Devlet memurluğundan çıkarma, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’ndaki en ağır disiplin cezasıdır. Memur, bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere görevinden çıkarılır. Sonuçları kalıcı olduğundan bu cezanın verilmesi daha sıkı bir usule bağlanmış, memura da diğer cezalara göre daha geniş savunma hakları tanınmıştır.
Bu yazıda çıkarma cezasını gerektiren fiilleri, cezanın yüksek disiplin kurulunca nasıl verildiğini, kurul önündeki savunma haklarını, itiraz yolunun bulunmamasının pratik sonucunu, iptal davasının süresini ve yetkili mahkemeyi, mahkemenin hangi noktaları incelediğini ve iptal kararından sonra memuriyete dönüş ile parasal hakların nasıl talep edileceğini anlatıyoruz.
- Cezayı kim verir?
- Disiplin amirinin talebi üzerine kurumun yüksek disiplin kurulu.
- İtiraz edilebilir mi?
- Çıkarma cezasına karşı kurum içi itiraz yolu yoktur. Doğrudan iptal davası açılır.
- Dava süresi ve mahkeme?
- Tebliğden itibaren 60 gün; son görev yerindeki idare mahkemesi.
- İptal edilirse ne olur?
- Göreve iade edilirsiniz; yoksun kaldığınız parasal ve özlük haklar yasal faiziyle talep edilebilir.
Memuriyetten çıkarma hangi fiillere verilir?
Çıkarma cezasını gerektiren fiiller DMK m. 125/E’de sınırlı olarak sayılmıştır. Bunlar özetle şöyledir: ideolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur ve çalışma düzenini bozmak, boykot, işgal, iş yavaşlatma, grev gibi eylemlere katılmak ya da bu amaçla toplu olarak göreve gelmemek; yasaklanmış yayınları veya siyasi ya da ideolojik amaçlı bildiri ve afişleri basmak, dağıtmak, asmak; siyasi partiye girmek; özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek; savaş, olağanüstü hal veya genel afetlere ilişkin görev ve emirleri yapmamak; amirlere, maiyetteki personele veya iş sahiplerine fiilen saldırmak; memurluk sıfatıyla bağdaşmayan yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak; yetki almadan gizli bilgileri açıklamak; siyasi ve ideolojik eylemlerden arananları görev yerinde gizlemek; yurt dışında Devletin itibarını düşürecek davranışlarda bulunmak; 5816 sayılı Kanun’a aykırı fiiller işlemek; terör örgütleriyle eylem birliği içinde olmak, yardım etmek, kamu imkanlarını bu örgütler yararına kullanmak veya propagandalarını yapmak.
Kanun, sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen eylemlere de aynı türden ceza verilebileceğini öngörür. Ayrıca daha hafif bir cezayı gerektiren fiilin, önceki cezanın silinme süresi içinde tekrarlanması (tekerrür) da cezanın bir derece ağırlaştırılarak çıkarmaya ulaşmasına yol açabilir. Bütün cezaların fiil listesini memura verilebilecek disiplin cezaları yazımızda bulabilirsiniz.
Bir yılda toplam 20 gün özürsüz devamsızlık çıkarma cezasını gerektirir ve disiplin usulüyle, savunma alınarak verilir. Kesintisiz 10 gün göreve gelmeyen memur ise disiplin cezası verilmeden çekilmiş sayılır. İkisinin sonuçları farklıdır: çekilmiş sayılan memur bir yıl sonra yeniden memur olabilir. Bu konuyu devlet memurluğundan çekilmiş sayılma yazımızda ayrıca anlattık.
KHK ile kamu görevinden çıkarmadan farkı
2016 ile 2018 arasındaki olağanüstü hal döneminde olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleriyle yapılan kamu görevinden çıkarmalar, DMK m. 125/E’ye göre verilen bir disiplin cezası niteliği taşımaz. Bu işlemlere karşı önce Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna başvurulması, komisyon kararlarına karşı ise idari yargıda dava açılması öngörülmüştür. Bu yazıda anlatılan usul, yüksek disiplin kurulu kararıyla verilen disiplin cezasına ilişkindir.
Çıkarma cezası nasıl verilir?
Çıkarma cezası, diğer cezalardan farklı olarak disiplin amirinin tek başına verebileceği bir ceza değildir. Süreç şu aşamalardan geçer:
- Fiilin öğrenilmesi ve 6 aylık süreDisiplin amiri fiili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde disiplin kovuşturmasına başlamak zorundadır. Her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl içinde ceza verilmelidir (DMK m. 127).
- SoruşturmaSoruşturmacı delilleri toplar, tanıkları dinler ve memurun savunmasını alır. Soruşturmanın genel kuralları için disiplin soruşturması yazımıza bakabilirsiniz.
