Dava açmayı düşünen herkesin sorduğu ilk sorulardan biri, davanın maliyetidir. Bir hukuk davasında harçlar, tebligat ve bilirkişi ücretleri gibi giderler ödenir; dava sonunda ise bu giderlerin ve karşı tarafın vekalet ücretinin kime yükletileceğine mahkeme karar verir. Kural basittir: davayı kaybeden öder. Ancak kısmen kazanma, davanın geri alınması, feragat, arabuluculuk toplantısına katılmama gibi durumlar bu kuralı önemli ölçüde değiştirir.
Bu yazıda yargılama giderlerinin neleri kapsadığını, dava açarken hangi tutarların yatırıldığını, giderlerin dava sonunda nasıl paylaştırıldığını, karşı taraf vekalet ücretinin nasıl belirlendiğini ve ödeme gücü olmayanlar için öngörülen adli yardım sistemini HMK m. 323–340 çerçevesinde ele alıyoruz. Yazıdaki tutarlar 2026 yılına aittir; harç, gider avansı ve avukatlık ücret tarifeleri her yıl yeniden belirlenir.
- Dava açarken ne ödenir?
- Başvurma harcı, nispi davalarda peşin harç ve Adalet Bakanlığı tarifesine göre gider avansı.
- Dava sonunda kim öder?
- Aleyhine hüküm verilen taraf; her iki taraf kısmen haklıysa giderler haklılık oranına göre paylaştırılır.
- Vekalet ücreti kime ait?
- Mahkemenin karşı tarafa yüklediği vekalet ücreti, davayı kazanan tarafın avukatına aittir.
- Ödeme gücüm yoksa?
- Adli yardım talep ederek harç ve giderlerden geçici olarak muaf tutulabilir, gerekirse baro aracılığıyla avukat atanmasını isteyebilirsiniz.
Yargılama giderleri nelerdir?
Yargılama giderleri, davanın açılmasından sonuçlanmasına kadar yapılan ve kanunda sayılan masraflardır. HMK m. 323’e göre şunlar yargılama gideridir:
- Harçlar: Dava başvurusu, karar ve ilam harçları.
- Tebligat ve posta giderleri: Dava nedeniyle yapılan tebligat ve posta masrafları.
- Dosya giderleri: Dosya ve diğer evrak masrafları.
- Dava öncesi işlemler: Geçici hukuki koruma tedbirleri ile protesto, ihbar, ihtarname ve vekaletname giderleri.
- Keşif giderleri: Mahkemenin yerinde inceleme yapması için ödenen harç ve masraflar.
- Tanık ve bilirkişi ücretleri: Tanıklara ve bilirkişilere ödenen ücret ve masraflar.
- Resmi belge giderleri: Resmi dairelerden belge alınması için ödenen harç, vergi ve benzeri giderler.
- Tarafın kendi giderleri: Vekille takip edilmeyen davalarda tarafın duruşmaya gelmesi için hakimin takdir edeceği gündelik, yol ve konaklama gideri.
- Vekalet ücreti: Vekille takip edilen davalarda kanuna göre takdir edilecek vekalet ücreti.
- Diğer giderler: Yargılama sırasında yapılan diğer masraflar.
Dava şartı arabuluculukta, taraflar anlaşamazsa Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen arabuluculuk ücreti de yargılama giderlerinden sayılır ve dava sonunda haksız çıkan taraftan alınır. Arabuluculuk sürecinin işleyişi için dava şartı arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.
Harçlar
Yargı harçları 492 sayılı Harçlar Kanunu’na bağlı (1) sayılı tarifede düzenlenir ve tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Harçlar iki türlüdür:
2026 yılı için başlıca harç tutarları şöyledir:
| Harç | 2026 tutarı |
|---|---|
| Başvurma harcı: sulh mahkemeleri | 335,20 TL |
| Başvurma harcı: asliye mahkemeleri | 732,00 TL |
| Başvurma harcı: bölge adliye mahkemesi, Yargıtay | 1.124,50 TL |
| Nispi karar ve ilam harcı | Dava değerinin binde 68,31’i (peşin: dörtte biri) |
| Maktu karar ve ilam harcı | 732,00 TL |
| İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve tespit kararları | 1.206,00 TL |
| İstinaf harcı (bölge adliye mahkemesi hukuk daireleri) | 2.002,00 TL |
| Temyiz harcı (Yargıtay hukuk daireleri) | 3.608,50 TL |
Harcın eksik ödendiği anlaşılırsa, eksiklik tamamlanmadıkça sonraki işlemler yapılmaz; mahkeme eksik harcın tamamlanması için süre verir. Talebin artırılması, ıslah ya da karşı dava gibi işlemlerde artırılan tutar üzerinden ayrıca harç ödenir. Davadan feragat, davayı kabul ya da sulh halinde karar ve ilam harcı, işlem ilk oturumda yapılırsa üçte bir, daha sonra yapılırsa üçte iki oranında alınır (Harçlar Kanunu m. 22).
Örnek hesap
400.000 TL’lik bir alacak için asliye hukuk mahkemesinde dava açıldığını varsayalım. Tam karar ve ilam harcı 400.000 × binde 68,31 = 27.324 TL’dir. Davacı dava açarken bunun dörtte biri olan 6.831 TL’yi peşin harç olarak, ayrıca 732 TL başvurma harcını ve gider avansını yatırır. Dava tamamen kabul edilirse kalan 20.493 TL harç davalıdan alınır ve davacının yatırdığı harçlar da davalıya yükletilir. Dava reddedilirse davacıdan maktu ret harcı alınır, peşin harcın fazlası ise kendisine iade edilir.
Gider avansı ve delil avansı
Davacı, harçların yanında Adalet Bakanlığınca her yıl çıkarılan tarifede belirlenen gider avansını da dava açarken mahkeme veznesine yatırmak zorundadır (HMK m. 120/1). Gider avansının ödenmesi bir dava şartıdır (HMK m. 114/1-g). 28.10.2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve 2026’da uygulanan tarifeye göre davacı, taraf sayısının beş katı tutarında tebligat ücreti ile diğer iş ve işlemler için 530 TL’nin toplamını avans olarak öder.
- Avans yetersiz kalırsa: Dava sırasında avansın yetersiz olduğu anlaşılırsa mahkeme, eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verir (HMK m. 120/2). Süre içinde tamamlanmazsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir.
- Delil avansı: Tanık, bilirkişi ve keşif gibi delillerin giderleri, mahkemenin ileride belirleyeceği kesin süre içinde avans olarak ödenir. Süresinde ödenmezse taraf o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılır (HMK m. 324).
- Artan avansın iadesi: Kullanılmayan gider avansı, hükmün kesinleşmesinden sonra davacıya resen iade edilir (HMK m. 333). Banka hesap numarası bildirilmişse iade bu hesaba yapılır. Geçici hukuki koruma talepleri için alınan avansın kullanılmayan kısmı ise karardan sonra talep üzerine iade edilir.
Kesin süreyi kaçırmayın. Gider avansı ve delil avansı için verilen süreler kesindir. Bilirkişi ücretini zamanında yatırmamak, davanın en önemli delilini kaybetmek anlamına gelebilir. Bütün kesin süreler için hukuk davalarında süreler yazımıza bakabilirsiniz.
Yargılama giderlerini kim öder?
Kanunda yazılı haller dışında yargılama giderleri, aleyhine hüküm verilen taraftan alınır (HMK m. 326/1). Mahkeme bu konuda talep olmasa da resen karar verir. Ancak kural, aşağıdaki durumlarda farklı işler:
| Durum | Giderleri kim öder? | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava tamamen kabul veya reddedildi | Aleyhine hüküm verilen taraf | HMK m. 326/1 |
| Her iki taraf kısmen haklı çıktı | Giderler haklılık oranına göre paylaştırılır | HMK m. 326/2 |
| Birden fazla kişi aleyhine hüküm verildi | Mahkeme paylaştırır veya müteselsil sorumluluğa karar verir | HMK m. 326/3 |
| Gereksiz gider veya dürüstlük kuralına aykırı davranış | Haklı çıksa bile bu giderlere sebep olan taraf | HMK m. 327 |
| Davadan feragat veya davayı kabul | Feragat eden ya da kabul eden taraf | HMK m. 312 |
| Davalı davaya sebep olmamış ve ilk duruşmada kabul etmiş | Davacı | HMK m. 312/2 |
| Dava geri alındı | Davacı | HMK m. 123 |
| Dava konusuz kaldı | Davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre | HMK m. 331/1 |
| Arabuluculuk ilk toplantısına mazeretsiz katılmayan taraf | Davada haklı çıksa bile karşı tarafın yargılama giderlerinin yarısı; lehine vekalet ücreti yarı oranında | 6325 s. K. m. 18/A |
Manevi tazminat davalarında önemli değişiklik
Anayasa Mahkemesi, 25.12.2024 tarihli, E.2024/29, K.2024/226 sayılı kararıyla (RG 14.03.2025), yargılama giderlerinin haklılık oranına göre paylaştırılmasını öngören HMK m. 326/2’yi manevi tazminat davaları yönünden iptal etti. İptal kararı 14.12.2025’te yürürlüğe girdi. Mahkeme, manevi tazminatın tutarı hakimin takdirine bırakıldığından davacının talebinin ne kadarının kabul edileceğini öngöremeyeceğini, bu nedenle kısmen reddedilen talep için gider yükletilmesinin hak arama özgürlüğünü ölçüsüz biçimde sınırladığını değerlendirdi. Bu tarihten sonra manevi tazminat davalarında oranlama kuralının uygulanma biçimi ve olası yeni yasal düzenlemeler ayrıca takip edilmelidir.
Görevsizlik ve yetkisizlik kararlarında
Mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı verirse yargılama giderlerine, davaya devam edilen görevli veya yetkili mahkeme hükmeder. Dosya görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmezse, ilk mahkeme talep üzerine yargılama giderleri hakkında karar verir (HMK m. 331/2). Feragat, kabul ve sulh halinde giderlerin nasıl paylaştırıldığı için davadan feragat, davayı kabul ve sulh yazımıza bakabilirsiniz.
Karşı taraf vekalet ücreti
Davada avukatla temsil edilen ve davayı kazanan taraf lehine, mahkeme Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne (AAÜT) göre vekalet ücretine hükmeder ve bu ücreti yargılama giderlerine dahil ederek karşı tarafa yükletir (HMK m. 330). Avukatla temsil edilmeyen taraf lehine vekalet ücretine hükmedilmez.
Dava sonunda karşı tarafa yükletilen vekalet ücreti avukata aittir (Avukatlık Kanunu m. 164/5). Bu ücret, tarafın kendi avukatıyla yaptığı sözleşmedeki ücretten ayrıdır. Davayı kazanan taraf, avukatına ödediği sözleşme ücretinin tamamını karşı taraftan isteyemez; mahkeme yalnızca tarifeye göre belirlenen tutara hükmeder.
Maktu ve nispi vekalet ücreti
Para ile ölçülemeyen davalarda (boşanma, velayet, tespit gibi) tarifede mahkeme türüne göre belirlenen maktu ücrete hükmedilir. Para ile ölçülebilen davalarda ise dava değeri ya da hüküm altına alınan miktar üzerinden kademeli oranlarla hesaplanan nispi ücret uygulanır. Nispi ücret, ilgili mahkeme için öngörülen maktu ücretin altında olamaz ve kural olarak hüküm altına alınan miktarı geçemez.
04.11.2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2025–2026 dönemi tarifesine göre başlıca maktu ücretler şöyledir:
| Mahkeme | Maktu vekalet ücreti |
|---|---|
| Sulh hukuk mahkemeleri | 30.000 TL |
| Asliye mahkemeleri | 45.000 TL |
| Tüketici mahkemeleri | 22.500 TL |
| İcra dairesi takipleri | 9.000 TL |
Uygulanacak tarife, vekalet ücretine hükmedildiği tarihte yürürlükte olan tarifedir. Tarife genellikle her yıl kasım ayında yenilenir ve yıl içinde değişiklik görebilir.
Erken sonuçlanan davalar ve kısmen kabul
- Ön inceleme tutanağından önce sona eren davalar: Dava; feragat, kabul, sulh ya da benzeri bir sebeple ön inceleme tutanağı imzalanmadan önce sona ererse tarifedeki ücretin yarısına, sonra sona ererse tamamına hükmedilir.
- Kısmen kabul: Dava kısmen kabul edilirse davacı lehine kabul edilen kısım, davalı lehine reddedilen kısım üzerinden ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilir.
- Kötüniyet: Kötüniyetle dava açan ya da tamamen haksız olduğunu bilerek savunma yapan taraf, karşı tarafın avukatıyla kararlaştırdığı vekalet ücretinin tamamını ödemeye mahkum edilebilir; ayrıca disiplin para cezasına çarptırılabilir (HMK m. 329).
Hükümde gösterilmesi ve kanun yolları
Yargılama giderlerine mahkemece resen hükmedilir. Hükümde giderlerin tutarı, hangi tarafa ve hangi oranda yükletildiği ile dökümü gösterilir. Hükümden sonra doğan giderler ise mahkemece ilamın altına yazılır (HMK m. 332). Bu nedenle davayı kazanan taraf, kendi yaptığı harç, tebligat ve bilirkişi giderlerinin dökümünün kararda doğru gösterildiğini kontrol etmelidir.
Yargılama giderleri ve vekalet ücretine ilişkin hüküm kısmına karşı da istinaf ve temyiz yoluna başvurulabilir; ancak parasal sınırlar burada da önemlidir. 7589 sayılı Kanun ile HMK m. 362’ye eklenen 3. fıkraya göre, temyiz sınırının altında kalan davalarda bölge adliye mahkemesinin istinaf sonucunda yeniden esas hakkında verdiği karar yalnızca yargılama giderleri veya vekalet ücretine ilişkinse temyiz yoluna başvurulamaz. Kanun yollarının ayrıntısı için istinaf ve temyiz yazılarımıza bakabilirsiniz.
Adli yardım (HMK m. 334–340)
Adli yardım, ödeme gücü yetersiz olan kişilerin hak arama özgürlüğünü güvence altına alan bir kurumdur. Kendisini ve ailesini geçindirme imkanını önemli ölçüde zorlaştırmaksızın yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücüne sahip olmayan kişiler, taleplerinde haklı olduklarına dair kanaat verici açıklama yapmaları ve gerekli belgeleri sunmaları şartıyla adli yardımdan yararlanabilir (HMK m. 334). Açıkça dayanaktan yoksun talepler için adli yardım verilmez. Kamu yararına çalışan dernekler ve vakıflar da şartları varsa adli yardımdan yararlanabilir; yabancıların yararlanması ise karşılıklılık şartına bağlıdır.
Adli yardımın kapsamı
Mahkeme, talepte bulunanın bu imkanların yalnızca bir kısmından yararlanmasına da karar verebilir. Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (HMK m. 335). Avukat atanmasının istenmesi halinde mahkemenin bu konuda ayrıca ve açıkça karar vermesi gerektiği Yargıtay kararlarında vurgulanmaktadır.
Talep, inceleme ve itiraz
- Doğru mahkemeye başvurunAdli yardım, asıl talebin karara bağlanacağı mahkemeden istenir. Kanun yolu aşamasında talep bölge adliye mahkemesine veya Yargıtay’a yapılır (HMK m. 336).
- Belgeleri ekleyinİddianın özeti, dayanılan deliller ve ödeme gücünün yetersizliğini gösteren belgeler sunulur. Eski “fakirlik belgesi” zorunluluğu yoktur; gelir durumunu, mal varlığını ve aile yükünü gösteren her türlü belge kullanılabilir. Bu talebe ilişkin evrak harç ve vergiden muaftır.
- Kararı bekleyinMahkeme talebi duruşma yapmadan inceleyebilir. Adli yardım sonradan kabul edilirse, daha önce yapılmış giderleri kapsamaz.
- Gerekirse itiraz edinTalebin reddine karşı, tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle itiraz edilebilir (HMK m. 337/2; süre 7499 sayılı Kanunla 01.06.2024’ten itibaren bir haftadan iki haftaya çıkarıldı); itiraz üzerine verilen karar kesindir.
Kişinin mali durumu hakkında kasten veya ağır kusuruyla yanlış bilgi verdiği anlaşılırsa ya da mali durumu sonradan yeterli derecede iyileşirse adli yardım kaldırılır (HMK m. 338). Adli yardımdan yararlanan kişi davayı kaybederse, Devletin ödediği giderler kendisinden alınır; mahkeme ödeme gücünü gözeterek bu giderlerin taksitle ödenmesine karar verebilir. Baro tarafından görevlendirilen avukatın ücreti yargılama giderlerine dahil edilir. Dava açmadan önce yalnızca avukat desteği almak isteyenler, Avukatlık Kanunu’na göre baroların adli yardım bürolarına da başvurabilir.
Dava açma sürecinin bütününe ilişkin genel çerçeve için hukuk davası nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Davayı kazanınca avukata ödenen sözleşme ücretinin tamamının karşı taraftan alınacağını düşünmek.
- Gider avansı veya delil avansı için verilen kesin süreyi kaçırmak.
- Dava değerini gereğinden yüksek gösterip kısmen ret halinde ağır bir vekalet ücreti ve gider yüküyle karşılaşmak.
- Arabuluculuk ilk toplantısına mazeretsiz katılmamak ve davayı kazansa bile karşı tarafın giderlerinin yarısına katlanmak, vekalet ücretinin yarısını kaybetmek.
- Kararda gösterilen gider dökümünü kontrol etmemek; eksik gösterilen gider için başvurmamak.
- Ödeme gücü olmadığı halde adli yardım imkanını bilmeden dava açmaktan vazgeçmek.
Sık sorulan sorular
Davayı kaybedersem karşı tarafın avukatlık ücretini öder miyim?
Evet. Karşı taraf avukatla temsil ediliyorsa mahkeme, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre vekalet ücretine hükmeder ve bunu davayı kaybeden tarafa yükletir. Bu ücret, karşı tarafın avukatına aittir.
Davayı kısmen kazanırsam giderler nasıl paylaştırılır?
Giderler, tarafların haklılık oranına göre paylaştırılır; vekalet ücreti de kabul ve ret edilen kısımlar üzerinden her iki taraf lehine ayrı ayrı hesaplanır. Manevi tazminat davalarında oranlama kuralı Anayasa Mahkemesi kararıyla 14.12.2025’ten itibaren iptal edilmiştir.
Dava açarken ne kadar para yatırmam gerekir?
Başvurma harcı, nispi davalarda dava değerinin binde 68,31’inin dörtte biri oranında peşin harç ve gider avansı yatırılır. 2026’da gider avansı, taraf sayısının beş katı tebligat ücreti ile 530 TL’nin toplamıdır. Bilirkişi ve tanık giderleri daha sonra, mahkemenin vereceği sürede ödenir.
Davadan feragat edersem vekalet ücreti öder miyim?
Feragat eden taraf, aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerinden ve karşı taraf vekalet ücretinden sorumludur. Ancak dava ön inceleme tutanağı imzalanmadan önce sona ererse vekalet ücretinin yarısına hükmedilir.
Davayı kazanınca yatırdığım avansın kalanı ne olur?
Kullanılmayan gider avansı, hükmün kesinleşmesinden sonra resen iade edilir. Banka hesap numaranızı mahkemeye bildirmeniz iadeyi hızlandırır.
Adli yardım için nereye başvurulur?
Davaya bakacak mahkemeye, dava sırasında ise davanın görüldüğü mahkemeye. Mali durumu gösteren belgelerle birlikte talepte bulunulur; ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Dava öncesi avukat desteği için baroların adli yardım bürolarına da başvurulabilir.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla