rehabilitasyon: Bağımlılık veya davranış sorunlarına yönelik programlara katılma, muayene ve tedaviye uyma.
- Belirli yerlere gitmeme ve kişilerle görüşmeme: Mağdurun bulunduğu yerlere yaklaşmama gibi yasaklar.
Tahliye edilen hükümlü, kurumdan ayrıldığı günü izleyen günden başlayarak beş gün içinde talebinde belirttiği denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmak zorundadır (Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği m. 79). Süresinde başvurmayan hükümlünün kaydı kapatılır ve açık ceza infaz kurumuna iadesi istenir; başvuru hiç yapılmazsa firar suçu (TCK m. 292) yönünden de işlem başlatılabilir.
Yükümlülük ihlali ve sonuçları
Denetimli serbestlik, hükümlüye tanınan bir imkandır ve kurallara uyulmaması ağır sonuçlar doğurur:
- Yükümlülüklere aykırı davranma: İmzaya gitmeme, elektronik izleme cihazına zarar verme veya izin almadan bölgeden ayrılma gibi ihlallerde infaz hakimi, hükümlünün yeniden ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verebilir. Kalan ceza kurumda çektirilir.
- Yeni suç işleme: Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi, denetimli serbestlik kararının geri alınmasına ve hükümlünün kapalı kuruma iadesine neden olabilir.
- Koşullu salıverilmeye etkisi: Denetimli serbestlik kararının geri alınması, hükümlünün koşullu salıverilme hesabını ve sonraki infaz imkanlarını da etkileyebilir.
İhlal iddiası halinde hükümlünün savunmasının alınması ve ihlalin iradi olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir. Hastalık, kaza veya zorunlu bir mazeret nedeniyle yükümlülüğün yerine getirilememesi belgelenmelidir. Mazeretin önceden denetimli serbestlik müdürlüğüne bildirilmesi, sonradan açıklama yapılmasından her zaman daha güvenlidir.
Başvuru, karar ve itiraz süreci
- Müddetnameyi kontrol edinİnfaz savcılığının düzenlediği müddetnamede koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerini kontrol edin. Mahsup edilmeyen gözaltı veya tutukluluk süresi varsa düzeltme isteyin.
- Açık kuruma ayrılma şartlarını takip edinKapalı kurumda bulunan hükümlü için önce açık kuruma ayrılma şartlarının oluşması gerekir. Disiplin cezaları bu süreci geciktirebilir.
- Talep dilekçesi verinHükümlü veya avukatı, kurum müdürlüğü aracılığıyla denetimli serbestlik talebinde bulunur. Kurum idare ve gözlem kurulu iyi hal değerlendirmesini yapar.
- İnfaz hakiminin kararını bekleyinKarar, kurumun bulunduğu yerdeki infaz hakimliği tarafından verilir. Talebin reddi halinde kanundaki süre içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir.
- Tahliyeden sonra derhal başvurunÇıkıştan itibaren beş gün içinde denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurun, kayıt numaranızı saklayın ve yükümlülüklerinizi yazılı olarak öğrenin.
Mağdur ve hükümlü yakınları açısından
Denetimli serbestlik, mağdurlar açısından endişe yaratabilir. Mağdurun güvenliğini korumak için infaz hakimi, hükümlünün mağdura yaklaşmamasını, mağdurun konutuna, okuluna veya iş yerine gitmemesini yükümlülük olarak belirleyebilir. Aile içi şiddet ve ısrarlı takip dosyalarında 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu tedbirler de ayrıca istenebilir. Tehlike halinde 112 aranmalı; şiddete uğrayan kadınlar KADES uygulamasını kullanabilir. Bu konuda ısrarlı takip yazımıza bakabilirsiniz.
Hükümlü yakınları açısından ise denetimli serbestliğin bir hak olmadığı, iyi hal ve kurallara uyma şartına bağlı bir imkan olduğu bilinmelidir. Tahliyeden sonra yükümlülüklere uyulması, kalan sürenin sorunsuz tamamlanması için belirleyicidir. Denetimli serbestlik süresi bittiğinde hükümlü koşullu salıverilir; sonraki aşama için koşullu salıverilme yazımıza bakabilirsiniz.
- Denetimli serbestliğin talep edilmeden kendiliğinden uygulanacağını düşünmek.
- Tahliyeden sonra denetimli serbestlik müdürlüğüne beş gün içinde başvurmamak.
- Müddetnamedeki mahsup hatalarını zamanında fark etmemek.
- Elektronik izleme cihazının şarjını veya bakımını ihmal etmek.
- Suç tarihine göre değişen geçici madde imkanlarını hesaba katmamak.
Sık sorulan sorular
Denetimli serbestlik ile koşullu salıverilme arasındaki fark nedir?
Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme tarihinden önceki dönemin ceza infaz kurumu dışında, denetim altında geçirilmesidir. Koşullu salıverilme ise cezanın kanunda belirtilen kısmı iyi halle çekildikten sonra hükümlünün salıverilmesidir. Denetimli serbestlik süresi sona erdiğinde hükümlü koşullu salıverilir.
Denetimli serbestliğe kimler çıkamaz?
Açık kuruma ayrılma şartlarını taşımayanlar, iyi halli olmayanlar ve talepte bulunmayanlar yararlanamaz. Ödenmeyen adli para cezasından çevrilen hapis cezaları, disiplin ve tazyik hapsi ile kanunda istisna tutulan bazı suçlarda bu imkan uygulanmaz veya sınırlıdır.
Denetimli serbestlikte çalışabilir miyim?
Evet. Denetimli serbestlik, kişinin toplum içinde yaşamını sürdürmesini amaçlar. Belirlenen yükümlülüklere, örneğin imza veya belirli saatlerde konutta bulunma yükümlülüğüne uymak şartıyla çalışmaya devam edilebilir.
7550 sayılı Kanun neyi değiştirdi?
4 Haziran 2025’ten sonra işlenen suçlarda, denetimli serbestlikten yararlanabilmek için koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda birinin ve her halde en az beş günün kurumda geçirilmesi şartı getirildi. Daha önceki suçlara bu şart uygulanmaz.
Denetimli serbestlik talebim reddedilirse ne yapabilirim?
İnfaz hakimliğinin ret kararına karşı kanunda öngörülen süre içinde, infaz hakimliğinin bulunduğu yerdeki ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir. İtirazda, iyi hal değerlendirmesinin, açık kuruma ayrılma şartlarının ve müddetnamedeki tarihlerin doğru olup olmadığı somut belgelerle gösterilmelidir.
Denetimli serbestlik kurallarına uymazsam ne olur?
İnfaz hakimi, yükümlülüklere aykırı davranan veya yeni suç işleyen hükümlünün yeniden ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verebilir. Bu durumda cezanın kalan kısmı kurumda çektirilir.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla