Vasiyetname, mirasbırakanın ölümüyle birlikte kendiliğinden uygulanmaya başlamaz. Hüküm ve sonuç doğurabilmesi için öncelikle yetkili mahkeme tarafından vasiyetnamenin açılması, ilgililere bildirilmesi ve gerekli usul işlemlerinin tamamlanması gerekir.
Türk Medeni Kanunu, mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçirilen her vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesine teslim edilmesini ve mahkeme tarafından açılarak okunmasını zorunlu kılmıştır. Bu yükümlülük, vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına ilişkin değerlendirmeden bağımsızdır. Vasiyetnamenin geçersiz olduğu düşünülse dahi mahkemeye sunulması gerekir.
Bu yazıda vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesindeki açılma ve okunma süreci, mirasçılara yapılacak bildirimler ve uygulamada karşılaşılan sorunlar ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
Yazı İçeriği
1. Vasiyetnamenin Açılması Nedir?
Vasiyetnamenin açılması, mirasbırakanın ölümünden sonra ortaya çıkan vasiyetnamenin yetkili sulh hukuk mahkemesi tarafından resmen okunması, tutanak altına alınması ve ilgililere bildirilmesi işlemidir. Vasiyetnamenin açılması, mirasbırakanın son arzularının hukuken ortaya konulmasını ve mirasçıların vasiyetnamenin içeriğinden haberdar edilmesini amaçlamaktadır.
Türk Medeni Kanunu’nun 595. maddesi uyarınca;
“Mirasbırakanın ölümünde ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın derhal sulh hâkimine teslim edilir. Sulh hâkimi, teslim edilen vasiyetnameyi açar ve ilgililere okur.”
Kanun gereği vasiyetnamenin geçerli olup olmadığına ilişkin bir değerlendirme yapılmaksızın, ele geçirilen her vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesine teslim edilmesi ve açılma işlemine tabi tutulması zorunludur.
Vasiyetnamenin açılması işlemi, vasiyetnamenin geçerli olduğunun tespiti anlamına gelmez. Sulh hukuk mahkemesinin bu aşamadaki görevi, vasiyetnamenin içeriğini ortaya koymak ve ilgililere bildirmektir. Vasiyetnamenin geçerliliğine ilişkin itirazlar, iptal talepleri veya tenkis istemleri ise daha sonra açılacak davalarda değerlendirilir.
Bu nedenle vasiyetnamenin açılması, miras sürecinin ilk aşamasını oluşturmakta; vasiyetnamenin uygulanması, tenfizi ve olası iptal davaları bakımından başlangıç noktası niteliği taşımaktadır.
2. Vasiyetname Ölümden Sonra Nereye Teslim Edilir?
Mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçirilen her vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın yetkili sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir. Bu yükümlülük, Türk Medeni Kanunu’nun 595. maddesinde açıkça düzenlenmiş olup, vasiyetnameyi elinde bulunduran herkes için geçerlidir.
Vasiyetnamenin mahkemeye teslim edilmesinin amacı, mirasbırakanın son arzularının gizlenmesini önlemek ve vasiyetnamenin açılma sürecinin yargı denetimi altında yürütülmesini sağlamaktır.
2.1. Vasiyetnamenin Sulh Hukuk Mahkemesine Verilmesi
Türk Medeni Kanunu’nun 595. maddesi uyarınca, mirasbırakanın ölümünde ele geçen vasiyetname derhal sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir.
Yetkili mahkeme, kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesidir. Vasiyetname mahkemeye ulaştıktan sonra açılma ve okunma işlemleri başlatılır.
2.2. Noterde Bulunan Vasiyetnameler
Resmi vasiyetnameler ile notere tevdi edilmiş el yazılı vasiyetnameler bakımından, mirasçıların ayrıca bir işlem yapmasına çoğu zaman gerek bulunmamaktadır.
Mirasbırakanın ölümünün öğrenilmesi üzerine noter tarafından vasiyetname ilgili sulh hukuk mahkemesine gönderilmekte ve açılma süreci mahkeme tarafından yürütülmektedir.
2.3. Evde Bulunan El Yazılı Vasiyetnamenin Teslimi
Mirasbırakanın evinde, kasasında veya kişisel eşyaları arasında bulunan el yazılı vasiyetnameler de derhal sulh hukuk mahkemesine teslim edilmelidir.
Vasiyetnamenin geçerli olup olmadığı, mirasçılar aleyhine sonuç doğurup doğurmadığı veya içeriğinin beğenilip beğenilmemesi önem taşımaz. Vasiyetnameyi bulan kişinin belgeyi saklama veya değerlendirme yetkisi bulunmamaktadır.
2.4. Vasiyetnameyi Teslim Etmemenin Sonuçları
Vasiyetnameyi elinde bulunduran kişinin belgeyi mahkemeye teslim etmemesi hukuka aykırıdır. Bu durum, mirasçıların uğradığı zararların tazmini sonucunu doğurabileceği gibi, somut olayın özelliklerine göre hukuki ve cezai sorumluluğa da yol açabilir.
Bu nedenle mirasbırakanın ölümünden sonra ele geçirilen her vasiyetnamenin, içeriği ne olursa olsun gecikmeksizin yetkili sulh hukuk mahkemesine ulaştırılması gerekir.
3. Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması Süreci
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesine teslim edilmesinin ardından, mahkeme tarafından vasiyetnamenin açılması ve ilgililere bildirilmesine ilişkin işlemler yürütülür. Vasiyetnamenin açılması, mirasbırakanın son arzularının resmî olarak ortaya konulmasını sağlayan ve miras hukukundaki birçok işlemin başlangıç noktasını oluşturan zorunlu bir yargısal süreçtir.
Türk Medeni Kanunu’nun 596. maddesi uyarınca vasiyetname, tesliminden itibaren bir ay içinde açılarak ilgililere okunur.
3.1. Sulh Hukuk Mahkemesinin İşlemleri
Vasiyetnamenin mahkemeye ulaşmasının ardından sulh hukuk mahkemesi tarafından dosya oluşturulur ve açılma işlemlerine başlanır. Mahkeme bu aşamada vasiyetnamenin esasına veya geçerliliğine ilişkin bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kanunda öngörülen açılma prosedürünü yerine getirir.
Dolayısıyla vasiyetnamenin açılmış olması, vasiyetnamenin geçerli olduğunun veya içeriğinin hukuken kesinleştiğinin kabulü anlamına gelmez.
3.2. Mirasçıların ve İlgililerin Belirlenmesi
Mahkeme tarafından öncelikle yasal mirasçılar, atanmış mirasçılar, vasiyet alacaklıları ve vasiyetnameden hak kazanması muhtemel diğer ilgililer tespit edilir.
Bu işlemin amacı, vasiyetnamenin içeriğinin tüm hak sahiplerine usulüne uygun şekilde bildirilmesini ve ilgililerin dava ve itiraz haklarını kullanabilmelerini sağlamaktır.
3.3. Vasiyetnamenin Açılması ve Okunması
Mahkeme tarafından belirlenen tarihte vasiyetname açılarak içeriği tutanağa geçirilir ve okunur. Vasiyetnamenin açılması işlemi, ilgililerin katılımına bağlı olmayıp, mirasçıların veya diğer hak sahiplerinin hazır bulunmamaları işlemin yapılmasına engel teşkil etmez.
Bu aşamada vasiyetnamenin içeriği resmî olarak ortaya konulmuş olur.
3.4. Açılma Tutanağının Düzenlenmesi
Vasiyetnamenin okunmasının ardından mahkeme tarafından açılma tutanağı düzenlenir. Tutanakta vasiyetnamenin açıldığı, içeriğinin okunduğu ve gerekli usul işlemlerinin yerine getirildiği kayıt altına alınır.
Açılma tutanağı, ileride açılabilecek iptal, tenkis veya tenfiz davalarında önemli bir usul belgesi niteliği taşımaktadır.
3.5. Vasiyetnamenin İlgililere Tebliği
Türk Medeni Kanunu’nun 597. maddesi uyarınca vasiyetnamenin kendilerine ilişkin bölümleri, yasal ve atanmış mirasçılar ile diğer hak sahiplerine tebliğ edilir.
Bu tebligat ile birlikte ilgililer, vasiyetnamenin içeriğinden resmen haberdar olur ve vasiyetnamenin iptali, tenkisi veya uygulanmasına ilişkin dava haklarını kullanabilecek duruma gelirler.
3.6. Yurt Dışında Bulunan Mirasçılar Bakımından Süreç
İlgililerden bir kısmının yurt dışında bulunması, vasiyetnamenin açılmasına engel teşkil etmez. Bu kişilere uluslararası tebligat hükümleri çerçevesinde bildirim yapılır.
Yurt dışı tebligatları nedeniyle süreç uzayabilmekle birlikte, vasiyetnamenin açılmasına ilişkin işlemler mahkeme tarafından yürütülmeye devam edilir.
4. Vasiyetname Açıldıktan Sonra Ne Olur?
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesi tarafından açılıp ilgililere tebliğ edilmesiyle birlikte vasiyetnameye ilişkin hukuki süreç tamamlanmış olmaz. Aksine, vasiyetnamenin açılması mirasın paylaşılması ve vasiyet hükümlerinin yerine getirilmesine yönelik işlemlerin başlangıcını oluşturur.
Bu aşamadan sonra vasiyetnamenin içeriğine göre mirasçıların durumu belirlenir, varsa atanmış mirasçılar ve vasiyet alacaklıları tespit edilir ve vasiyetnamenin uygulanmasına yönelik işlemlere başlanır.
- Mirasçılık Durumunun Belirlenmesi
Vasiyetnamenin açılmasıyla birlikte mirasbırakanın yasal mirasçıları ile varsa atanmış mirasçıları ortaya çıkar. Vasiyetname içeriğinde mirasçı atanmış olması halinde, ilgili kişiler mirasçılık sıfatını kazanabilir.
Ancak mirasçılık sıfatının kapsamı ve miras payları, gerektiğinde mirasçılık belgesi, vasiyetname hükümleri ve diğer miras hukuku kuralları birlikte değerlendirilerek belirlenir.
- Vasiyetnamenin Uygulanması Süreci
Vasiyetnamenin açılmasından sonra, vasiyetnamede yer alan tasarrufların yerine getirilmesi gündeme gelir. Mirasçı atanması, belirli mal vasiyeti, vakıf kurulması, yükleme veya koşul öngörülmesi gibi tasarruflar, vasiyetnamenin içeriğine göre uygulanır.
Bununla birlikte vasiyetnamenin uygulanması, ilgililerin iptal veya tenkis davası açma haklarını ortadan kaldırmaz.
- Tapu ve Malvarlığı İşlemleri
Vasiyetnamede taşınmaz, para, alacak veya diğer malvarlığı değerlerine ilişkin tasarruflar bulunuyorsa, bunların hak sahiplerine devrine yönelik işlemler gerçekleştirilir.
Özellikle taşınmazlara ilişkin vasiyetlerde, gerekli şartların oluşması halinde tapu sicilinde tescil işlemleri yapılabilir. Mirasçılar veya diğer ilgililer tarafından bu işlemlerin yerine getirilmemesi halinde vasiyet alacaklıları dava yoluna başvurabilir.
- Vasiyetnamenin Yerine Getirilmesi
Vasiyetnameye konu tasarrufların gönüllü olarak yerine getirilmesi halinde süreç genellikle herhangi bir uyuşmazlık yaşanmaksızın tamamlanır. Ancak mirasçılar veya diğer ilgililer tarafından vasiyet hükümlerinin yerine getirilmesinden kaçınılması durumunda, vasiyet alacaklıları ve hak sahipleri vasiyetnamenin tenfizi (uygulanması) için dava açabilirler.
Bu nedenle vasiyetnamenin açılması, sürecin sonu değil; vasiyet hükümlerinin uygulanmasına yönelik hukuki sürecin başlangıcı niteliğindedir.
5. Vasiyetnameye İtiraz Edilebilir mi?
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesi tarafından açılmış ve ilgililere tebliğ edilmiş olması, vasiyetnamenin kesin olarak geçerli olduğu anlamına gelmez. Kanunda öngörülen şartların bulunması halinde ilgililer tarafından vasiyetnamenin geçerliliğine itiraz edilmesi ve çeşitli dava yollarına başvurulması mümkündür.
Özellikle mirasbırakanın tasarruf ehliyetinin bulunmadığı, vasiyetnamenin şekil şartlarına aykırı olarak düzenlendiği veya saklı paylı mirasçıların haklarının ihlal edildiği iddiaları uygulamada sıklıkla uyuşmazlık konusu olmaktadır.
5.1. Vasiyetnamenin İptali Davası
Vasiyetnamenin kanunda öngörülen şartlara aykırı olarak düzenlendiği iddiasıyla ilgililer tarafından vasiyetnamenin iptali davası açılabilir. Özellikle;
- Mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip olmaması,
- Hata, hile, korkutma veya zorlama sonucu vasiyetname düzenlenmesi,
- Kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaması,
- Hukuka veya ahlaka aykırı tasarruflar içermesi
hallerinde vasiyetnamenin iptali talep edilebilir.
5.2. Tenkis Davası
Vasiyetname ile yapılan tasarrufların saklı paylı mirasçıların haklarını ihlal etmesi halinde, saklı pay sahibi mirasçılar tarafından tenkis davası açılabilir.
Tenkis davasında amaç, vasiyetnamenin tamamen ortadan kaldırılması değil; saklı payı aşan tasarrufların kanuni sınırlara çekilmesidir.
6. Vasiyetnamenin Açılması Ne Kadar Sürer?
Vasiyetnamenin açılması süresi, vasiyetnamenin türüne, mirasçı sayısına, tebligat işlemlerine, yabancılık unsurunun bulunup bulunmamasına ve ilgili sulh hukuk mahkemesinin iş yoğunluğuna göre değişiklik göstermektedir. Bu nedenle her dosya bakımından geçerli olacak kesin bir süre vermek mümkün değildir.
Türk Medeni Kanunu’nun 596. maddesi uyarınca sulh hâkimi, kendisine teslim edilen vasiyetnameyi teslim tarihinden itibaren bir ay içinde açmakla yükümlüdür. Ancak bu hüküm, vasiyetnamenin mahkemeye ulaşmasından sonra açılmasına ilişkin olup, tüm tebligat işlemlerinin ve sonrasındaki süreçlerin de bir ay içerisinde tamamlanacağı anlamına gelmemektedir.
Uygulamada vasiyetnamenin açılması ile tüm ilgililere tebliğ edilmesi arasındaki süreç çoğu zaman birkaç ay sürebilmektedir.
6.1. Mahkeme Süreci
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesine teslim edilmesinin ardından öncelikle bir dosya oluşturulur ve mirasbırakanın nüfus kayıtları incelenir. Mahkeme tarafından yasal mirasçıların, atanmış mirasçıların ve diğer ilgililerin tespitine yönelik işlemler yapılır. Özellikle;
- Nüfus kayıtlarının incelenmesi,
- Veraset bilgilerinin araştırılması,
- Vasiyetnamenin şeklen incelenmesi,
- İlgili kişilerin belirlenmesi
gibi işlemler tamamlandıktan sonra vasiyetnamenin açılmasına karar verilir. Kanun, vasiyetnamenin tesliminden itibaren bir ay içerisinde açılmasını öngörmekle birlikte, uygulamada mahkemelerin iş yoğunluğu nedeniyle bu sürenin aşılabildiği görülmektedir.
6.2. Tebligat Süreci
Vasiyetnamenin açılmasının ardından en önemli aşamalardan biri tebligat sürecidir.
Türk Medeni Kanunu’nun 597. maddesi gereğince vasiyetnamenin kendilerine ilişkin bölümleri, yasal mirasçılara, atanmış mirasçılara ve diğer hak sahiplerine tebliğ edilir. Tebligat süresini etkileyen başlıca hususlar şunlardır:
- Mirasçı sayısının fazla olması,
- Mirasçıların farklı şehirlerde bulunması,
- Adres bilgilerinin güncel olmaması,
- Mirasçılardan bazılarının yurt dışında yaşaması,
- Adres araştırması yapılmasının gerekmesi.
Özellikle yurt dışı tebligatlarında süreç, ilgili ülkenin tebligat usulleri ve uluslararası sözleşmeler nedeniyle birkaç ayı bulabilmektedir.
6.3. Uygulamada Karşılaşılan Gecikmeler
Her ne kadar kanun vasiyetnamenin süratle açılmasını amaçlamış olsa da uygulamada çeşitli nedenlerle gecikmeler yaşanabilmektedir.
Özellikle;
- Vasiyetnamenin ölümden uzun süre sonra ortaya çıkması,
- Birden fazla vasiyetnamenin bulunması,
- Mirasçılar arasında kimlik veya adres bilgilerinin tespit edilememesi,
- Yabancı uyruklu mirasçıların bulunması,
- Yurt dışı tebligat işlemleri,
- Mahkemenin iş yoğunluğu,
- Eksik nüfus kayıtları veya mirasçılık bilgilerinin tamamlanmasının gerekmesi
gibi durumlar sürecin uzamasına neden olabilmektedir.
6.4. Vasiyetnamenin Açılması Sonrasında Süreler Ne Zaman Başlar?
Vasiyetnamenin açılması ve ilgililere tebliğ edilmesi, birçok hukuki sürenin başlangıcı bakımından önem taşımaktadır. Özellikle;
- Vasiyetnamenin iptali davası,
- Tenkis davası,
- Vasiyetnamenin tenfizi (uygulanması) talepleri,
- Saklı paya ilişkin haklar
bakımından bazı süreler, ilgililerin vasiyetnamenin içeriğini öğrenmesi veya tebligatın yapılması ile işlemeye başlamaktadır. Bu nedenle vasiyetnamenin açılması işlemi yalnızca şekli bir prosedür olmayıp, sonraki dava ve hak arama süreçleri bakımından da büyük önem taşımaktadır.
6.5. Ortalama Süre Ne Kadardır?
Uygulamada mirasçı sayısının az olduğu ve tüm tebligatların sorunsuz yapılabildiği dosyalarda vasiyetnamenin açılması ve ilgililere tebliğ edilmesi işlemleri birkaç ay içerisinde tamamlanabilmektedir.
Buna karşılık çok sayıda mirasçının bulunduğu, yabancılık unsuru içeren veya adres araştırması gerektiren dosyalarda süreç önemli ölçüde uzayabilmekte ve bazı durumlarda bir yılı aşabilmektedir.
Bu nedenle vasiyetnamenin açılmasına ilişkin işlemlerin ne kadar süreceği, her somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Avukat Tamer Kulaçoğlu
30 yılı aşkın mesleki tecrübesiyle; başta gayrimenkul hukuku, miras hukuku ve kentsel dönüşüm hukuku olmak üzere taşınmazlara ilişkin uyuşmazlıklar alanında faaliyet göstermektedir.
Kurucusu olduğu Kulaçoğlu Hukuk Bürosu bünyesinde; tapu davaları, miras uyuşmazlıkları, kat karşılığı inşaat projeleri, kamulaştırma işlemleri, kira ilişkileri ve kentsel dönüşüm uygulamalarına ilişkin süreçlerde müvekkillerine hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.
Teknik bilgi birikimi, uygulama deneyimi ve çözüm odaklı yaklaşımıyla; gerçek kişiler, yatırımcılar ve şirketlere yönelik kapsamlı hukuki destek sağlamaktadır.
Merhaba,
Eniştem vefat etti.
Ben onun üzerine kayıtlı bir araç almıştım.
Noterden düzenlenmiş bir vasiyetname de mevcut.
Eniştemin çocuğu ve kardeşi yok.
Ancak bu hafta görülecek mahkemede bazı akrabaları mirasçı olarak görünüyor.
Bu durumda aracı üzerime almamda bir sorun çıkar mı?
Yardımcı olursanız sevinirim.
Bir baba, büyük çocuğuna diğer mirasçılardan daha az pay bırakırsa, bu durum vasiyetnamenin iptaline neden olur mu? Şimdiden teşekkür ederim.
Merhaba,
Babam 1994 yılında düzenlediği vasiyetnamede, beni hariç tutarak diğer 3 çocuğunu mirasından men etti.
Ancak buna rağmen onlar hâlâ devlet nezdinde yasal mirasçı olarak görünüyor.
Bu vasiyeti mahkemeye sunsam etkili olur mu? Teşekkür ederim.
Sulh Hukuk Mahkemesi’nde görülen miras davamız sonuçlandı. Dedemizin 1984 yılında Ankara 7. Noterliği’ne bıraktığı vasiyetname, dava sürecinde okunarak bize bildirildi. Bu aşamadan sonra vasiyetle ilgili nasıl bir işlem yapmamız gerekiyor?