Belediyeler, imar planı hazırladıkları alanlarda 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 18. maddesine dayanarak, malik ve hak sahiplerinin muvafakatini aramadan parselasyon yapabilir. Parselasyonla arsaların değeri artar ve yol, park, okul gibi kamusal alanlar ortaya çıkar. Bu alanların karşılığı, her parselden bedelsiz olarak alınan düzenleme ortaklık payıdır. Kesinti farklı oranlarda yapılırsa ya da bazı parseller kesintinin dışında bırakılırsa, Anayasa’nın güvence altına aldığı eşitlik ilkesi ihlal edilir ve işlem hukuka aykırı hale gelir.
Bu yazıda düzenleme ortaklık payının (DOP) ne olduğunu, güncel oranını, nasıl hesaplandığını, ikinci kez kesinti yapılıp yapılamayacağını ve hukuka aykırı bir kesintiye karşı hangi yolla, hangi sürede dava açılacağını anlatıyoruz. Parselasyonun genel işleyişi için İmar Kanunu 18. madde uygulaması yazımıza bakabilirsiniz.
- DOP nedir?
- Parselasyonla oluşan değer artışının karşılığı olarak, umumi hizmet alanları için her parselden bedelsiz alınan paydır.
- Oran ne kadar?
- Düzenleme öncesi yüzölçümünün en fazla %45’i. Bu bir üst sınırdır; ihtiyaç daha azsa kesinti de daha az olmalıdır.
- Herkesten aynı mı?
- Evet. Aynı düzenleme sahasındaki bütün parsellerden, kamuya ait olanlar dahil, eşit oranda alınır.
- Nereye dava açılır?
- Taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesine. Kesintinin iptali de fazla kesinti nedeniyle tazminat da idari yargıda görülür.
Düzenleme ortaklık payı nedir?
Bir bölgede imar planı yapıldığında, plana uygun parseller oluşturulana kadar taşınmazların çoğu yapılaşmaya elverişli değildir. Parselasyonla düzgün imar parselleri oluşur, yollar açılır, sosyal donatı alanları ayrılır. Bu düzenleme taşınmazların değerini artırır; normal şartlarda bu artışın karşılığını malikin idareye ödemesi beklenirdi. Kanun koyucu bu karşılığı para yerine arazi olarak almayı tercih etmiştir.
Sosyal devletin gereği olarak idarenin bölgede park, okul, sağlık tesisi ve yol yapabilmesi için taşınmaza ihtiyacı vardır. İmar Kanunu m. 18, bu alanların kamulaştırma bedeli ödenmeden elde edilmesine imkan verir. 7181 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeye göre ortaklık payları; düzenlemeye tabi yerler ile bölgenin ihtiyacı olan yol, meydan, park, otopark, okul, sağlık tesisi, pazar yeri ve benzeri umumi hizmet alanları için kullanılır ve bu amaçlar dışında kullanılamaz. Kanundaki liste kapalıdır:
- Ulaşım: Yol, meydan, otopark, toplu taşıma istasyon ve durakları, otoyol dışındaki erişme kontrollü yollar.
- Yeşil ve açık alanlar: Park, çocuk bahçesi, yeşil saha, ağaçlandırılacak alan, rekreasyon ve mesire alanları, semt spor alanı.
- Sosyal donatı: Milli Eğitim Bakanlığına bağlı eğitim tesisleri, Sağlık Bakanlığına bağlı sağlık tesisleri, ibadet yeri, karakol, pazar yeri, sosyal ve kültürel tesis alanı.
- Diğer: Su yolu, resmi kurum alanı, mezarlık ve belediye hizmet alanı.
Bu alanlardan belediye hizmetlerine ayrılanlar belediye adına, diğerleri Hazine adına tescil edilir. Hazine adına tescil edilen alanlar, imar planındaki amacı gerçekleştirecek idareye tahsis edilir. Bir parselden ortaklık payı alınabilmesi için o bölgede 18. madde uygulaması yapılmış olması gerekir. Belediye veya valilik, parselasyon planlarını imar planının kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde yapmakla yükümlüdür; yapmazsa doğacak kamulaştırma sorumluluğu kendisine aittir (İmar Kanunu m. 18, 7181 sayılı Kanunla eklenen hüküm). Bu sürenin eski tarihli planlara uygulanmasını 18. madde uygulaması yazımızda ele aldık.
Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelik de DOP’u, imar planındaki kullanım kararlarına göre %45’e kadar düşülebilen ve bölgede yaşayanların ortak kullanımı dışında hiçbir fonksiyon için kullanılamayan alan olarak tanımlar.
Güncel DOP oranı ve hesaplama
İmar Kanunu m. 18 uyarınca düzenleme ortaklık payı, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırk beşini geçemez. Bu oran 2019 yılında 7181 sayılı Kanunla %40’tan %45’e çıkarılmıştır. Oranın ileride yeniden değiştirilmesi mümkündür; uygulamada esas alınan, parselasyon işleminin yapıldığı tarihte yürürlükte olan orandır.
%45 bir üst sınırdır
%45, idarenin her düzenlemede doldurması gereken bir oran olarak anlaşılmamalıdır. İdare her somut olayda planın öngördüğü kamu hizmet alanlarının toplamını hesaplamalı ve kesintiyi bu ihtiyaçla sınırlı tutmalıdır. İhtiyacın üzerinde kesinti yapılması, ihtiyaç analizi yapılmadan doğrudan %45 uygulanması veya kesintinin gerekçesinin gösterilmemesi işlemin iptaline yol açabilir.
Hesap örneği
Toplam 50.000 metrekarelik bir düzenleme sahasında, imar planı 18.000 metrekare yol, park ve okul alanı öngörüyorsa ve bu alanların 2.000 metrekaresi zaten kamuya ait yol fazlalarından karşılanıyorsa, maliklerden alınması gereken alan 16.000 metrekaredir. Bu durumda DOP oranı yaklaşık %32 olur. İdarenin bu sahada %45 oranında kesinti yapması, gerçek ihtiyacın üzerinde bir kesinti anlamına gelir. Aynı sahada 2.000 metrekarelik parselinizden yaklaşık 640 metrekare kesilir; size en az 1.360 metrekarelik bir hak kalmalıdır.
| Kalem | Örnek değer | Kontrol edilecek nokta |
|---|---|---|
| Düzenleme sahası toplamı | 50.000 m² | Saha sınırının plan ve kadastro verileriyle uyumu |
| Plandaki umumi hizmet alanları | 18.000 m² | Plan paftasındaki alanlarla dağıtım cetvelinin örtüşmesi |
| Kamuya ait yol fazlaları | 2.000 m² | Bu alanların hesaptan düşülüp düşülmediği |
| Maliklerden alınacak alan | 16.000 m² | Hesabın doğruluğu |
| DOP oranı | %32 | Bütün parsellere aynı oranın uygulanması ve %45 sınırı |
Rakamlar yalnızca yöntemi göstermek içindir. Gerçek hesapta yol fazlalarının, tescil dışı alanların, önceki terklerin ve plandaki kullanım kararlarının tamamı dikkate alınır. Kanun ayrıca, uygulama sırasında kapanan imar ve kadastro yollarının alanının, ortaklık payı olarak ayrılması gereken toplam alandan öncelikle düşülmesini öngörür. Kapanan yollar hesaptan düşülmezse maliklerden gereğinden fazla pay alınmış olur.
Eşitlik ilkesi: herkesten aynı oran
DOP kesintisinde en önemli kural, düzenleme sahasındaki her parselden aynı oranda kesinti yapılmasıdır. Anayasa’nın eşitlik ilkesi, aynı durumdaki maliklerin kamu yüküne eşit katılmasını gerektirir. Uygulamada en sık rastlanan hukuka aykırılıklar şunlardır:
- Bazı parsellere gerekçesiz olarak farklı oranlar uygulanması.
- Belirli parsellerin, örneğin ilgili kişilerin veya şirketlerin taşınmazlarının, kesinti dışında tutulması.
- Hazineye, belediyeye veya başka bir kamu kurumuna ait taşınmazlardan kesinti yapılmaması.
- Daha önce terk edilmiş alanların bazı maliklerde hesaba katılıp bazılarında katılmaması.
Kamu taşınmazlarının kesinti dışında tutulması da eşitlik ilkesine aykırıdır. Taşınmazın kamu idaresine ait olması, onu ortaklık payı yükümlülüğünden muaf kılmaz; aksi halde kamu hizmet alanlarının yükü yalnızca özel mülk sahiplerine bindirilmiş olur.
Aynı parselden ikinci kez DOP alınabilir mi?
Bir parselden kural olarak bir kez ortaklık payı alınır. Daha önce 18. madde uygulaması görmüş bir alanda yeniden uygulama yapılması, kendi başına yeni bir kesinti hakkı vermez. Ancak kanun bir istisna öngörür: Plan değişikliğiyle nüfus ve yapılaşma koşullarında artış olmuşsa ve yeni uygulama sonucunda parselin değeri önceki değerinden az değilse, ilave kesinti yapılabilir. Bu ilave kesinti, ilk uygulamada alınan oranı toplamda %45’e tamamlayacak kadardır.
1995’teki ilk uygulamada parselinizden %30 kesilmiş olsun. 2026’da yapılan plan değişikliğiyle bölgenin yapılaşma koşulları ve nüfusu artırılır ve yeni bir uygulama yapılırsa, sizden en fazla %15 ilave pay alınabilir; iki kesintinin toplamı %45’i geçemez. Plan değişikliği yapılaşma veya nüfus artışı getirmiyorsa ilave pay da alınamaz.
Önceki terk ve bağışlar düşülmelidir
Taşınmaz daha önce ifraz veya tevhit edilirken malik kamu hizmet alanları için bir kısmını terk etmiş olabilir. Bu durumda yapılacak parselasyonda ilk ifrazda alınan terk oranı dikkate alınır; yalnızca bu oranı %45’e tamamlayan fark kadar pay alınabilir.
Aynı kural, malikin yeşil alan gibi bir kamu kullanımı için yaptığı “bağış” ya da “hibe” niteliğindeki terkler için de geçerlidir. Danıştay içtihadında bu tür terkler, kamu alanı için yapılan terkle aynı nitelikte kabul edilir ve ortaklık payından düşülmesi gerekir. Önceki terk dikkate alınmadan fazladan kesinti yapılması parselasyon işleminin iptal sebebidir. Bu nedenle eski ifraz ve tevhit dosyalarını, terk ve bağış belgelerini tapu müdürlüğünden ve belediyeden temin etmeniz davada belirleyici olabilir. Terk edilen alanların sonraki akıbetini ve geri istenip istenemeyeceğini imar karşılığı bedelsiz terk edilen arsa yazımızda anlattık.
Değer artışı yoksa DOP alınamaz
Ortaklık payı, parselasyonla oluşan değer artışının karşılığıdır. Bu nedenle değer artışı doğmayan bir taşınmazdan DOP alınması hukuka aykırıdır. Danıştay kararlarında verilen tipik bir örnek şudur: Uzun süredir hastane olarak kamusal amaçla kullanılan ve imar planında da bu kullanımın sürekliliği sağlanan bir taşınmazda, parselasyonla bir değer artışı oluşmaz. Böyle bir alandan kesinti yapılarak tesis edilen parselasyon işleminde hukuka uygunluk bulunmaz.
Benzer şekilde, parselasyondan sonra malike verilen parselin değeri düzenleme öncesindeki değerden düşükse, kesinti amacından sapmış olur. Değer kıyaslaması çoğu zaman bilirkişi incelemesini gerektirir.
DOP ihtiyacı karşılamazsa ne olur?
Bazı planlarda umumi hizmet alanlarının toplamı, %45 sınırıyla alınabilecek ortaklık payını aşar. Bu durumda idare eksik kalan alanı yeni bir DOP kesintisiyle tamamlayamaz. Yönetmelik eksik kalan alanların şu yollarla karşılanmasını öngörür:
- Tescil dışı alanlar ve kamu taşınmazları: Önce belediyeye ait tescil dışı alanlar ile Hazineye veya diğer kamu kurumlarına ait taşınmazlar, ilgili kurumun muvafakatiyle kullanılır.
- İmar hakkı aktarımı, kamulaştırma veya trampa: Bu yollarla da sağlanamazsa, herhangi bir öncelik sırası olmaksızın imar hakkı aktarımı yapılır ya da kalan kısım kamulaştırılır veya kamu taşınmazlarıyla trampa edilir.
İmar Kanunu m. 18 de eksik alanın önce tescil dışı alanlardan ve muvafakatle kamu veya Hazine taşınmazlarından, bunlar yetmezse belediye veya valilikçe kamulaştırma yoluyla tamamlanmasını öngörür.
Mevcut yapılar: payın bedele dönüştürülmesi
Üzerinde yapı bulunan parsellerde farklı bir sorun doğar: Mevcut yapılar nedeniyle bir parselden ortaklık payı fiilen alınamıyorsa, İmar Kanunu m. 18 bu payın, umumi hizmet alanlarının kamulaştırılmasında kullanılmak üzere bedele dönüştürülmesine izin verir. Bedelin hesaplanma yöntemi de kesinti oranı gibi eşitlik ilkesine uygun olmalıdır.
- Değerleme: Bedel, Sermaye Piyasası Kurulu lisanslı gayrimenkul değerleme uzmanlarınca veya ilgili idarenin takdir komisyonunca, Kamulaştırma Kanunu’nun 11. maddesindeki esaslar da gözetilerek belirlenir.
- Tapuya kayıt: Tespit edilen bedel tapu kütüğünün beyanlar hanesine yazılır.
- Ödeme ve terkin: Bedel, ödeme tarihinde Vergi Usul Kanunu’na göre ilan edilen yeniden değerleme oranıyla güncellenerek tamamen ödenmedikçe taşınmaz devredilemez ve yapı ruhsatı verilemez. Bedel ödenince beyan, malikin veya idarenin talebiyle terkin edilir.
Parselinizdeki yapı nedeniyle 120 m²’lik pay alınamamış ve metrekare değeri 10.000 TL olarak belirlenmiş olsun. Beyanlar hanesine 1.200.000 TL yazılır. Ödemeyi bir yıl sonra yaptığınızı ve o dönem için ilan edilen yeniden değerleme oranının %25,49 olduğunu varsayarsak, ödenecek tutar yaklaşık 1.505.880 TL olur.
Kamu hizmet alanlarında kalan ağaç ve yapılar ise belediye veya valilik tarafından bedeli ya da enkaz bedeli ödenerek sökülür veya yıktırılır. Bu bedele ilişkin uyuşmazlıkların hangi yargı yerinde görüleceğini aşağıda tazminat başlığında anlattık.
Önceki yönetmelikte kamulaştırma, yüzölçümü en büyük kadastro parselinden başlanarak ve bağımsız imar parselleri verildikten sonra arta kalan miktar için yapılırdı. 2020 tarihli yönetmelik ve 2025 değişiklikleriyle sistem yukarıdaki sıralamaya dönüşmüştür. İmar planıyla kamu hizmet alanında bırakılan ve uzun süre kamulaştırılmayan taşınmazlarda ise kamulaştırmasız hukuki el atma nedeniyle bedel talebi gündeme gelebilir.
DOP alanlarının kullanımı ve amacı dışında kullanılması
Ortaklık payı olarak alınan alanlar, planda gösterilen umumi hizmetlere ayrılmak zorundadır. Bu alanların sonradan bir plan değişikliğiyle konut, ticaret veya başka bir özel kullanıma dönüştürülmesi, DOP’un hukuki dayanağını ortadan kaldırır. Böyle bir plan değişikliği, kamu yararı ve planlama ilkelerine aykırılık nedeniyle iptal davasına konu edilebilir. Plan değişikliğine karşı dava yolu ve süreler için imar planına itiraz ve iptal davası yazımıza bakabilirsiniz.
Malikin kendi isteğiyle kamu hizmet alanları için yaptığı bağış, hibe ve terk işlemlerinde ise Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelik uyarınca kişilerden vergi, resim, harç veya ücret alınmaz. Bu terkler, sonraki bir parselasyonda ortaklık payından düşülmesi gereken alanlardır. Terk ve bağış belgelerinizi bu nedenle süresiz olarak saklamanız önerilir.
Uygulamada sık görülen hesap hataları
DOP kesintisine ilişkin davaların önemli bir kısmı, ilkelerden çok hesap ve kayıt hatalarından doğar. Dağıtım cetvelini incelerken şu noktalara dikkat edin:
- Hatalı yüzölçümü: Kesintinin tapudaki düzenleme öncesi yüzölçümü yerine farklı bir ölçüm üzerinden hesaplanması.
- Yol fazlalarının unutulması: Kamuya ait yol fazlalarının ve tescil dışı alanların hesaptan düşülmemesi, maliklerden fazla pay alınmasına yol açar.
- Önceki terklerin göz ardı edilmesi: Eski ifraz, tevhit veya yola terk işlemlerinin tapu ve belediye arşivinden araştırılmaması.
- Kapanan yolların düşülmemesi: Uygulamayla kapanan imar ve kadastro yollarının alanının, ayrılması gereken toplam ortaklık payından öncelikle düşülmemesi.
- Yapılı parsellerde yanlış uygulama: Üzerinde yapı bulunan parselden alınamayan payın bedele dönüştürülmesi yerine, kesintinin başka parsellere yüklenmesi.
- Hisseli taşınmazlarda dağılım: Paydaşlar arasında payların düzenleme öncesi hisse oranlarına göre dağıtılmaması.
Hisseli bir taşınmazın paydaşıysanız, parselasyon işlemine karşı kendi payınız yönünden tek başınıza da dava açabilirsiniz. İptal davası için bütün paydaşların birlikte hareket etmesi gerekmez; ancak verilecek iptal kararı işlemin bütünlüğü nedeniyle diğer paydaşları da etkileyebilir.
Hukuka aykırı DOP kesintisine karşı dava yolu
DOP kesintisi, parselasyon işleminin bir parçası olarak onunla birlikte dava konusu edilir. Parselasyon işlemi, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından biri bakımından hukuka aykırıysa idari yargıda iptal edilir. Yetkisiz makamca yapılan işlemler, encümen veya il idare kurulu kararı alınmadan yapılan uygulamalar ve ilan şartına uyulmaması da iptal sebebidir. İptal davasının genel şartları için idari işlemlere itiraz ve iptal davası rehberimize bakabilirsiniz.
Kesinti oranına ilişkin hatalar dışında yargı kararlarında öne çıkan iptal sebepleri şunlardır:
- Dayanak ve sınır: Yürürlükte bir imar planı olmadan uygulama yapılması, düzenleme sınırının plana veya yönetmeliğe aykırı belirlenmesi, tamamen plana uygun yapılaşmış bir alanda kamu alanlarının ortaklık payıyla elde edilmeye çalışılması.
- Mevcut yapılar: Ruhsatlı yapıların korunmaması veya yapılı parselden alınamayan payın bedele dönüştürülmeden başka parsellere yüklenmesi.
- Dağıtım: Yeni parselin taşınmazın bulunduğu yerden, bu mümkün değilse en yakın eşdeğer yerden verilmemesi; gereksiz hisselendirme. İmar adalarındaki hisseli arsalar, asgari parsel büyüklüğü karşılanmak kaydıyla hissedarların muvafakatiyle veya fiili kullanım esas alınarak müstakil hale getirilebilir. Dağıtım kurallarının ayrıntısı 18. madde uygulaması yazımızdadır.
İdareye başvuru
Dava açmadan önce belediyeye başvurarak hatalı kesintinin düzeltilmesini isteyebilirsiniz (İYUK m. 11). Başvuru zorunlu değildir. Yaparsanız işlemeye başlamış dava süresi durur; idare 30 gün içinde cevap vermezse isteğiniz reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden devam eder. Askı süresi içinde idareye yazılı itirazda bulunduysanız aynı kural uygulanır; itirazınızın tarihini mutlaka belgeleyin.
Dava süresi
Parselasyon bireysel bir işlem olduğundan, dava süresi işlemin size tebliğinden ya da işlemi bütün unsurlarıyla öğrendiğiniz tarihten itibaren 60 gündür. Askı ilanı tek başına tebliğ sayılmaz. Bununla birlikte askıdaki parselasyondan haberdar olduysanız tebliği beklemeyin; en güvenli yol, askı süresinin bitiminden itibaren 60 gün içinde dava açmaktır. 1 Temmuz 2020’den sonra kesinleşen parselasyon planlarına karşı, kesinleşmeden itibaren her halde beş yıl içinde dava açılması gerekir (İmar Kanunu m. 8/b). Anayasa Mahkemesi bu sınırı “parselasyon planları” yönünden Anayasa’ya aykırı bulmamıştır (AYM 30.06.2022, 2021/20 E., 2022/84 K.). Süre hesabının ayrıntıları için idari yargıda dava açma süreleri yazımıza bakabilirsiniz.
Parselasyonun dayanağı olan imar planı süresinde dava edilmemiş olabilir. Bu durumda plana dayanan uygulama işlemi size tebliğ edildiğinde, uygulama işlemiyle birlikte dayanağı olan plan da 60 gün içinde dava konusu edilebilir (İYUK m. 7/4; Danıştay 6. D. 14.03.2024, 2022/90 E., 2024/1837 K.).
Görevli ve yetkili mahkeme, ehliyet
Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır (İYUK m. 34). Dava açma hakkı, tapuda malik veya hak sahibi olarak kayıtlı kişilere aittir. Tapu kaydıyla ilişkisi bulunmayan kişilerin önce tapu kaydını kendi adlarına tescil ettirmeleri gerekir.
İdari yargıda dava şartı olarak arabuluculuk yoktur. İdare mahkemesinde avukatla takip zorunlu değildir; ancak DOP hesabı teknik bir konudur ve süreler kısa ve hak düşürücü olduğundan hukuki destek almanız önerilir.
Kanun yolu
İdare mahkemesi kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf yoluna gidilir. İmar ve parselasyon işlemlerine karşı açılan iptal davaları İYUK m. 46/1’de sayılmadığından, bölge idare mahkemesi kararlarına karşı temyiz kural olarak kapalıdır. 7589 sayılı Kanunla eklenen m. 46/2 uyarınca, bölge idare mahkemesinin ilk derece kararını kaldırarak yeniden verdiği kararlar tebliğden itibaren 30 gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir; tek hakimle görülen davalar bu imkanın dışındadır.
Gerekli belgeler
- Tapu kaydı: Düzenleme öncesi ve sonrası kayıtlar.
- Dağıtım cetveli ve DOP hesabı: Hangi parselden ne oranda kesinti yapıldığını gösteren cetvel.
- Encümen kararı ve parselasyon haritası: Onay ve ilan tarihleriyle birlikte.
- Önceki terk ve bağış belgeleri: Varsa eski ifraz, tevhit veya terk işlemlerine ait kayıtlar.
- İmar planı bilgileri: Umumi hizmet alanlarının toplamını gösteren plan paftası ve plan notları.
DOP uyuşmazlıklarında dava süresi özellikle önemlidir. Parselasyon tapuya tescil edildikten sonra uzun yıllar geçmesi, hem tebliğ veya öğrenme tarihinin ispatını zorlaştırır hem de beş yıllık üst sınırın dolmasına yol açabilir. Hatalı kesintiyi fark ettiğiniz anda belediyeden dağıtım cetvelini ve tebliğ kayıtlarını istemeniz, öğrenme tarihini belgelemenin de en pratik yoludur.
Yeni parseller tapuya tescil edildikten sonra hızla devredilebildiğinden, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasını da talep etmeniz önerilir.
Fazla veya mükerrer kesintide tazminat
Hukuka aykırı kesinti nedeniyle uğradığınız zararın tazmini için idari işlemden doğan tam yargı davası açılır (İYUK m. 2/1-b). İptal ve tazminat istemleri aynı dilekçede birlikte ileri sürülebilir; iptal kararından sonra ayrıca tam yargı davası da açılabilir (İYUK m. 12). Süresinde iptal istemeden yalnızca tazminat istemek risklidir; iptal istemini önce veya tazminatla birlikte ileri sürün.
- Görevli yargı yeri: Mükerrer veya fazla DOP kesintisinden doğan tazminat davaları idari yargıda görülür. Uyuşmazlık Mahkemesi, 2981 sayılı Kanuna göre yol payı alınmış bir taşınmazdan daha sonra İmar Kanunu m. 18’e göre ikinci kez kesinti yapılmasına dayanan tazminat davasında idari yargıyı görevli bulmuştur (UM 20.09.2021, 2021/290 E., 2021/479 K.).
- Ağaç ve yapılar: İmar uygulamasında kamu hizmet alanına isabet eden ağaç ve yapılar nedeniyle açılan tazminat davasında da Uyuşmazlık Mahkemesi, uyuşmazlığın idari işlemden doğan bir tam yargı davası olduğunu belirterek idari yargıyı görevli bulmuştur (UM 13.04.2026, 2026/180 E., 2026/162 K.).
- Talep: Fazla kesilen alanın değeri, eşdeğer olmayan parsel verilmesinden doğan değer farkı veya ruhsatlı yapının zarar görmesi.
- Parasal sınırlar: 2026’da açılan tam yargı davalarında idare mahkemesi kararına karşı istinaf için dava konusu tutarın 55.000 TL’yi, Danıştay’a temyiz için 1.661.000 TL’yi aşması gerekir. Uygulanacak sınır, davanın açıldığı tarihteki sınırdır.
Tapuya tescilden sonra
Tescille eski kadastro parselleri kapanır ve DOP alanları belediye veya Hazine adına kaydedilir. Tescil, süresi içinde dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. İptal kararı verilirse idare tapu kayıtlarını düzeltir ve çoğu zaman yeni bir uygulama yapar; parseller üçüncü kişilere devredildiği için eski duruma dönülemiyorsa zarar tazminatla giderilir. Kök parsele dönüşü 18. madde uygulaması yazımızda anlattık.
Dava sürecinde sık yapılan hatalar
- Askıdaki parselasyondan haberdar olduğu halde tebliğ beklemek ve beş yıllık üst sınırı kaçırmak.
- DOP’a ilişkin tazminat davasını asliye hukuk mahkemesinde açmak.
- %45’in altındaki her kesintinin hukuka uygun olduğunu varsaymak; oranın ihtiyaca göre hesaplanıp hesaplanmadığını incelememek.
- Yürütmenin durdurulmasını istememek ve dağıtımın tamamlanmasına göz yummak.
- Beyanlar hanesine yazılan DOP bedelini ödemeden satış veya ruhsat planı yapmak.
Sık sorulan sorular
DOP kesintisine karşı dava açma süresi ne kadar?
Parselasyon işleminin size tebliğinden veya işlemi bütün unsurlarıyla öğrendiğiniz tarihten itibaren 60 gündür. Askıdaki parselasyondan haberdar olduysanız en güvenli yol, askı süresinin bitiminden itibaren 60 gün içinde dava açmaktır. Kesinleşen parselasyon planlarına karşı her halde kesinleşme tarihinden itibaren beş yıl içinde dava açılabilir.
DOP kesintisi %45’in altında olabilir mi?
Evet. %45 bir üst sınırdır. İdare, planın öngördüğü umumi hizmet alanı ihtiyacını tespit ederek oranı buna göre belirlemelidir; ihtiyaçtan fazla kesinti iptal sebebidir.
Daha önce DOP alınmış parselimden yeniden kesinti yapılabilir mi?
Kural olarak hayır. Plan değişikliğiyle nüfus ve yapılaşma koşulları artmış ve yeni değer önceki değerden az değilse, ilk orandan %45’e kadar olan fark için ilave kesinti yapılabilir.
DOP, plandaki kamu alanlarını karşılamaya yetmezse ne olur?
Yeniden DOP kesintisi yapılamaz. Eksik alan önce belediyenin tescil dışı alanlarından ve kurumların muvafakatiyle kamu taşınmazlarından, bunlar da yetmezse imar hakkı aktarımı, kamulaştırma veya trampa yoluyla karşılanır.
Belediye DOP olarak aldığı alanı satabilir mi?
Hayır. Ortaklık payları kanunda sayılan umumi hizmet alanları için alınır ve bölgede yaşayanların ortak kullanımı dışında hiçbir amaçla kullanılamaz. Bu alanların satılması veya başka bir kullanıma ayrılması hukuka aykırıdır.
Fazla kesilen alan için tazminatı hangi mahkemeden isterim?
Taşınmazın bulunduğu yerdeki idare mahkemesinden, tam yargı davasıyla. Uyuşmazlık Mahkemesi, mükerrer DOP kesintisine dayanan tazminat davalarında idari yargıyı görevli bulmaktadır. Tazminat istemini parselasyonun iptali istemiyle birlikte ileri sürmeniz önerilir.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla