Memura Verilen Disiplin Cezasına İtiraz ve İptal Davası

İdare HukukuMemura Verilen Disiplin Cezasına İtiraz ve İptal Davası

Disiplin cezası, memurluk statüsünü doğrudan etkileyen, kesin ve yürütülebilir bir idari işlemdir. Bu nedenle yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygun olmak zorundadır. Hukuka aykırı bir disiplin cezasına karşı memurun elinde iki araç vardır: kurum içinde itiraz ve idare mahkemesinde iptal davası.

Bu yazıda disiplin cezasına itirazın hangi makama ve hangi sürede yapılacağını, itirazın sonuçlarını, dava açma süresinin farklı senaryolarda nasıl hesaplanacağını, görevli ve yetkili mahkemeyi, mahkemenin hangi hukuka aykırılıkları incelediğini ve iptal kararının sonuçlarını anlatıyoruz. Cezaların türleri ve hangi fiillere verildiği için memura verilebilecek disiplin cezaları yazımıza bakabilirsiniz.

Hukuki dayanak

Memurlara ilişkin genel disiplin hükümleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 124 ila 145. maddelerinde yer alır. Kanun, disiplin cezalarını en hafiften en ağıra doğru uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma olarak sayar. Kanun’un uygulanması için çıkarılan ve 30.04.2021 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği kurulların yapısını ve disiplin usulünü, kurumların kendi disiplin amirleri yönetmelikleri ise disiplin amirlerini belirler. Bazı personel grupları için kuruluş kanunlarında ya da özel kanunlarda ayrı disiplin hükümleri bulunur; farklı mevzuata tabi bir kamu görevlisine verilen cezanın kendi mevzuatına uygun olması gerekir.

Anayasa m. 129, disiplin kararlarının yargı denetimi dışında bırakılamayacağını öngörür. 2010 öncesinde uyarma ve kınama cezaları kesin sayıldığı için bunlara karşı dava açılamıyordu; bugün en hafif ceza olan uyarmaya karşı da iptal davası açılabilir. Anayasa m. 40/2 ise idarenin işlemlerinde ilgililerin hangi kanun yollarına ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmekle yükümlü olduğunu düzenler. Bu nedenle ceza kararının tebliğinde itiraz mercii, itiraz süresi ve dava yolu gösterilmelidir.

Disiplin cezasını, memuriyetle ilgili diğer olumsuz işlemlerden ayırmak gerekir. Örneğin memuriyete giriş şartlarından olan güvenlik soruşturması, Anayasa Mahkemesi’nin önceki düzenlemeyi iptal etmesinin ardından 2021’de yürürlüğe giren 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile yeniden düzenlenmiştir. Olumsuz güvenlik soruşturması sonucu atama yapılmaması bir disiplin cezası sayılmaz; ayrı bir idari işlemdir ve kendi dava süresine tabidir. Aynı şekilde adli sicil kaydının memuriyete etkisi de DMK m. 48’deki genel şartlar çerçevesinde değerlendirilir.

Disiplin cezasına itiraz

DMK m. 135 uyarınca disiplin amirleri ve disiplin kurullarınca verilen cezalara karşı kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz merciine itiraz dilekçesi, karar ve ekleriyle birlikte gönderilir; merci 30 gün içinde karar verir.

İtiraz, dava açmanın ön şartı değildir. Danıştay içtihadına göre memur itiraz yoluna başvurmadan, cezanın tebliğinden itibaren 60 gün içinde doğrudan dava açabilir. İtiraz yine de yararlı bir imkandır: hızlıdır, masrafsızdır ve itiraz merciinin cezayı kaldırması ya da hafifletmesi, dava açmaya gerek bırakmayabilir. İtiraz dilekçesinde cezanın hangi yönlerden hukuka aykırı olduğunu, savunmanızdaki açıklamaları ve varsa yeni delilleri somut olarak gösterin.

İtiraz dilekçesinde nelere dikkat edilmeli?

İtiraz dilekçesi itiraz merciine hitaben yazılır; uygulamada dilekçe cezayı veren birim aracılığıyla da verilebilir. Dilekçeyi verdiğiniz tarihi gösteren bir belge (evrak kayıt numarası, alındı ya da elektronik başvuru kaydı) mutlaka saklayın. Dilekçede şunlara yer verin:

• Kimlik ve görev bilgileri: Adınız, unvanınız, görev yeriniz ve cezanın tarihi ile sayısı.
• Tebliğ tarihi: İtirazın süresinde yapıldığını gösterir.
• Hukuka aykırılık nedenleri: Zamanaşımı, savunma hakkının ihlali, fiilin sübut bulmaması, yanlış bent, bir alt cezanın değerlendirilmemesi gibi nedenleri ayrı ayrı yazın.
• Talep: Cezanın kaldırılmasını, olmazsa daha hafif bir cezaya çevrilmesini açıkça isteyin.

İtirazın sonuçları

İtiraz merciinin verebileceği kararlar ve bunların sonuçları şöyledir:

• İtirazın kabulü: Merci cezayı kaldırabilir ya da daha hafif bir cezaya çevirebilir. İtiraz üzerine daha ağır bir ceza verilemez.
• İtirazın reddi: Ceza kesinleşir. Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılabilir.
• Süresinde karar verilmemesi: Merci 30 gün içinde karar vermezse ne olacağı Kanun’da açıkça düzenlenmemiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, süresinde itiraz edilen cezanın itirazın sonuçlandırılmasıyla kesinleşeceğini ve dava süresinin itirazın reddine ilişkin kararın tebliğinden başlayacağını kabul etmiştir (Danıştay İDDK 14.03.2019, 2017/853 E., 2019/1129 K.).
• Süresinde itiraz edilmemesi: Ceza idari yönden kesinleşir; dava süresi cezanın tebliğinden itibaren işler.

Kesinleşen disiplin cezası, onu veren idare için de bağlayıcıdır. Danıştay 12. Dairesi, kesinleşmiş bir cezanın idarece geri alınarak yerine yeni bir ceza verilemeyeceğine hükmetmiştir (Danıştay 12. D. 03.10.2018, 2016/7572 E., 2018/3400 K.). Kesinleşmiş ceza ancak bir af kanunuyla, yargı kararıyla ya da DMK m. 133’e göre özlük dosyasından silinerek ortadan kalkar.

Dava açma süresi: üç senaryo

Disiplin cezasına karşı iptal davası, cezanın ağırlığına bakılmaksızın idare mahkemesinde ve 60 günlük süre içinde açılır (İYUK m. 7). Sürenin ne zaman başladığı, itiraz yoluna gidilip gidilmediğine göre değişir. Genel süre kuralları için idari yargıda dava açma süreleri yazımıza bakabilirsiniz.

1. İtiraz edilmedi veya ceza çıkarma cezasıDava süresi cezanın tebliğini izleyen günden başlar ve 60 gündür.
2. İtiraz edildi ve reddedildiDava süresi, itirazın reddine ilişkin kararın tebliğinden itibaren 60 gündür. İtiraz merciinin 30 günlük karar süresini aşarak geç cevap vermesi bu sonucu değiştirmez.
3. İtiraz edildi, cevap gelmediİtiraz sonuçlandırılmadıkça Danıştay İDDK içtihadına göre dava süresi işlemez. Ancak Danıştay daireleri arasında 30 günlük sürenin dolmasıyla zımni ret oluştuğunu kabul eden kararlar da bulunduğundan, en güvenli yol 30 günlük sürenin dolduğu tarihten itibaren 60 gün içinde dava açmaktır.

İtiraz sonuçlanmadan açılan dava da incelenebilir. Danıştay’ın yerleşik yaklaşımına göre itiraz yolu ihtiyari olduğundan memurun itirazın sonucunu beklemeden dava açması mümkündür. İtiraz devam ederken dava açtıysanız, itiraz kararı geldiğinde bunu mahkemeye bildirmeniz gerekir; itirazın kabulü halinde dava konusuz kalabilir.

Görevli ve yetkili mahkeme, kanun yolları

Disiplin cezalarına karşı açılan davalarda görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme İYUK m. 33’e göre belirlenir: görevle ilişiği kesmeyen disiplin cezalarında (uyarmadan kademe durdurmaya kadar) ilgilinin görevli olduğu yerdeki, görevle ilişiği kesen çıkarma cezasında ise son görev yerindeki idare mahkemesi yetkilidir. Yanlış mahkemede dava açılması dava hakkını ortadan kaldırmaz; mahkeme ilk incelemede dosyayı yetkili mahkemeye gönderir (İYUK m. 15). Yine de bu durum zaman kaybına yol açar.

• Tek hakim: 7589 sayılı Kanunla 31.07.2026’dan itibaren açılan davalarda memurlara verilen uyarma cezasına ilişkin davalar tek hakimle görülür (2576 sayılı Kanun m. 7). Diğer disiplin cezalarına ilişkin davalara kurul halinde bakılır.
• İstinaf: İdare mahkemesi kararlarına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir.
• Temyiz: Kamu görevinden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan davalarda bölge idare mahkemesi kararları Danıştay’da temyiz edilebilir (İYUK m. 46/1-d). Diğer disiplin cezalarında, bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verirse, tek hakimle görülen davalar hariç, bu karara karşı da 30 gün içinde temyiz yolu açıktır (İYUK m. 46/2, 7589 sayılı Kanunla eklendi).

Mahkeme neleri inceler?

İdare mahkemesi disiplin cezasını idari işlemin beş unsuru yönünden denetler. Dava dilekçenizi bu unsurlara göre kurmanız, mahkemenin dikkatini doğru noktalara çeker.

Yetki

Ceza, kurumun disiplin amirleri yönetmeliğinde yetkili gösterilen amir veya kurul tarafından verilmiş olmalıdır. Kademe durdurma cezasının disiplin kurulu kararı olmadan amir tarafından verilmesi ya da çıkarma cezasının yüksek disiplin kurulu yerine başka bir kurulca verilmesi yetki yönünden iptal sebebidir.

Şekil ve usul

Usulüne uygun bir soruşturma yapılmalı, isnat yazılı bildirilmeli ve savunma için en az 7 gün süre verilmelidir (DMK m. 129-130). Soruşturma yapılmadan ya da savunma alınmadan verilen ceza hukuka aykırıdır. Zamanaşımı da bu başlık altında incelenir: fiilin öğrenilmesinden itibaren 1 ay (çıkarmada 6 ay) içinde soruşturmaya başlanmamışsa ya da fiilin işlenmesinden itibaren 2 yıl içinde ceza verilmemişse ceza iptal edilir (DMK m. 127). Soruşturma sürecinin ayrıntıları için disiplin soruşturması yazımıza bakabilirsiniz.

Sebep

Cezaya konu fiilin gerçekten işlendiği ve size ait olduğu somut delillerle ortaya konmalıdır. Tek taraflı tutanaklar, soyut şikayetler ya da yalnızca ceza dosyasındaki ifadeler yeterli olmayabilir. Aynı olay nedeniyle ceza yargılamasında beraat ettiyseniz, beraatin gerekçesi disiplin cezasını doğrudan etkileyebilir; bu konuyu ceza yargılamasının disiplin soruşturmasına etkisi yazımızda ayrıca ele aldık.

Konu

Fiil ile verilen ceza arasında Kanun’daki karşılık bulunmalıdır. Fiilin daha hafif bir cezayı gerektiren bende uyduğu hallerde ağır ceza verilmesi, tekerrür şartları oluşmadan ağırlaştırma yapılması ya da geçmiş hizmetleri olumlu olan memur için bir alt ceza imkanının hiç değerlendirilmemesi bu unsur yönünden hukuka aykırılık oluşturur.

Maksat

Disiplin cezası kamu hizmetinin düzenini sağlamak amacıyla verilir. Kişisel husumet, sendikal faaliyet ya da başka bir amaçla verildiği anlaşılan ceza maksat yönünden hukuka aykırıdır. Bu iddianın ispatı güç olduğundan, olayların kronolojisini ve yazışmaları dosyaya sunmanız önemlidir.

Yürütmenin durdurulması

Disiplin cezası verildiği tarihte hüküm ifade eder ve derhal uygulanır (DMK m. 132). Dava açmak cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Özellikle kademe ilerlemesinin durdurulması ve çıkarma gibi telafisi güç sonuçlar doğuran cezalarda dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenmelidir. Mahkemenin bu talebi kabul etmesi için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zarar doğması birlikte aranır (İYUK m. 27). Kararlara karşı 7 gün içinde itiraz edilebilir. Ayrıntılar için yürütmenin durdurulması yazımıza bakabilirsiniz.

Dava dilekçesi ve gerekli belgeler

Dava dilekçesinde tarafları, dava konusu işlemi, tebliğ tarihini, olayları ve hukuki sebepleri açıkça yazmanız gerekir (İYUK m. 3). Dilekçeye eklenmesi gereken başlıca belgeler:

• Ceza kararı ve tebliğ belgesi: Dava süresinin hesabı için tebliğ tarihini gösteren belge önemlidir.
• Savunma istem yazısı ve savunmanız: Savunma hakkına ilişkin iddialarınızı destekler.
• İtiraz dilekçesi ve itiraz kararı: Varsa, tebliğ tarihleriyle birlikte.
• Soruşturma dosyası: Dosya inceleme talebiyle elde ettiğiniz soruşturma raporu, ifadeler ve tutanaklar.
• Ödül ve başarı belgeleri: Bir alt ceza değerlendirmesi için.
• Ceza yargılamasına ilişkin kararlar: Aynı olaydan ceza davası varsa iddianame ve karar örnekleri.

İptal kararının sonuçları

Mahkeme cezayı iptal ederse ceza, verildiği tarihten itibaren hukuk aleminden kalkar. İdare kararı gecikmeksizin ve en geç 30 gün içinde uygulamak zorundadır (İYUK m. 28). Bu kapsamda ceza özlük dosyasından silinir, aylıktan kesme nedeniyle kesilen tutar iade edilir, kademe durdurma nedeniyle kaybedilen kademe ilerlemesi geriye dönük olarak verilir. Cezanın silinmesi için iptal kararını ibraz ederek atamaya yetkili amire başvurabilirsiniz; ayrıntılar disiplin cezasının sicilden silinmesi yazımızdadır.

Cezanın yalnızca usul yönünden, örneğin savunma alınmadığı için iptal edilmesi halinde idare, zamanaşımı süreleri içinde kalmak ve eksikliği gidermek şartıyla yeniden işlem yapabilir. Esastan, yani fiilin sübut bulmadığı gerekçesiyle verilen iptal kararından sonra aynı fiil için yeniden ceza verilemez. Hukuka aykırı ceza nedeniyle uğradığınız maddi ve manevi zararlar için tam yargı davası da açılabilir.

Sık yapılan hatalar

• 7 günlük itiraz süresini dava süresi sanmak ya da itiraz edildi diye dava süresini takip etmemek.
• İtiraz merciinden cevap gelmediğinde süresiz beklemek.
• Yetkili mahkeme yerine kurumun merkezinin bulunduğu yerde dava açmak.
• Yürütmenin durdurulmasını istememek ya da talebi gerekçelendirmemek.
• Soruşturma dosyasını incelemeden genel itirazlarla dava açmak.
• İptal kararından sonra cezanın özlük dosyasından silinmesini ayrıca takip etmemek.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

İdare Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla