Hacze İştirak: Şartları ve Alacaklıların Hakları

İcra ve İflas HukukuHacze İştirak: Şartları ve Alacaklıların Hakları

İcra hukukunda kural, önce haciz koyduranın önce tahsil etmesidir. Hacze iştirak bu kuralın istisnasıdır: sonradan gelen bir alacaklı, belirli şartlarla daha önce konulmuş bir hacze katılır ve satış bedelinden ilk haczi koyduran alacaklıyla aynı sırada pay alır. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 100 ve 101. maddelerinde düzenlenen bu kurum mutlak bir hak sağlamaz; şartları sıkıdır ve uygulamada en çok hata yapılan konulardan biridir.

Bu yazı iki tarafın bakış açısını birlikte ele alıyor: borçlunun malı başka bir alacaklı tarafından haczedilmiş olan ve bu hacze katılmak isteyen alacaklı ile kendi haczine başkalarının katılmasıyla tahsil payı azalacak olan ilk haciz sahibi. Adi ve imtiyazlı iştirakin şartlarını, hangi belgelerin yeterli olduğunu, satış bedelinin nasıl paylaştırıldığını ve iştirak talebine karşı hangi yollara başvurulabileceğini açıklıyoruz.

Hacze iştirak nedir, neden önemlidir?

Bir malın satış bedeli, kural olarak hacizlerin tarih sırasına göre paylaştırılır. İlk haczi koyduran alacaklı önce tahsil eder; artan olursa sonraki haciz sahiplerine geçilir. Bu sistem çabuk davranan alacaklıyı ödüllendirir; ancak alacağı daha önce doğmuş ve belgeye bağlanmış bir alacaklının, takibini daha geç başlattığı için tamamen geride kalması da her zaman adil sonuç vermez.

Kanun koyucu bu dengeyi kurmak için hacze iştirak kurumunu öngörmüştür. İştirak eden alacaklı, ilk haciz sahibiyle aynı derecede değerlendirilir ve satış bedelinden alacağı oranında pay alır. Haczin genel işleyişi için haciz nedir yazımıza bakabilirsiniz.

Genel kural: haciz sırası

İİK m. 140’a göre satış bedeli bütün alacaklıların alacaklarını ödemeye yetmezse icra dairesi bir sıra cetveli düzenler. Rehinli alacaklar ve kanunun öncelik tanıdığı alacaklar karşılandıktan sonra, hacizler tarih sırasına göre değerlendirilir: önceki haczin sahibi tamamen tahsil etmeden sonraki haciz sahibine pay düşmez. Aynı mal üzerinde art arda haciz koyduran alacaklılar bu nedenle birinci, ikinci, üçüncü sıra hacizler olarak anılır. Hacze iştirak, sonradan gelen alacaklının bu sırayı atlayarak birinci sıradaki hacizle aynı dereceye yerleşmesini sağlar.

Adi iştirakin şartları (İİK m. 100)

Adi iştirak için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir. Biri eksikse icra müdürü talebi reddeder.

1. Kendi takibinin haciz aşamasına gelmiş olması

İştirak isteyen alacaklı, borçluya karşı kendi icra takibini başlatmış olmalı ve bu takip kesinleşerek alacaklıya haciz isteme hakkı vermiş olmalıdır. Ödeme emrine itiraz edilmiş ve itiraz henüz kaldırılmamışsa iştirak istenemez.

2. Alacağın ilk hacizden önceye ait olması

İştirak eden alacaklının alacağı, ilk haciz tarihinden önceki bir tarihi taşımalıdır. Uygulamada bu karşılaştırma ilk haczi koyduran alacaklının takip tarihi esas alınarak yapılır: ilamsız takipte takip talebi, ilama dayalı takipte ise ilamın dayandığı davanın açıldığı tarih önem kazanır. Antalya Bölge Adliye Mahkemesi’nin Yargıtay 23. Hukuk Dairesi’nce onanan bir kararında, diğer alacaklının takip talebinden önce açılmış itirazın iptali davası sonucunda ilam alan alacaklının iştirak şartlarını taşıdığı kabul edilmiştir (Yargıtay 23. HD, 25.11.2020, 2018/568 E., 2020/3825 K.).

3. Önceliğin kanunda sayılan belgelerle ispatı

İlk hacizden önce doğmuş olmak tek başına yetmez; bu önceliğin kanunun sınırlı olarak saydığı belgelerden biriyle ispat edilmesi gerekir. Bu belgeler şunlardır:

• Aciz belgesi: Borçlu hakkında daha önce alınmış aciz vesikası.
• İlam: İlk haczi koyduran alacaklının takip talebinden önce açılmış bir dava sonucunda alınmış mahkeme kararı.
• Resmi belgeler: Resmi dairelerin veya kamu kurumlarının yetkileri içinde ve usulüne göre düzenledikleri belgeler.
• Resmi veya onaylı senetler: Noterde düzenlenen ya da tarihi ve imzası resmi olarak onaylanmış senetler.

Liste sınırlayıcıdır. Adi yazılı sözleşmeler, ticari defter kayıtları, faturalar veya banka kredi sözleşmeleri, tarihleri ne kadar eski olursa olsun, hacze iştirak için yeterli belge sayılmaz.

Kanunun bu kadar sıkı bir belge listesi öngörmesinin nedeni, borçlu ile anlaşan kişilerin geriye tarihli senetler düzenleyerek gerçek alacaklıların payını azaltmasını önlemektir. Tarihi resmi bir makam tarafından tespit edilmiş belgeler, bu tür danışıklı işlemlere karşı güvence sağlar. Bu nedenle ticari ilişkilerde alacaklıların, önemli alacaklarını noter onaylı belgelere veya resmi tespitlere bağlaması, ileride bir hacze iştirak etme imkanını da korur.

4. İlk haczin geçerli ve ayakta olması

İştirak, usulüne uygun konulmuş ve halen ayakta olan bir hacze yapılır. Kaldırılmış veya süresinde satış istenmediği için düşmüş bir hacze iştirak edilemez. İlk haciz düşerse, ona bağlı iştirakler de dayanaksız kalır; bu nedenle iştirak eden alacaklı, ilk haczin durumunu ve satış isteme süresini izlemelidir.

5. Süre: satış bedeli vezneye girinceye kadar

İştirak talebi, haczedilen malın satış bedeli icra veznesine girinceye kadar yapılabilir. Bu andan sonra yapılan talep, o satış bedeli bakımından sonuç doğurmaz. İştirak eden alacaklıların alacakları haczedilen malın değerini aşarsa, icra müdürü yeterli miktarda ek haciz yapar ve bu ek hacizler de iştirak edilen hacizle birlikte değerlendirilir.

İmtiyazlı iştirak (İİK m. 101)

Bazı alacaklılar, aile ve vesayet ilişkisinin özelliği nedeniyle önceden takip yapmaya gerek olmadan hacze katılabilir. Bu alacaklılar da ilk haczin dayanağı olan alacakla aynı derecede pay alır.

• Eş: Evlilik birliğinden doğan alacakları için, haciz evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde yapılmışsa.
• Çocuklar: Velayet ilişkisinden doğan alacakları için, haciz velayet devam ederken veya sona ermesinden itibaren bir yıl içinde yapılmışsa. Ana babasıyla birlikte yaşayıp aile ekonomisine emeği veya geliriyle katkıda bulunan ergin çocuklar, bu katkıdan doğan alacakları için her zaman katılabilir.
• Vesayet ve kayyımlık altındakiler: Borçlunun vasisi veya kayyımı olduğu kişiler, bu ilişkiden doğan alacakları için, haciz vesayet veya kayyımlık devam ederken ya da bitiminden itibaren bir yıl içinde yapılmışsa. Küçükler ve kısıtlılar adına sulh hukuk mahkemesi de iştirak talebinde bulunabilir.
• Nafaka ilamı alacaklısı: Nafaka ilamına dayanan alacaklı, kötüniyet hali dışında her zaman, takip yapmadan ve aynı derecede iştirak edebilir. Nafaka takibinin ayrıntıları için nafaka alacağının icra yoluyla tahsili yazımıza bakabilirsiniz.

Bir yıllık sürenin hesabında, alacak için açılmış dava veya yapılmış takibin devam ettiği süre hesaba katılmaz. Talep, ilk haczi koyan icra dairesine yapılır.

İhtiyati haciz ve hacze iştirak

Hacze iştirakte en sık karşılaşılan sorulardan biri ihtiyati hacizle ilgilidir. Sıra cetvelini düzenleme yetkisi ilk haczi koyan icra dairesine aittir; Yargıtay da bu yönde kararlar vermiştir (12. HD, 2016/17901 E., 2016/23324 K.). İlk haciz yalnızca ihtiyati haciz niteliğindeyse ve henüz kesinleşmemişse, bu haciz üzerinden kesin paylaştırma yapılamaz.

İhtiyati haciz alacaklısı, haczinin kesin hacze dönüşmesini beklerken de paylaştırmada hak sahibi olabilir; ancak payı, takibi kesinleşinceye kadar bekletilir. İhtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüştüğünde, haciz tarihi olarak ihtiyati haczin uygulandığı tarih esas alınır. Bu nedenle ihtiyati haciz, alacaklıya sırada çoğu zaman önemli bir avantaj sağlar. İhtiyati haczin şartları ve süreleri için ihtiyati haciz yazımıza bakabilirsiniz.

Hacze iştirak nasıl yapılır?

1. İlk haczi tespit edinBorçlunun malı üzerinde hangi icra dairesinden, hangi tarihte haciz konulduğunu ve haczin halen ayakta olup olmadığını öğrenin. Tapu, araç ve banka kayıtlarındaki haciz şerhleri bu bilgiyi verir.
2. Kendi takibinizi kesinleştirinAdi iştirak için takibinizin haciz isteme aşamasına gelmiş olması gerekir. İtiraz varsa önce itirazın kaldırılmasını veya iptalini sağlayın.
3. Belgenizi hazırlayınAlacağınızın ilk hacizden önceye ait olduğunu gösteren aciz belgesi, ilam, resmi belge veya onaylı senedi temin edin.
4. İlk haczi koyan icra dairesine başvurunTalebinizi, satış bedeli vezneye girmeden önce, kendi dosyanız aracılığıyla ilk haczin bulunduğu icra dairesine iletin ve iştirakin dosyaya işlenmesini isteyin.
5. Kararı ve satışı izleyinİcra müdürünün kabul veya ret kararını takip edin; ret halinde 7 gün içinde şikayet yoluna başvurun. Satış ve paylaştırma aşamasında sıra cetvelini kontrol edin.

İştirak talepleri uygulamada çoğunlukla UYAP üzerinden, iştirak isteyen alacaklının kendi icra dosyası aracılığıyla ilk haczin bulunduğu dosyaya bildirilir. Talepte iştirak edilen dosyanın numarası, ilk haczin tarihi, alacak miktarı ve dayanak belge açıkça gösterilmelidir. İcra müdürü belgeyi inceleyerek kabul ederse iştirak dosyaya işlenir ve sıra cetveli düzenlenirken dikkate alınır; eksik belgeyle yapılan talepler ise reddedilir.

Satış bedelinin paylaştırılması

Satış bedeli icra veznesine girdikten sonra paylaştırılır. Önce satış masrafları ve, varsa, rehinli alacaklar ile kanunen öncelikli alacaklar karşılanır. Kalan tutar haciz sırasına göre dağıtılır. Hacze iştirak eden alacaklılar, ilk haczi koyduran alacaklıyla aynı derecede yer alır ve aralarında garameten paylaştırma yapılır: her alacaklı, alacağının bu derecedeki toplam alacaklar içindeki oranında pay alır. Kimseye mutlak öncelik tanınmaz.

Satış bedeli bütün alacakları karşılamazsa, kalan alacaklar sona ermez. Alacaklılar borçlunun diğer mallarına yönelebilir, yeni haciz isteyebilir ve takiplerine devam edebilir; ancak aynı satış bedeli bakımından ek talepte bulunamazlar. Satış bedeli yetmediğinde düzenlenen sıra cetveli ve buna karşı başvuru yolları için sıra cetveli yazımıza bakabilirsiniz.

İlk haciz sahibi açısından dikkat edilmesi gerekenler

Hacze iştirak, ilk haczi koyduran alacaklının tahsil payını doğrudan azaltır. Bu nedenle ilk haciz sahibi, dosyasına yapılan her iştirak talebini dikkatle incelemelidir. Uygulamada şu noktalar öne çıkar:

• Belgenin tarihi ve niteliği: İştirak eden alacaklının sunduğu senet gerçekten noterde mi düzenlenmiş, yoksa yalnızca imzası mı onaylanmış? Tarih, ilk haczin dayanağı olan takip talebinden önce mi? Tarihi sonradan atılmış görünen belgeler şikayet konusu yapılmalıdır.
• Takibin kesinleşmesi: İştirak edenin kendi takibi gerçekten kesinleşmiş mi? Ödeme emri usulüne uygun tebliğ edilmiş mi? Borçluyla anlaşmalı olarak hızla kesinleştirilmiş takipler, muvazaa şüphesi yaratabilir.
• Yakınlık ilişkisi: İmtiyazlı iştirak talebinde bulunan eş veya çocuğun alacağının gerçekten evlilik veya velayet ilişkisinden doğup doğmadığı ve bir yıllık sürenin geçip geçmediği incelenmelidir.
• Kendi haczinin korunması: İlk haciz düşerse tüm sıra değişir. İlk haciz sahibi, satış isteme süresini kaçırmamalı ve satış avansını süresinde yatırmalıdır.

Borçlu ile yakınları arasında sonradan oluşturulmuş alacaklara dayanan iştirak talepleri, alacaklıları zarara uğratmaya yönelik bir planın parçası olabilir. Bu durumda ilk haciz sahibi şikayet yolunun yanında, şartları varsa ceza hukuku yollarını da değerlendirmelidir.

Paylaştırmadan sonra kalan alacak

Satış bedeli alacağının tamamını karşılamayan alacaklıya, kalan kısım için İİK m. 143 uyarınca aciz belgesi verilir. Bu belge, borçlunun sonradan edineceği mallara başvurmayı ve tasarrufun iptali davası açmayı mümkün kılar; aynı zamanda başka bir hacze iştirak için de kullanılabilecek belgelerden biridir.

İştirak talebine karşı itiraz ve şikayet

Kanun hacze iştirak bakımından iki ayrı denetim yolu öngörür: imtiyazlı iştirakte maddi sebeplere dayanan itiraz ve dava, her iki iştirak türünde ise icra müdürünün kararına karşı şikayet.

Kimler başvurabilir?

• Borçlu,
• İlk haczi koyduran alacaklı,
• Daha önce hacze iştirak etmiş alacaklılar,
• İştirak talebi reddedilen alacaklı.

Hangi gerekçeler ileri sürülebilir?

• Alacağın gerçekte bulunmaması veya muvazaalı (danışıklı) olması,
• İştirak talebinin kanuni süresinde yapılmaması,
• Alacağın İİK m. 100 veya 101 kapsamında iştirak edilebilir nitelikte olmaması,
• Öncelik şartının gerçekleşmemesi veya dayanak belgenin kanunda aranan nitelikleri taşımaması.

Bu itirazlar paylaştırma sırasını ve tahsil oranını doğrudan etkiler. Özellikle borçlu ile yakınları arasında sonradan oluşturulmuş görünen alacaklar, ilk haciz sahibinin dikkatle incelemesi gereken durumlardır. Muvazaa şüphesi borçlunun mal kaçırma girişimiyle birleşiyorsa, tasarrufun iptali davası da gündeme gelebilir.

Merci ve kanun yolu

İştirak talebini ilk aşamada icra müdürü inceler ve şartların varlığına göre kabul veya ret kararı verir. Bu karara karşı, öğrenmeden itibaren 7 gün içinde İİK m. 16 uyarınca icra mahkemesine şikayet yoluna başvurulabilir. Mahkeme, şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini ve icra müdürünün işleminin kanuna ve usule uygun olup olmadığını denetler. Şikayetin usulü için şikayet yazımıza bakabilirsiniz. İcra mahkemesi kararına karşı kanun yolu İİK m. 363 ve 364’e göre belirlenir; 2026 yılı için istinaf sınırı 119.000 TL, temyiz sınırı 682.000 TL’dir. Bu sınırlar her yıl yeniden belirlenir.

Sık yapılan hatalar

• Adi sözleşme veya faturayla hacze iştirak edilebileceğini sanmak.
• Kendi takibi kesinleşmeden iştirak talebinde bulunmak.
• Satış bedeli vezneye girdikten sonra başvurmak.
• İlk haczin süresinde satış istenmediği için düştüğünü fark etmemek.
• İmtiyazlı iştirakte itiraz üzerine 7 gün içinde dava açmamak.
• İlk haciz sahibi olarak, borçlunun yakınlarının şüpheli iştirak taleplerine süresinde şikayet etmemek.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

İcra ve İflas Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla