El yazılı vasiyetname, Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen vasiyetname türlerinden biri olup, mirasbırakanın son arzularını herhangi bir resmi memurun veya tanığın katılımına ihtiyaç duymaksızın kendi el yazısıyla kaleme almasına imkan tanımaktadır.
Bununla birlikte el yazılı vasiyetnamenin geçerliliği, kanunda öngörülen şekil şartlarına eksiksiz şekilde uyulmasına bağlıdır. Vasiyetnamenin tamamının el yazısıyla yazılması, tarih içermesi ve imzalanması gibi unsurlardan birinin eksik olması halinde vasiyetname geçersiz sayılabilir.
Bu yazıda el yazılı vasiyetnamenin ne olduğu, nasıl düzenleneceği, geçerlilik şartları, saklanması, hangi hallerde geçersiz sayılacağı ve ölümden sonra nasıl uygulanacağı ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
Yazı İçeriği
1. El Yazılı Vasiyetname Nedir?
El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın son arzularını herhangi bir resmi memurun veya tanığın katılımı olmaksızın kendi el yazısıyla kaleme aldığı ölüme bağlı tasarruf türüdür. Türk Medeni Kanunu’nun 538. maddesinde düzenlenen bu vasiyetname türü, belirli şekil şartlarına uyulması koşuluyla geçerlilik kazanır.
El yazılı vasiyetnamenin en önemli özelliği, mirasbırakan tarafından baştan sona el yazısıyla hazırlanmasıdır. Kanunda öngörülen şartlara uygun olarak düzenlenen el yazılı vasiyetname, resmi vasiyetname ile aynı hukuki sonuçları doğurur.
1.1. Kimler El Yazılı Vasiyetname Düzenleyebilir?
Türk Medeni Kanunu’nun 502. maddesi uyarınca ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olan herkes el yazılı vasiyetname düzenleyebilir. Bu nedenle el yazılı vasiyetname düzenleyebilmek için;
- On beş yaşını doldurmuş olmak,
- Ayırt etme gücüne sahip bulunmak
yeterlidir. Vasiyetname düzenleme ehliyetine sahip olan kişiler, herhangi bir resmi makamın iznine veya onayına ihtiyaç duymaksızın el yazılı vasiyetname hazırlayabilirler.
1.2. Resmi Vasiyetnameden Farkı
El yazılı vasiyetname ile resmi vasiyetname arasındaki temel fark, düzenlenme usulünden kaynaklanmaktadır. Resmi vasiyetname noter veya diğer yetkili resmi memurlar huzurunda ve tanıkların katılımıyla düzenlenirken, el yazılı vasiyetname mirasbırakan tarafından tek başına hazırlanır.
Bu nedenle el yazılı vasiyetname düzenlenmesi daha kolay ve masrafsız olmakla birlikte, kaybolma, tahrif edilme veya şekil şartlarına aykırılık nedeniyle geçersizlik iddialarına daha fazla konu olabilmektedir.
Buna karşılık resmi vasiyetname, resmi makamların denetimi altında düzenlendiğinden ispat gücü daha yüksek olup uygulamada geçerliliği konusunda daha az uyuşmazlık ortaya çıkmaktadır.
2. El Yazılı Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?
El yazılı vasiyetname, Türk Medeni Kanunu’nun 538. maddesinde düzenlenmiştir. Kanuna göre el yazılı vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için belirli şekil şartlarının eksiksiz olarak yerine getirilmesi gerekir. Bu şartlardan birinin dahi eksik olması halinde vasiyetname geçersiz hale gelebilir. El yazılı vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için;
- Tamamının vasiyet eden kişinin el yazısıyla yazılmış olması,
- Tarih içermesi,
- İmzalanmış olması,
- Vasiyet edenin iradesini açıkça ortaya koyması
gerekmektedir.
2.1. Tamamen El Yazısıyla Yazılması Zorunluluğu
El yazılı vasiyetnamenin baştan sona vasiyet eden kişinin kendi el yazısıyla yazılması zorunludur. Vasiyetnamenin bir bölümünün dahi başka bir kişi tarafından yazılması veya sonradan eklenmesi halinde geçerlilik sorunu ortaya çıkabilir.
Bu nedenle vasiyetnamenin tamamı, mirasbırakanın kendi el yazısıyla oluşturulmalıdır.
2.2. Tarih Yazılması Şartı
El yazılı vasiyetnamede gün, ay ve yılı gösterecek şekilde tarih bulunmalıdır. Tarih, vasiyetnamenin hangi tarihte düzenlendiğinin tespit edilmesini ve mirasbırakanın o tarihte vasiyetname yapma ehliyetine sahip olup olmadığının değerlendirilmesini sağlar.
Tarih unsurunun bulunmaması veya tereddüde yol açacak şekilde yazılması, bazı durumlarda vasiyetnamenin geçersiz sayılmasına neden olabilir.
2.3. İmza Zorunluluğu
El yazılı vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için mirasbırakan tarafından imzalanması gerekir. İmza, vasiyetnamede yer alan beyanların mirasbırakana ait olduğunu ve son iradesini yansıttığını gösteren en önemli unsurlardan biridir.
Kural olarak imzanın vasiyetname metninin sonunda yer alması gerekir. İmzanın mutlaka el yazısıyla atılması gerekmektedir. Mühür, parmak basma veya imza kaşesi şeklinde atılması geçersizlik nedenidir.
2.4. Açık ve Anlaşılır İrade Beyanı
Vasiyetnamenin içeriğinde mirasbırakanın neyi amaçladığının açıkça anlaşılabilmesi gerekir. Kullanılan ifadelerin tereddüde yol açmayacak nitelikte olması, ölümden sonra ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önem taşır.
Belirsiz, çelişkili veya yorumlanması mümkün olmayan ifadeler, vasiyetnamenin uygulanmasını güçleştirebilir.
2.5. Bilgisayar, Daktilo veya Çıktı Alınarak Hazırlanan Metinler Geçerli midir?
Hayır. El yazılı vasiyetnamenin tamamının mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması zorunlu olduğundan, bilgisayarda hazırlanan metinler, daktilo ile yazılan belgeler veya yazıcıdan çıktı alınarak imzalanan metinler el yazılı vasiyetname olarak kabul edilmez.
Bu nedenle bilgisayar ortamında hazırlanan ve yalnızca imzalanan bir belge, el yazılı vasiyetname olarak hukuki geçerlilik kazanmaz.
3. El Yazılı Vasiyetname Nerede Saklanabilir?
El yazılı vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için noterde düzenlenmesi veya resmi bir kuruma teslim edilmesi zorunlu değildir. Mirasbırakan, kanunda öngörülen şekil şartlarına uygun olarak hazırladığı el yazılı vasiyetnameyi dilediği yerde saklayabilir.
Bununla birlikte vasiyetnamenin ölümden sonra bulunamaması, kaybolması veya yok edilmesi riski bulunduğundan saklama yönteminin dikkatli seçilmesi önem taşımaktadır.
3.1. Evde Saklanması
El yazılı vasiyetname, mirasbırakan tarafından evde veya kişisel eşyaları arasında saklanabilir. Kanunen buna engel bir durum bulunmamaktadır.
Ancak vasiyetnamenin ölümden sonra bulunamaması, yanlışlıkla imha edilmesi veya ilgililer tarafından gizlenmesi ihtimali nedeniyle bu yöntem bazı riskler taşımaktadır.
3.2. Notere Teslim Edilmesi
Mirasbırakan, el yazılı vasiyetnamesini saklanmak üzere notere teslim edebilir. Bu durumda vasiyetnamenin varlığı resmi kayıt altına alınmış olur ve kaybolma riski önemli ölçüde azalır.
Uygulamada özellikle önemli malvarlığı bulunan kişiler tarafından bu yöntem sıklıkla tercih edilmektedir.
3.3. Güvenlik ve Kaybolma Riski
El yazılı vasiyetnamenin en önemli dezavantajlarından biri kaybolma veya yok edilme riskidir. Vasiyetnamenin ölümden sonra bulunamaması halinde, mirasbırakanın son arzularının yerine getirilmesi mümkün olmayabilir.
Bu nedenle vasiyetnamenin güvenli bir yerde saklanması ve güvendiği kişilerin vasiyetnamenin varlığından haberdar edilmesi faydalı olabilir.
3.4. Ölümden Sonra Ortaya Çıkarılması Süreci
Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçirilen her vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın derhal sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir.
Mahkeme tarafından açılan vasiyetname okunur, ilgililere tebliğ edilir ve gerekli hukuki süreçler başlatılır. Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişinin belgeyi gizlemesi veya teslim etmemesi hukuki sorumluluk doğurabilir.
Bu nedenle el yazılı vasiyetnamenin güvenli şekilde saklanması kadar, ölümden sonra yetkili makamlara ulaştırılmasının sağlanması da büyük önem taşımaktadır.
4. El Yazılı Vasiyetname Hangi Hallerde Geçersiz Sayılır?
El yazılı vasiyetnamenin geçerliliği, Türk Medeni Kanunu’nda öngörülen şekil şartlarına uyulmasına bağlıdır. Kanunda aranan şartların bulunmaması veya vasiyetnamenin mirasbırakanın gerçek iradesini yansıtmadığının ortaya çıkması halinde vasiyetname iptal davasına konu olabilir.
Uygulamada el yazılı vasiyetnameler en çok şekil eksiklikleri ve ehliyet iddiaları nedeniyle uyuşmazlık konusu olmaktadır.
4.1. Tarih Eksikliği
Türk Medeni Kanunu’na göre el yazılı vasiyetnamede gün, ay ve yılı gösterecek şekilde tarih bulunmalıdır.
Tarih, vasiyetnamenin hangi tarihte düzenlendiğinin ve mirasbırakanın o tarihte vasiyetname yapma ehliyetine sahip olup olmadığının tespiti bakımından önem taşır. Bu nedenle tarih unsurunun bulunmaması veya ciddi tereddüt yaratacak şekilde yazılması, vasiyetnamenin geçerliliğini etkileyebilir.
4.2. İmza Eksikliği
El yazılı vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için mirasbırakan tarafından imzalanmış olması gerekir. İmza, vasiyetnamenin mirasbırakana ait olduğunu ve son iradesini yansıttığını gösteren temel unsurlardan biridir.
Bu nedenle imza bulunmayan bir el yazılı vasiyetname kural olarak geçerli kabul edilmez.
4.3. Tamamının El Yazısıyla Yazılmamış Olması
El yazılı vasiyetnamenin baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılması zorunludur.
Bilgisayarda hazırlanan metinler, daktilo ile yazılan belgeler veya üçüncü kişiler tarafından yazılan bölümler içeren metinler el yazılı vasiyetname olarak kabul edilmez. Bu nedenle vasiyetnamenin tamamının aynı kişi tarafından el yazısıyla oluşturulmuş olması gerekir.
4.4. Baskı, Hata ve Aldatma İddiaları
Vasiyetnamenin mirasbırakanın özgür iradesiyle düzenlenmiş olması gerekir. Baskı, korkutma, hile veya esaslı hata sonucunda düzenlenen vasiyetnameler iptal davasına konu olabilir.
Bu gibi durumlarda mahkeme, somut olayın özelliklerine göre delilleri değerlendirerek vasiyetnamenin geçerliliği hakkında karar verir.
4.5. Ayırt Etme Gücünün Bulunmaması
El yazılı vasiyetname düzenlenebilmesi için mirasbırakanın vasiyetnamenin yapıldığı tarihte ayırt etme gücüne sahip olması gerekir.
Özellikle ileri yaş, demans, Alzheimer hastalığı veya ağır psikiyatrik rahatsızlıklar nedeniyle kişinin tasarruf ehliyetinin bulunmadığı iddiası uygulamada sıklıkla ileri sürülmektedir. Böyle durumlarda mahkeme tarafından sağlık kayıtları, tanık beyanları ve bilirkişi raporları değerlendirilerek sonuca ulaşılır.
Bu nedenlerden birinin bulunması, vasiyetnamenin kendiliğinden hükümsüz hale gelmesi sonucunu doğurmaz. Ancak ilgililer tarafından açılacak vasiyetnamenin iptali davası sonucunda vasiyetname tamamen veya kısmen geçersiz hale gelebilir.
5. El Yazılı Vasiyetnameye İtiraz ve İptal Davası
El yazılı vasiyetname, kanunda öngörülen şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmiş olsa dahi belirli sebeplerin varlığı halinde vasiyetnamenin iptali davasına konu olabilir. Özellikle vasiyetnamenin mirasbırakana ait olmadığı, şekil şartlarının eksik olduğu veya mirasbırakanın vasiyetname düzenleme ehliyetinin bulunmadığı yönündeki iddialar uygulamada sıkça ileri sürülmektedir.
Resmi vasiyetnameden farklı olarak el yazılı vasiyetnamelerde belge doğrudan mirasbırakan tarafından hazırlandığından, el yazısının aidiyeti ve belgenin gerçekliği konusunda daha fazla uyuşmazlık ortaya çıkabilmektedir.
5.1. Kimler İptal Davası Açabilir?
Vasiyetnamenin iptal edilmesinde hukuki yararı bulunan kişiler iptal davası açabilir.
Bu kapsamda yasal mirasçılar, atanmış mirasçılar, vasiyet alacaklıları ve vasiyetnamenin iptal edilmesi halinde miras üzerinde hak kazanabilecek diğer ilgililer dava açma hakkına sahiptir.
5.2. El Yazısı İncelemesi ve Bilirkişi Raporu
El yazılı vasiyetnamelerde en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, vasiyetnamenin gerçekten mirasbırakan tarafından yazılıp yazılmadığına ilişkindir.
Bu tür iddiaların ileri sürülmesi halinde mahkeme tarafından el yazısı incelemesi yaptırılabilir. İnceleme sırasında vasiyetname, mirasbırakana ait olduğu bilinen imza ve yazı örnekleri ile karşılaştırılarak bilirkişi raporu hazırlanır.
Bunun yanında vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip olup olmadığı da sağlık kayıtları, tanık beyanları ve uzman raporları aracılığıyla değerlendirilebilir.
5.3. Dava Açma Süreleri
Vasiyetnamenin iptali davası belirli hak düşürücü süreler içerisinde açılmalıdır.
İptal sebebinin ve vasiyetnamenin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde dava açılması gerekir. İptal davası açma süresi, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak 1 yıl ve herhalde vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren iyi niyetli davalılara karşı 10 yıl, iyi niyetli olmayan davalılara karşı ise 30 yıldır.
Bu sürelerin geçirilmesi halinde, iptal sebebi mevcut olsa dahi vasiyetnamenin iptali talep edilemez.
El yazılı vasiyetnameler uygulamada en fazla uyuşmazlığa konu olan vasiyetname türlerinden biri olduğundan, geçerliliği konusunda tereddüt bulunan durumlarda hukuki değerlendirme yapılması ve gerekli dava yollarına süresi içerisinde başvurulması önem taşımaktadır.
6. El Yazılı Vasiyetname Ölümden Sonra Nasıl Açılır?
El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın ölümüyle birlikte kendiliğinden uygulanmaya başlamaz. Vasiyetnamenin hukuki sonuç doğurabilmesi için öncelikle yetkili mahkemeye teslim edilmesi ve kanunda öngörülen açılma sürecinin tamamlanması gerekir.
Türk Medeni Kanunu’na göre, mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçirilen her vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir.
6.1. Sulh Hukuk Mahkemesine Teslim
Mirasbırakanın ölümünden sonra el yazılı vasiyetnameyi elinde bulunduran kişi, vasiyetnameyi gecikmeksizin mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine teslim etmekle yükümlüdür.
Bu yükümlülük, vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına ilişkin kişisel değerlendirmelerden bağımsızdır. Vasiyetnamenin geçersiz olduğu düşünülse dahi mahkemeye sunulması gerekir.
6.2. Açılma ve Okunma Süreci
Mahkeme, kendisine teslim edilen vasiyetnameyi inceleyerek açılma işlemini gerçekleştirir. Bu aşamada vasiyetnamenin içeriği okunur ve tutanak altına alınır.
Vasiyetnamenin açılması sırasında mahkeme, kural olarak vasiyetnamenin geçerliliği hakkında kesin bir değerlendirme yapmaz. Bu işlem, yalnızca vasiyetnamenin resmen ortaya konulması ve ilgililere duyurulması amacını taşır.
6.3. Mirasçılara Bildirim Yapılması
Vasiyetnamenin açılmasının ardından içerik, yasal mirasçılara, atanmış mirasçılara ve diğer ilgililere tebliğ edilir.
Bu bildirimle birlikte ilgililer vasiyetnamenin içeriğinden haberdar olur ve gerekli gördükleri takdirde vasiyetnamenin iptali, tenkisi veya uygulanmasına ilişkin dava haklarını kullanabilirler.
Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere bildirilmesi sonrasında herhangi bir engel bulunmaması halinde, vasiyetnamenin uygulanmasına ilişkin süreç başlar ve mirasbırakanın son arzuları hukuki sonuçlarını doğurmaya başlar.
