Hukuk Davalarında Süreler ve Sürelerin Kaçırılmasının Sonuçları

Dava ve Usul HukukuHukuk Davalarında Süreler ve Sürelerin Kaçırılmasının Sonuçları

Hukuk yargılamasında haklı olmak tek başına yetmez; hakkın zamanında ileri sürülmesi gerekir. Bir günlük gecikmeyle verilen cevap dilekçesi, istinaf başvurusu ya da bilirkişi raporuna itiraz, en güçlü davayı bile kaybettirebilir. Usul kanunumuz bu nedenle süreleri büyük bir titizlikle düzenler ve sürenin kaçırılmasına çoğu zaman geri dönüşü olmayan sonuçlar bağlar.

Bu yazı, Dava ve Usul Hukuku dizimizin süreler rehberidir. Sürelerin türlerini, nasıl hesaplandığını, adli tatilin etkisini, süre kaçırıldığında ne olduğunu ve eski hale getirme imkanını anlatıyor; hukuk davalarındaki başlıca süreleri tek bir tabloda topluyoruz. Tablodaki her satır, o konuyu ayrıntılı ele aldığımız yazıya bağlanır.

Süre türleri

Süreler kanunla belirlenir veya hakim tarafından tespit edilir. Hakim, kanunda öngörülen istisnalar dışında kanuni süreleri artıramaz veya kısaltamaz; kendi belirlediği süreleri ise haklı sebeplerle değiştirebilir (HMK m. 90). Bu ayrım, sürenin kaçırılmasının sonucunu da belirler.

Kesin süre içinde yapılmayan işlem için o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (HMK m. 94/3). Bu nedenle mahkemenin ara kararında sürenin “kesin” olduğu yazıyorsa, o süre kanuni bir süre gibi ciddiye alınmalıdır. Yargıtay, kesin süre verilirken yapılacak işlemin ve yapılmamasının sonuçlarının açıkça gösterilmesini arar; bu şartlar yoksa süre kesin sayılmaz.

Kanun mahkemeye de bazı süreler öngörür. 7589 sayılı Kanun ile 2026’da HMK m. 147’ye eklenen hükme göre iki duruşma arasındaki süre kural olarak üç ayı geçemez; bilirkişi incelemesinin uzaması gibi zorunlu hallerde hakim gerekçesini göstererek daha uzun süre belirleyebilir. Bu tür süreler taraflar için hak kaybı doğurmaz.

Süreler nasıl hesaplanır?

Süreler, taraflara tebliğ tarihinden veya kanunda öngörülen hallerde tefhim tarihinden itibaren işlemeye başlar (HMK m. 91). Hesaplamada şu kurallar uygulanır:

• Gün olarak belirlenen süreler: Tebliğ veya tefhim günü hesaba katılmaz; süre son günün tatil saatinde biter (HMK m. 92/1).
• Hafta, ay veya yıl olarak belirlenen süreler: Başladığı güne karşılık gelen günde biter. Son ayda bu gün yoksa süre o ayın son gününde sona erer (HMK m. 92/2). Örneğin 31 Ocak’ta başlayan bir aylık süre, şubatın son gününde biter.
• Resmi tatiller: Süreye dahildir. Sürenin son günü resmi tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş gününün çalışma saati sonunda biter (HMK m. 93).
• Elektronik tebligat: Tebligat, belgenin elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Belge daha erken açılsa da süre bu tarihten başlar. Tebligat kuralları için tebligat ve usulsüz tebligat yazımıza bakabilirsiniz.
• UYAP üzerinden yapılan işlemler: Uygulamada elektronik ortamda gönderilen dilekçeler için süre, son günün sonuna kadar devam eder. Adliyeye elden verilen dilekçelerde ise mesai saatinin bitimi esas alınır.

1. Başlangıç tarihini tespit edinTebliğ mazbatasındaki tarihi ya da e-tebligatta beşinci günün sonunu bulun. Tefhimle başlayan sürelerde duruşma tarihine bakın.
2. Süreyi ekleyinİki haftalık sürede, örneğin salı günü yapılan tebliğde süre iki hafta sonraki salı günü biter.
3. Tatili kontrol edinSon gün hafta sonuna veya resmi tatile rastlıyorsa ilk iş gününe kaydırın; adli tatil içindeyse aşağıdaki kuralı uygulayın.
4. Bir gün önceyi hedefleyinSistem arızası ya da belge eksikliği riskine karşı işlemi son güne bırakmayın.

Adli tatilin sürelere etkisi

Adli tatil her yıl 20 Temmuz’da başlar ve 31 Ağustos’ta sona erer (HMK m. 102). Adli tatile tabi dava ve işlerde tatil içinde süreler işlemez; son günü adli tatile rastlayan süre, ayrıca karar verilmesine gerek olmadan tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzamış sayılır (HMK m. 104). İstinaf ve temyiz süreleri de bu kurala tabidir.

Bazı dava ve işler adli tatilde de görülür ve bunlarda süreler işlemeye devam eder (HMK m. 103). Bunların başlıcaları ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delil tespiti gibi geçici hukuki korumalar; her türlü nafaka davası ile soybağı, velayet ve vesayete ilişkin işler; işçilerin iş sözleşmesinden doğan davaları; çekişmesiz yargı işleri ve kanunda ivedi sayılan ya da mahkemece ivedi sayılan işlerdir. Adli tatil, icra daireleri ve icra mahkemelerindeki süreleri ve maddi hukuktaki hak düşürücü süreleri etkilemez.

Başlıca süreler tablosu

Aşağıdaki tablo, hukuk davalarında en sık karşılaşılan süreleri bir araya getirir. Süreler yazılı yargılama usulüne göre verilmiştir; basit yargılama usulündeki farklar ayrıca belirtilmiştir.

İstinaf ve temyiz sürelerinde ayrıca kararın kanun yoluna elverişli olup olmadığına bakılmalıdır. 2026 yılı için istinaf kesinlik sınırı 50.000 TL, temyiz sınırı 682.000 TL’dir; bu tutarlar her yıl yeniden belirlenir. İstinaf, temyiz ve temyizde duruşma sınırlarında davanın açıldığı tarihteki tutar esas alınır (HMK ek m. 1/2; 7550 sayılı Kanunla 04.06.2025’ten itibaren). 04.06.2025’ten önce verilmiş kararlarda ise Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kararın verildiği tarihteki sınırı esas almaktadır.

Süre kaçırılırsa ne olur?

Sürenin kaçırılmasının sonucu, işlemin türüne göre değişir. Bazı durumlarda yalnızca o işlem yapılamaz, bazı durumlarda dava tümüyle sona erer:

• Cevap dilekçesi verilmezse: Davalı, dava dilekçesindeki bütün vakıaları inkar etmiş sayılır (HMK m. 128). Ancak savunmasını genişletemez ve yeni vakıa ileri süremez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, cevap vermeyen davalının inkar kapsamında delil gösterebileceğini, ancak yeni vakıa ileri süremeyeceğini (24.06.2021, 2017/11-144 E., 2021/834 K.) ve sonradan ıslah yoluyla zamanaşımı savunmasında bulunamayacağını (06.02.2020, 2017/9-2782 E., 2020/87 K.) kabul etmiştir.
• İstinaf veya temyiz süresi kaçırılırsa: Karar kesinleşir. Süresi geçtikten sonra verilen istinaf dilekçesi, ilk derece mahkemesince reddedilir; bu ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m. 346).
• Bilirkişi raporuna süresinde itiraz edilmezse: Rapordaki eksikliklerin giderilmesini isteme hakkı büyük ölçüde kaybedilir; mahkeme rapora dayanarak karar verebilir.
• Kesin süre içinde avans veya teminat yatırılmazsa: Gider avansı ve teminatta dava usulden reddedilir; delil avansında ilgili delilden vazgeçilmiş sayılır.
• Tedbir süreleri kaçırılırsa: Tedbir kendiliğinden kalkar ve haksız tedbir tazminatı riski doğabilir.
• Dosya üç ay içinde yenilenmezse: Dava açılmamış sayılır; açılmamış sayılan davadaki talep de hiç yapılmamış sayılır. Bu, zamanaşımı bakımından ağır sonuçlar doğurabilir.

Eski hale getirme (HMK m. 95 vd.)

Eski hale getirme, elinde olmayan sebepler yüzünden kanunda belirtilen veya hakimin kesin olarak belirlediği süre içinde bir işlemi yapamayan kişiye, o işlemi süresinde yapılmış gibi yapma imkanı veren bir kurumdur (HMK m. 95/1). Kanun, süre kurallarının katılığını adalet duygusuyla dengelemek için bu yolu öngörmüştür.

Şartları

• Elde olmayan sebep: Süreyi kaçıran kişinin kusuru bulunmamalıdır. Ağır bir hastalık nedeniyle hareket edememe, doğal afet ya da ulaşımın tamamen kesilmesi gibi durumlar bu kapsamda değerlendirilebilir. Uygulamada iş yoğunluğu, sürenin yanlış hesaplanması ya da avukatın unutkanlığı gibi sebepler kabul görmemektedir.
• Kesin bir sürenin kaçırılmış olması: Kanuni süreler ve hakimin kesin olarak belirlediği süreler bu yola konu olabilir.
• Başka bir yolun bulunmaması: Aynı sonuca eski hale getirme dışında başka bir hukuki yoldan ulaşılabiliyorsa bu yola başvurulamaz (HMK m. 95/2). Örneğin tebligat usulsüzse, muhatabın tebliği öğrendiği tarih tebliğ tarihi sayıldığından çözüm çoğu zaman usulsüz tebligat iddiasıdır.

Süre ve usul

Eski hale getirme, engelin ortadan kalktığı tarihten itibaren iki hafta içinde istenmelidir (HMK m. 96/1). İlk derece ve istinaf yargılamasında talep en geç nihai karar verilinceye kadar yapılabilir; nihai karar bir tarafın yokluğunda verilmişse, tahkikat aşamasında kaçırılan süreler için karardan sonra da istenebilir (HMK m. 96/2). İstinaf süresinin kaçırılması halinde talep bölge adliye mahkemesinden, temyiz süresinin kaçırılması halinde Yargıtay’dan istenir (HMK m. 98/2).

Talep dilekçesinde, engelin ne olduğu ve bunu gösteren deliller belirtilir; süresinde yapılamayan işlem de talep ile birlikte yapılır. Örneğin cevap süresini kaçıran davalı, eski hale getirme talebine cevap dilekçesini de ekler. Talep kural olarak yargılamanın ertelenmesini gerektirmez ve hükmün icrasını durdurmaz; mahkeme talebi haklı görürse teminat karşılığında yargılamayı erteleyebilir veya icrayı geri bırakabilir.

Zamanaşımı, hak düşürücü süreler ve arabuluculuk

Usul süreleri, dava başladıktan sonra yapılacak işlemlere ilişkindir. Bunların yanında, davanın hiç açılabilip açılamayacağını belirleyen maddi hukuk süreleri vardır:

• Zamanaşımı: Süresi geçen alacak ortadan kalkmaz, ancak borçlu ödemekten kaçınma hakkı kazanır. Hakim zamanaşımını resen gözetmez; davalı bunu süresinde savunma olarak ileri sürmelidir.
• Hak düşürücü süre: Süresi geçen hak tümüyle sona erer ve hakim bunu resen gözetir. Adli tatil bu süreleri uzatmaz.
• Arabuluculuk süreci: Dava şartı arabuluculukta başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez (6325 s. K. m. 18/A). Örneğin işe iade için fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde mahkemeye başvurulmalıdır (İş Kanunu m. 20).

Kısmi davada artırılan kısım için zamanaşımının dava tarihinde kesilmiş sayılması (HMK m. 109/4), 2026’da getirilen ve usul ile maddi hukuk sürelerinin kesiştiği önemli bir yeniliktir. Ayrıntısı için belirsiz alacak davasının kaldırılması ve kısmi davada talep artırımı yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• E-tebligatta süreyi, belgenin açıldığı günden ya da adrese düştüğü günden başlatmak; beşinci günün sonunu hesaba katmamak.
• Adli tatilde görülen işlerde de sürenin uzayacağını sanmak.
• Cevap süresi için ek süreyi, iki haftalık süre dolduktan sonra istemek.
• Mahkemenin verdiği kesin süreyi “hakimin süresi” diye önemsememek.
• Bilirkişi raporuna itirazı, rapordan sonraki duruşmaya bırakmak.
• Talep artırımı ya da ıslah için tahkikatın bittiği duruşmayı kaçırmak.
• Eski hale getirme talebinde kaçırılan işlemi aynı anda yapmamak.
• İşlemi son güne, hatta son saate bırakmak.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

Dava ve Usul Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla