İdari Gözetim Kararına İtiraz

Yabancıların Türkiye’ye girişi, Türkiye’de kalışı ve ülkeden çıkarılması 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile düzenlenir. Devletin egemenlik yetkisi, yabancıların girişini denetlemeyi ve belirli durumlarda onları sınır dışı etmeyi kapsar. Sınır dışı edilmesine karar verilen yabancı, kaçma riski veya kamu güvenliği gibi nedenlerle sınır dışı işlemi tamamlanıncaya kadar bir geri gönderme merkezinde tutulabilir. Bu tutma işlemine idari gözetim denir.

İdari gözetim, kişi özgürlüğünü doğrudan kısıtlayan ağır bir tedbirdir. Bu nedenle kanun, idari gözetim kararına karşı idare mahkemesine değil sulh ceza hakimliğine başvurulmasını öngörür. Bu yazıda idari gözetim kararının kimler hakkında ve hangi sürelerle alınabileceğini, geri gönderme merkezlerindeki haklarınızı, idari gözetime alternatif yükümlülükleri, sulh ceza hakimliğine başvuru usulünü ve haksız tutulma nedeniyle tazminat yolunu anlatıyoruz.

Kısaca

İdari gözetim nedir?: Sınır dışı edilecek yabancının, işlem tamamlanıncaya kadar geri gönderme merkezinde tutulmasıdır (YUKK m. 57).
Ne kadar sürer?: En fazla 6 ay; yabancının iş birliği yapmaması gibi hallerde en fazla 6 ay daha. Valilik her ay değerlendirme yapar.
Nereye itiraz edilir?: Sulh ceza hakimliğine. Hakim 5 gün içinde karar verir; karar kesindir. Başvuru gözetimi durdurmaz.
Sınır dışı kararına ayrıca dava açmalı mıyım?: Evet. Sınır dışı kararına karşı 7 gün içinde idare mahkemesine ayrıca başvurmanız gerekir.

İdari gözetim kararı kimler hakkında alınır?

İdari gözetim, yalnızca hakkında sınır dışı etme kararı alınmış veya alınacak yabancılar için gündeme gelir. Kimler hakkında sınır dışı kararı alınabileceği YUKK m. 54’te sayılmıştır; ayrıntılar için sınır dışı kararına itiraz yazımıza bakabilirsiniz. Kolluk, sınır dışı edilmesi gereken bir yabancıyı yakaladığında durumu derhal valiliğe bildirir.

YUKK m. 57’ye göre valilik, sınır dışı edilecek yabancılardan şu durumda olanlar hakkında idari gözetim kararı alır:

Kaçma riski: Kaçma ve kaybolma riski bulunanlar.
Giriş ve çıkış ihlali: Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler.
Sahte belge: Sahte ya da asılsız belge kullananlar.
Süresinde çıkmama: Kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın, kendisine tanınan sürede Türkiye’den çıkmayanlar.
Tehdit: Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturanlar.

Bu hallerde valilik, idari gözetim kararı alabileceği gibi idari gözetim yerine alternatif yükümlülükler de getirebilir. İdari gözetim son çare niteliğinde bir tedbir olarak görülmelidir; daha hafif bir tedbirle amaca ulaşılabiliyorsa gözetim kararının ölçülülüğü tartışmaya açılır.

48 saat kuralı

Kolluğun bildirimi üzerine valiliğin değerlendirme yapıp karar vermesi için geçen süre 48 saati geçemez. Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancı, kendisini yakalayan kolluk tarafından 48 saat içinde geri gönderme merkezine götürülür (YUKK m. 57).

İdari gözetimin süresi ve aylık değerlendirme

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi 6 ayı geçemez. Ancak sınır dışı etme işlemleri, yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamazsa bu süre en fazla 6 ay daha uzatılabilir. Böylece idari gözetimin toplam süresi en fazla 12 aydır.

Aylık değerlendirme: Valilik, idari gözetimin devamında zorunluluk bulunup bulunmadığını her ay düzenli olarak değerlendirir. Gerekli görülen hallerde bu değerlendirme 30 günlük süre beklenmeden de yapılır.
Derhal sonlandırma: İdari gözetimin devamında zorunluluk görülmeyen yabancılar için gözetim derhal sonlandırılır. Bu kişilere alternatif yükümlülükler getirilebilir.
Tebliğ: İdari gözetim kararı, süre uzatımı ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukatla temsil edilmeyen kişiye kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgi verilir.

Süre uzatımının gerekçesine bakın. İlk 6 aylık sürenin uzatılabilmesi için kanun, sınır dışı işleminin yabancının iş birliği yapmaması veya doğru bilgi vermemesi nedeniyle tamamlanamamasını şart koşar. İş birliği yaptığınız halde uzatma kararı verildiyse, bu durum sulh ceza hakimliğine başvuruda güçlü bir itiraz gerekçesidir.

Geri gönderme merkezleri ve buradaki haklarınız

Geri gönderme merkezleri, idari gözetim altındaki yabancıların ülkelerine veya güvenli bir üçüncü ülkeye gönderilinceye kadar tutuldukları yerlerdir. Merkezler İçişleri Bakanlığınca işletilir; Bakanlık bu merkezleri kamu kurumları, Türkiye Kızılay Derneği veya göç alanında uzman kamu yararına çalışan derneklerle yapacağı protokollerle de işletebilir (YUKK m. 58). YUKK m. 59’a göre merkezlerde şu hizmet ve haklar sağlanır:

Sağlık: Bedelini ödeyemeyen yabancıya acil ve temel sağlık hizmetleri ücretsiz verilir.
Avukat ve yakınlar: Yabancının yakınlarıyla, noterle, yasal temsilcisiyle ve avukatıyla görüşmesine ve telefon hizmetlerine erişimine imkan tanınır.
Konsolosluk ve BMMYK: Ziyaretçileriyle, ülkesinin konsolosluk yetkilileriyle ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlileriyle görüşme imkanı tanınır.
Çocuklar ve aileler: Refakatsiz çocuklar ile ailelere ayrı yerlerde barınma sağlanır ve çocukların yüksek yararı gözetilir. Çocukların eğitimine yönelik gerekli tedbirler Milli Eğitim Bakanlığınca alınır.
Sivil toplum: Göç alanında uzman sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri, Göç İdaresi Başkanlığının izniyle merkezleri ziyaret edebilir.

Anayasa Mahkemesi, geri gönderme merkezlerindeki tutulma koşullarına ilişkin şikayetlerde de etkili başvuru yollarının işletilmesini önemsemektedir. Örneğin bir kararında, merkezdeki koşullardan doğan zararlar için idari yargıda tam yargı davası açılabileceğini hatırlatmış ve bu davayı katı bir süre yorumuyla reddeden idare mahkemesinin kararını mahkemeye erişim hakkının ihlali saymıştır (AYM, Ayubdzhon Murodov, B. No: 2020/38849, 08.07.2025, RG 31.12.2025).

İdari gözetime alternatif yükümlülükler

İdari gözetim her durumda zorunlu değildir. YUKK m. 57/A, sınır dışı etme ve idari gözetim kararı alınabilecek yabancılar ile idari gözetimi sonlandırılanlar için idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilmesine imkan tanır. Kanunda sayılan alternatifler şunlardır:

Alternatif yükümlülük	İçeriği
Belirli adreste ikamet	Yabancının idarece belirlenen bir adreste kalması
Bildirimde bulunma	Belirlenen sürelerde kolluğa veya il göç idaresine imza vermek
Aile temelli geri dönüş	Aileyle birlikte, aile içinde planlanan gönüllü dönüş
Geri dönüş danışmanlığı	Gönüllü geri dönüş için danışmanlık hizmeti alınması
Kamu yararına gönüllü hizmet	Kamu yararına hizmetlerde gönüllü olarak görev alma
Teminat	İdarece belirlenen bir teminatın yatırılması
Elektronik izleme	Elektronik cihazla takip

Bu yükümlülüklerden biri veya birkaçı birlikte uygulanabilir; toplam uygulama süresi 24 ayı geçemez. İdari gözetim kararı verilebilecek bir yabancıya gözetim uygulanmamasına karar verilirse, en az bir alternatif yükümlülük getirilmesi gerekir. Yükümlülük kararı da gerekçeleriyle birlikte tebliğ edilir ve avukatı olmayan kişiye itiraz usulü ve süreleri hakkında bilgi verilir. Alternatif yükümlülüklere uymayan yabancı hakkında idari gözetim kararı alınabilir.

Alternatif yükümlülüklere karşı başvuru

Kanun, elektronik izleme yükümlülüğü bakımından açık bir başvuru yolu öngörür: elektronik izleme yükümlülüğü getirilen yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hakimine başvurabilir. Başvuru yükümlülüğü durdurmaz; hakim incelemeyi 5 gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir (YUKK m. 57/A). Diğer alternatif yükümlülükler için kanunda özel bir başvuru yolu düzenlenmemiştir. Bu yükümlülükler de idari işlem niteliğinde olduğundan, genel kurallara göre yargı yoluna başvurulabileceği kabul edilmelidir; hangi yargı koluna başvurulacağı somut olaya göre değerlendirilmelidir.

İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hakimliğine başvuru

İdari gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi veya avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hakimliğine başvurabilir (YUKK m. 57/6). Bu, idari gözetimin hukuka uygunluğunu denetleyen özel ve hızlı bir yoldur.

Dilekçe hazırlayınİdari gözetim kararının tarihini, dayandığı gerekçeyi ve neden hukuka aykırı olduğunu açıklayın. Kaçma riski bulunmadığını gösteren adres, iş, aile bağları gibi belgeleri ve alternatif yükümlülüğün yeterli olacağına ilişkin önerilerinizi ekleyin.
Doğru yere verinDilekçe yetkili sulh ceza hakimliğine, uygulamada geri gönderme merkezinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hakimliğine verilir. Dilekçe idareye verilmişse idare tarafından derhal yetkili sulh ceza hakimine iletilir.
Gözetim devam ederSulh ceza hakimliğine başvuru idari gözetimi durdurmaz; inceleme süresince gözetim sürer.
5 gün içinde kararSulh ceza hakimi incelemeyi 5 gün içinde sonuçlandırır. Hakimin kararı kesindir.
Yeniden başvuruİdari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla kişi, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hakimine yeniden başvurabilir. Örneğin pasaportunuzun çıkması, ailenizin Türkiye’ye gelmesi veya sınır dışı kararının mahkemece iptali bu kapsamdadır.

Sulh ceza hakimi, idari gözetimin kanundaki şartlara uygun olup olmadığını, özellikle kaçma riskinin somut olgulara dayanıp dayanmadığını, alternatif yükümlülüklerin neden yetersiz görüldüğünü, sınır dışı işleminin makul bir sürede gerçekleştirilme ihtimalinin bulunup bulunmadığını ve aylık değerlendirmelerin yapılıp yapılmadığını inceler. Sınır dışı işleminin yakın bir gelecekte gerçekleşme ihtimali kalmamışsa, gözetimin devamı amacını yitirir.

Kanun, sulh ceza hakimliğine başvuru için belirli bir süre öngörmez; gözetim devam ettiği sürece başvurulabilir. Ancak her gün kişi özgürlüğünden yoksun kalınan bir gün olduğundan başvuruyu geciktirmemeniz gerekir.

Sulh ceza hakimliğiİdari gözetim kararıGözetimin hukuka uygunluğu denetlenir. Süre öngörülmemiştir; hakim 5 gün içinde kesin karar verir.

İdare mahkemesiSınır dışı etme kararıTebliğden itibaren 7 gün içinde dava açılır; mahkeme 15 gün içinde kesin karar verir. Yargılama süresince sınır dışı edilmezsiniz.

Aynı kişi hakkında hem sınır dışı etme hem de idari gözetim kararı varsa iki farklı merciye ayrı ayrı başvurulmalıdır. Yalnızca birine başvurmak diğer karar bakımından hak kaybına yol açar. Sınır dışı kararının idare mahkemesince iptal edilmesi, idari gözetimin dayanağını da ortadan kaldırır; bu durumda iptal kararıyla birlikte sulh ceza hakimliğine yeniden başvurarak gözetimin sona erdirilmesini isteyebilirsiniz. Sınır dışı edilemeyen yabancılar için insani ikamet izni imkanını da değerlendirin.

Gözetim altındaki kişinin yakınları ne yapabilir?

Geri gönderme merkezine alınan yabancı çoğu zaman belgelerine, telefonuna ve avukatına hemen ulaşamaz. Bu nedenle ilk günlerde yakınların doğru adımları atması belirleyici olur. Süreler gözetim altındaki kişi bakımından işlediği için gecikme doğrudan hak kaybına yol açabilir.

Kararları öğreninKişinin hangi merkezde tutulduğunu, hakkında sınır dışı etme ve idari gözetim kararlarının hangi tarihte tebliğ edildiğini öğrenin. Sınır dışı kararına karşı 7 günlük süre tebliğ tarihinden başlar.
VekaletnameAvukatın dava açabilmesi için vekaletname gerekir. Merkezde bulunan kişi için noter, merkeze gelerek vekaletname düzenleyebilir; kişinin noterle görüşme hakkı kanunla güvence altındadır (YUKK m. 59).
Belgeleri toplayınPasaport veya kimlik belgesi, kira sözleşmesi ve adres kaydı, evlilik ve çocukların doğum belgeleri, iş ve gelir belgeleri, sağlık raporları gibi kaçma riskinin bulunmadığını ve Türkiye’deki bağları gösteren belgeleri hazırlayın.
Alternatif önerinSulh ceza hakimliğine başvuruda, belirli bir adreste ikamet, düzenli bildirim veya teminat gibi alternatif yükümlülüklerin yeterli olacağını somut olarak önerin. Yakınların adres ve teminat konusunda taahhütte bulunması bu öneriyi güçlendirir.
Konsoloslukla iletişimPasaportu bulunmayan kişiler için konsolosluktan seyahat belgesi alınması, gönüllü dönüş isteniyorsa süreci hızlandırır; dönüş istenmiyorsa bu konudaki tutumun hukuki danışmanlıkla belirlenmesi gerekir.

Gözetim altındaki kişi kendi rızasıyla ülkesine dönmek isterse bunu idareye bildirebilir. Gönüllü dönüş, sınır dışı kararına karşı açılan davadan vazgeçme sonucunu doğurabileceği ve giriş yasağı süresini etkileyebileceği için bu karar acele verilmemelidir.

Haksız idari gözetim nedeniyle tazminat

Hukuka aykırı biçimde idari gözetim altında tutulduğunuzu düşünüyorsanız tazminat talep edebilirsiniz. Bu davalarda hangi yargı kolunun görevli olduğu uzun süre tartışmalı olmuştur. Uyuşmazlık Mahkemesi, geri gönderme merkezinde idari gözetim altında tutulmaya dayalı maddi ve manevi tazminat davasında, idari gözetimin hukuka uygunluk denetiminin YUKK m. 57/6 uyarınca sulh ceza hakimliğine, yani adli yargıya bırakılmış olmasını gerekçe göstererek adli yargıyı görevli saymıştır (Uyuşmazlık Mahkemesi, 16.02.2026, E.2026/12, K.2026/85).

Buna karşılık merkezdeki barınma koşullarından (aşırı kalabalık, hijyen, beslenme, sağlık hizmeti gibi) doğan zararlar, Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesine göre idari yargıda tam yargı davasına konu edilebilir. Hangi talebin hangi yargı yerinde ileri sürüleceği, davanın dayandığı olaya göre belirlenir; yanlış yargı yerinde açılan dava ciddi zaman kaybına yol açar. Görev uyuşmazlıkları için görevli ve yetkili mahkeme, idareye karşı tazminat davaları için tam yargı davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

İdari gözetim kararına karşı idare mahkemesinde dava açmak; doğru merci sulh ceza hakimliğidir.
Yalnızca sulh ceza hakimliğine başvurup sınır dışı kararına karşı 7 günlük dava süresini kaçırmak.
Sulh ceza hakimliğine başvurunun gözetimi durduracağını düşünmek.
Aylık değerlendirme sonuçlarının ve süre uzatma kararlarının tebliğ edilip edilmediğini takip etmemek.
Kaçma riskinin bulunmadığını gösteren adres, aile ve iş belgelerini dilekçeye eklememek.
Koşullar değiştiğinde, örneğin pasaport çıktığında veya sınır dışı kararı iptal edildiğinde, sulh ceza hakimliğine yeniden başvurmamak.
Haksız tutulma ile merkezdeki koşullardan doğan zararları aynı davada, yanlış yargı yerinde istemek.

Bir yakınınız geri gönderme merkezinde mi tutuluyor?

İdari gözetim ve sınır dışı kararlarını birlikte inceleyip sulh ceza hakimliği ve idare mahkemesi başvurularını hızla planlayalım.

Online Görüşme Planla Bize Yazın

Sık sorulan sorular

İdari gözetim kararına nereye başvurulur?

Sulh ceza hakimliğine. Başvuruyu kişi, yasal temsilcisi veya avukatı yapabilir. Başvuru gözetimi durdurmaz; hakim 5 gün içinde karar verir ve karar kesindir.

Geri gönderme merkezi nedir?

İdari gözetim altındaki yabancıların ülkelerine veya güvenli bir üçüncü ülkeye gönderilinceye kadar tutuldukları, İçişleri Bakanlığınca işletilen merkezlerdir.

İdari gözetim kararı alınan kişi ne kadar sürede merkeze götürülür?

Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancı, kendisini yakalayan kolluk tarafından 48 saat içinde geri gönderme merkezine götürülür.

Geri gönderme merkezinde en fazla ne kadar kalınabilir?

Kural olarak 6 ay. Yabancı iş birliği yapmazsa veya doğru bilgi ve belge vermezse bu süre en fazla 6 ay daha uzatılabilir. Valilik her ay gözetimin devamının zorunlu olup olmadığını değerlendirir.

Sınır dışı edilecek herkes geri gönderme merkezine gönderilir mi?

Hayır. Yalnızca hakkında idari gözetim kararı verilenler merkeze gönderilir. Yalnızca sınır dışı kararı bulunan ve kendisine çıkış süresi tanınan yabancılar merkeze alınmaz.

İdare mahkemesinde dava açmak için avukat zorunlu mu?

Hayır, ne idare mahkemesinde ne de sulh ceza hakimliğinde avukat zorunluluğu vardır. Ancak sürelerin kısalığı ve iki ayrı mercie başvurma gerekliliği nedeniyle hukuki destek almanız önerilir.

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.