- Amirin talebiSoruşturma raporunda çıkarma önerilirse disiplin amiri dosyayı, çıkarma talebiyle kurumun yüksek disiplin kuruluna gönderir.
- Kurulda inceleme ve son savunmaYüksek disiplin kurulu dosyayı inceler, memuru savunmasını vermeye çağırır ve son savunmasını alır.
- KararKurul, dosyanın kendisine verilmesinden itibaren en geç 6 ay içinde karar verir (DMK m. 128). Kurul yalnızca talep edilen çıkarma cezasını kabul veya reddedebilir; başka bir ceza veremez. Talebi reddederse, atamaya yetkili amir 15 gün içinde başka bir disiplin cezası verebilir (DMK m. 126).
- TebliğKarar, dava yolu ve süresi gösterilerek memura tebliğ edilir. Ceza tebliğ ile birlikte uygulanır ve memurun görevi sona erer.
Soruşturma sürerken memurun görevi başında kalması sakıncalı görülürse görevden uzaklaştırma tedbiri uygulanabilir. Uzaklaştırma, çıkarma kararıyla birlikte konusuz kalır; ancak tedbir süresince kesilen aylık kısmı, ceza iptal edilirse geriye dönük olarak ödenir.
Yüksek disiplin kurulunda savunma hakları
Çıkarma istenen memurun savunma hakları diğer cezalara göre daha geniştir. DMK m. 129 uyarınca memur:
- Soruşturma evrakını inceleme: Hakkındaki tüm delilleri, ifadeleri ve raporu görme hakkına sahiptir.
- Tanık dinletme: Kendi lehine olan tanıkların dinlenmesini isteyebilir.
- Yazılı veya sözlü savunma: Savunmasını yazılı verebilir ya da kurul önünde sözlü yapabilir.
- Bizzat veya vekil aracılığıyla savunma: Savunmayı kendisi ya da avukatı aracılığıyla yapabilir.
Savunma için en az 7 günlük süre verilmesi zorunludur (DMK m. 130). Kurul önündeki son savunma, çıkarma cezasının vazgeçilmez bir usul aşamasıdır. Soruşturma aşamasında savunma alınmış olsa bile kurulun son savunmayı almadan karar vermesi cezayı hukuka aykırı kılar. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, son savunması alınmadan verilen çıkarma cezasının iptalini onamış ve yoksun kalınan parasal hakların yasal faiziyle ödenmesine hükmeden kararı yerinde bulmuştur (Danıştay İDDK 15.12.2025, 2025/600 E., 2025/3231 K.).
Kurul davetini mutlaka değerlendirin. Kurula sözlü savunma için çağrıldığınızda katılın ya da avukatınızı gönderin. Katılamıyorsanız yazılı savunmanızı süresinde verin; davete cevapsız kalmak, savunma hakkından vazgeçme olarak değerlendirilebilir.
Kurul önündeki savunmada, zamanaşımı itirazını, fiilin sübut bulmadığına ilişkin açıklamaları, ceza yargılamasında verilmiş kararları, geçmiş hizmetlerinizi, ödül ve başarı belgelerinizi birlikte sunun. Geçmiş hizmetleri olumlu ve ödül ya da başarı belgesi olan memura bir derece hafif ceza verilebileceğinden (DMK m. 125), bu talep çıkarma yerine kademe durdurma cezasının uygulanmasını sağlayabilir.
İdari itiraz yolu var mı?
DMK m. 135’teki 7 günlük itiraz yolu yalnızca uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları içindir. Devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı kurum içinde bir itiraz mercii öngörülmemiştir. Bu nedenle çıkarma kararına karşı izlenecek yol, tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açmaktır.
İYUK m. 11, dava açmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için üst makama başvuruyu genel olarak mümkün kılar ve bu başvuru dava süresini durdurur. Ancak yüksek disiplin kurulu kararlarının kurum içinde değiştirilmesi pratikte nadirdir ve süre hesabındaki bir hata dava hakkını tamamen ortadan kaldırabilir. Bu nedenle çıkarma cezasında doğrudan dava açmak en güvenli yoldur. Diğer cezalara karşı itiraz sürecini memura verilen disiplin cezasına itiraz ve iptal davası yazımızda anlattık.
İptal davası: süre, mahkeme ve kanun yolları
- Dava süresi: Çıkarma kararının tebliğinden itibaren 60 gün (İYUK m. 7).
- Görevli mahkeme: İdare mahkemesi.
- Yetkili mahkeme: Görevle ilişiği kesen işlemlerde son görev yerinizdeki idare mahkemesi (İYUK m. 33/2).
- Yürütmenin durdurulması: Dava dilekçesinde mutlaka istenmelidir. Gelirin kesilmesi ve kamu görevinden uzak kalınması telafisi güç zarar niteliğindedir; mahkeme ayrıca işlemin açıkça hukuka aykırı olup olmadığını değerlendirir (İYUK m. 27).
- İstinaf: İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine başvurulur.
- Temyiz: Kamu görevinden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davalarında bölge idare mahkemesi kararları Danıştay’da temyiz edilebilir (İYUK m. 46/1-d). Temyiz süresi tebliğden itibaren 30 gündür.
Dava dilekçesine çıkarma kararını ve tebliğ belgesini, soruşturma raporunu, savunma istem yazılarını ve savunmalarınızı, kurul davetini, varsa ceza yargılamasına ilişkin kararları ve özlük dosyanızdaki ödül ve başarı belgelerini ekleyin. Yüksek disiplin kurulu kararının gerekçesini dikkatle inceleyin; kurulun savunmanızdaki iddiaları tartışıp tartışmadığı, mahkemenin de dikkat ettiği bir noktadır.
İYUK m. 12, iptal davasıyla birlikte tam yargı davası açılmasına da imkan verir. Çıkarma cezasına karşı açacağınız davada, işlemin iptaliyle birlikte görevden uzak kaldığınız dönemin aylık ve diğer parasal haklarının yasal faiziyle ödenmesini de talep edebilirsiniz. Bu talep ayrıca ileri sürülmezse, iptal kararından sonra idareye başvurmanız ve gerekirse ayrı bir dava açmanız gerekir; bu da süreci uzatır.
Mahkeme neleri inceler?
İdare mahkemesi çıkarma cezasını yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetler. Bu cezaya özgü başlıca inceleme noktaları şunlardır:
Fiilin sübutu ve ceza yargılamasıyla ilişki
Fiilin işlendiği ve size ait olduğu somut delillerle ortaya konmalıdır. Aynı olay için ceza yargılaması yapılmışsa, beraat kararının gerekçesi önem taşır. Fiilin işlenmediği ya da size ait olmadığı gerekçesiyle verilen beraat kararı disiplin makamlarını bağlar. Anayasa Mahkemesi de beraat eden kişiye aynı olaylar nedeniyle disiplin cezası verilmesi halinde, idari ve yargısal makamların gerekçe ve dilinin kişiyi suçlu gösterecek nitelik taşımaması gerektiğini vurgulamış ve memurluktan çıkarma cezasına ilişkin bir başvuruda masumiyet karinesinin ihlal edildiğine karar vermiştir (AYM, Hüseyin Sezer, B. No: 2016/13566, 02.07.2020). Bu ilişkiyi ceza yargılamasının disiplin soruşturmasına etkisi yazımızda ayrıntılı anlattık.
Fiilin bende uygunluğu ve orantılılık
Fiilin gerçekten m. 125/E’deki bir bende ya da ona benzer ağırlıkta bir eyleme karşılık gelmesi gerekir. “Yüz kızartıcı ve utanç verici hareket” ya da “benzer fiil” gibi geniş kavramlara dayanılan kararlarda idarenin bu nitelendirmeyi somut olarak gerekçelendirmesi beklenir. Örneğin bir protesto eylemine katılımın “ideolojik veya siyasi amaçla kurumun huzur ve çalışma düzenini bozma” olarak nitelendirildiği dosyalarda eylemin niteliği, süresi ve kamu hizmetine etkisi ayrıca değerlendirilir.
Devamsızlığın hesabı
Bir yılda toplam 20 gün devamsızlık iddiasında, hangi günlerin mazeretsiz sayıldığı, rapor ve izin kayıtlarının dikkate alınıp alınmadığı ve “bir yıl” süresinin nasıl hesaplandığı ayrı ayrı denetlenir. Uygulamadaki idari görüşlerde bir yıllık süre, son devamsızlık gününden geriye doğru hesaplanmaktadır. Devamsızlığın tutanakların yanında puantaj ve izin kayıtlarıyla da desteklenmesi gerekir; tutanağı düzenleyen ve durumu bilen personelin dinlenmemesi, mahkemelerin eksik inceleme olarak değerlendirdiği bir husustur.
Usul ve zamanaşımı
Son savunmanın alınması, 7 günlük savunma süresi, soruşturmaya 6 ay içinde başlanması ve cezanın fiilden itibaren 2 yıl içinde verilmesi bu başlık altında incelenir.
Çıkarma cezasının sonuçları
Çıkarma cezası tebliğ edildiği andan itibaren uygulanır ve memurun görevi sona erer. Başlıca sonuçları şunlardır:
- Yeniden memur olamama: Ceza alan kişi bir daha devlet memurluğuna atanamaz (DMK m. 125/E).
- Silinmezlik: Çıkarma cezası özlük dosyasından silinemez; m. 133’teki silinme imkanı bu ceza için uygulanmaz.
- Kesintisiz etki: Ceza süreyle sınırlı değildir; etkisini ancak bir iptal kararı ya da af kanunu ortadan kaldırabilir.
- Diğer statüler: Sözleşmeli personel, işçi ya da özel kanunlara tabi kadrolarda istihdam bakımından ilgili mevzuattaki şartların ayrıca incelenmesi gerekir.
Çıkarma cezası tek başına emeklilik haklarını ortadan kaldırmaz; prim ve hizmet sürelerine bağlı haklar sosyal güvenlik mevzuatına göre değerlendirilir. Ancak memuriyetin erken sona ermesi, emeklilik yaşını ve aylık tutarını doğrudan etkileyebilir.
İptal kararından sonra memuriyete dönüş
Mahkeme çıkarma cezasını iptal ederse ceza, verildiği tarihten itibaren hukuken ortadan kalkar. İdare iptal kararını gecikmeksizin ve en geç 30 gün içinde uygulamak zorundadır (İYUK m. 28). Bu kapsamda memur göreve iade edilir ve görevden uzak kaldığı dönemin aylık ve diğer parasal hakları ödenir.
- Kararı idareye bildirinKesinleşmesini beklemeden, kararın bir örneğini ekleyerek göreve iade ve parasal hakların ödenmesi için kuruma yazılı başvuru yapın.
- Parasal hakları talep edinYoksun kalınan aylık ve özlük haklar, yasal faiziyle birlikte istenebilir. Danıştay İDDK’nın 2025 tarihli kararında faiz başlangıcı, hakların tahakkuk tarihi yerine dava tarihi olarak düzeltilmiştir. Bu talebi iptal davasıyla birlikte ileri sürmek en pratik yoldur.
- Göreve başlayınİade kararının tebliğinden sonra göreve başlayın; göreve başlamamak yeni bir sorun doğurabilir.
- Uygulanmazsa harekete geçinİdare kararı uygulamazsa tazminat ve sorumluluk yolları açılır.
İptal yalnızca usul yönünden yapılmışsa, örneğin son savunma alınmadığı için, idare eksikliği gidererek yeniden işlem yapma yoluna gidebilir. Danıştay İDDK’nın 2025 tarihli kararında çoğunluk bu durumda da parasal hakların ödenmesine hükmeden kararı onamıştır; karşı oy ise idarenin yeniden işlem yapma yetkisi bulunduğundan parasal haklar için henüz karar verilemeyeceğini savunmuştur. İptal kararından sonra açılacak tazminat davası ve 60 günlük süre için idari işlemin iptali sonrası tam yargı davası yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Çıkarma cezasına itiraz edilebileceğini düşünüp 60 günlük dava süresini kaçırmak.
- Yüksek disiplin kurulunun sözlü savunma davetine katılmamak.
- Kurumun merkezinin bulunduğu yerde dava açmak; yetkili mahkeme son görev yerindeki idare mahkemesidir.
- Yürütmenin durdurulmasını istememek.
- Ceza yargılamasındaki beraat kararını ve gerekçesini dosyaya sunmamak.
- İptal davasında yoksun kalınan parasal hakları ve faizi talep etmemek.
Sık sorulan sorular
Memuriyetten çıkarma cezasına itiraz edebilir miyim?
Kurum içi itiraz yolu yoktur. Cezanın tebliğinden itibaren 60 gün içinde son görev yerinizdeki idare mahkemesinde iptal davası açmanız gerekir.
Çıkarma cezası iptal edilirse göreve dönebilir miyim?
Evet. İptal kararıyla ceza geriye dönük olarak ortadan kalkar; idare sizi göreve iade etmek ve yoksun kaldığınız parasal hakları ödemek zorundadır.
Kurul son savunmamı almadan karar verdi, ne olur?
Son savunma alınmadan verilen çıkarma cezası usul yönünden hukuka aykırıdır ve iptal edilir. Danıştay İDDK bu durumda yoksun kalınan parasal hakların yasal faiziyle ödenmesine ilişkin kararı onamıştır.
Ceza davasında beraat ettim, çıkarma cezası kendiliğinden kalkar mı?
Kendiliğinden kalkmaz. Beraatin gerekçesine göre değerlendirme yapılır; fiilin işlenmediği ya da size ait olmadığı gerekçesiyle beraat ettiyseniz bu, iptal davasında belirleyici olur. Kararı mahkemeye sunmanız gerekir.
Memuriyetten çıkarılan kişi başka bir kamu kurumunda çalışabilir mi?
Devlet memuru olarak atanamaz. Farklı statülerde istihdam imkanı ilgili mevzuattaki şartlara bağlıdır ve ayrıca değerlendirilmelidir.
İdare mahkemesinin kararı Danıştay’a götürülebilir mi?
Evet. Kamu görevinden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan davalarda bölge idare mahkemesinin istinaf kararı 30 gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla