Ayıplı Mal Nedir? İade, Değişim, Garanti ve Tüketicinin Hakları

Tüketici HukukuAyıplı Mal Nedir? İade, Değişim, Garanti ve Tüketicinin Hakları

Yeni aldığınız çamaşır makinesi ilk haftada su kaçırıyor, telefonunuz üçüncü kez aynı arızayla servise gidiyor ya da sıfır kilometre aracınızda boya farkı çıkıyor. Tüketici hukukunda bu durumların ortak adı ayıptır. Ayıp, kanunun en ayrıntılı koruma sağladığı alanlardan biridir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK), ayıplı malı 8 ila 12. maddelerde düzenler. Garanti belgesi ve satış sonrası hizmetler ise Kanun’un 56 ve 58. maddeleri ile bunlara dayanan iki yönetmelikte yer alır. Bu yazıda ayıplı malın ne olduğunu, iade, değişim, onarım ve indirim haklarını, garanti ve servis kurallarını, değişim hakkının hangi hallerde doğduğunu ve ikinci el ile yenilenmiş ürünlerdeki farkları anlatıyoruz. Tadilat, kurs, oto servis gibi hizmetlerdeki sorunlar için ayıplı hizmet nedeniyle tüketicinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Kim sorumlu?

Ayıba ilişkin koruma, malı ticari veya mesleki olmayan bir amaçla, bu işi ticari olarak yapan bir satıcıdan edinmiş olmanıza bağlıdır. Sorumluluk tek bir kişide toplanmaz.

• Satıcı: Malı size satan işletmedir ve ayıptan doğrudan sorumludur. Dört seçimlik hakkın tamamı satıcıya karşı kullanılabilir.
• Üretici ve ithalatçı: Ücretsiz onarım ve değişim taleplerinde satıcıyla birlikte müteselsilen sorumludur (m. 11). Ayıbın malı piyasaya sürdükten sonra doğduğunu ispat ederlerse sorumluluktan kurtulurlar.

İnternet pazaryerlerinin ayıplı maldan sorumlu olup olmadığı uzun süre tartışmalı oldu. Anayasa Mahkemesi’nin 12.02.2026 tarihli, E. 2024/187, K. 2026/42 sayılı kararı (Resmi Gazete, 2 Haziran 2026) aracı hizmet sağlayıcıyı ayıplı maldan sorumlu tutmayan düzenlemeyi iptal etti; iptal hükmü 2 Mart 2027’de yürürlüğe girecek. Ayrıntılar için ürünün teslim edilmemesi ve pazaryerlerinin sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.

Ayıplı mal nedir?

Ayıplı mal, tüketiciye teslim anında taraflarca kararlaştırılmış örnek veya modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özelliği taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır (m. 8). Kanun, ayıbın nerede aranacağını geniş tutar.

• Vaat edilen özelliklerin eksikliği: Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet sitesinde, reklam ve ilanlarında belirtilen özellikleri taşımayan mal ayıplıdır.
• Beyan ve teknik düzenlemeye aykırılık: Satıcının bildirdiği veya teknik düzenlemesinde belirlenen niteliğe uymayan mal.
• Kullanım amacına aykırılık: Benzer malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki ya da ekonomik eksiklikler içeren mal. Hukuki ayıba örnek olarak üzerinde haciz bulunan veya çalıntı kaydı olan bir araç verilebilir.
• Hatalı montaj: Montajı satıcı veya onun sorumluluğundaki kişilerce hatalı yapılan mal sözleşmeye aykırıdır. Montajı tüketici yapmış ve hata kurulum talimatındaki yanlışlık veya eksiklikten doğmuşsa sonuç değişmez.

Bilerek alınan ayıplı mal

Sözleşme kurulurken ayıbı biliyor veya bilmeniz gerekiyorsa, o ayıp için seçimlik haklarınızı kullanamazsınız (m. 10). Bu nedenle ayıplı olarak satışa sunulan mallarda ayıba ilişkin açıklayıcı bilginin malın üzerine veya ambalajına okunaklı bir etiketle konulması ya da fatura veya fişte belirtilmesi zorunludur. “İndirimli ürün” veya “teşhir ürünü” ifadesi tek başına bu yükümlülüğü karşılamaz; etiket ayıbın ne olduğunu açıklamalıdır.

Reklamdaki açıklamalar

Satıcı, kendi yapmadığı bir reklam açıklamasıyla bazı hallerde bağlı değildir. Açıklamadan haberdar olmadığını ve olmasının da beklenemeyeceğini, açıklamanın satış anında düzeltildiğini ya da satın alma kararını etkilemediğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir (m. 9). İspat yükü satıcıdadır.

İade, değişim, onarım ve indirim

Mal ayıplı çıktığında kanun size dört seçenek tanır ve satıcı, tercih ettiğiniz hakkı yerine getirmekle yükümlüdür (m. 11). Kanun bu haklar arasında bir sıra öngörmez. “Önce servise gönderelim” yanıtı, doğrudan değişim veya iade talebinizi geçersiz kılmaz.

Satıcının süresi

Ücretsiz onarım veya değişim talebi, satıcıya yöneltildiği tarihten itibaren 30 iş günü içinde, konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda 60 iş günü içinde yerine getirilmelidir. Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği ekindeki listede yer alan mallarda onarım, o yönetmelikte belirlenen azami tamir süresi içinde yapılmalıdır. Bu süreler aşılırsa diğer seçimlik haklarınızı kullanabilirsiniz. Seçimlik hakkı yerine getiren taraf bununla ilgili tüm masraflara katlanır.

Orantısızlık savunması

Onarım veya değişim satıcı için orantısız güçlükler doğuracaksa tüketici sözleşmeden dönme veya bedel indirimi haklarından birini kullanabilir. Orantısızlığın tayininde malın ayıpsız değeri, ayıbın önemi ve diğer seçimlik haklara başvurmanın tüketici açısından sorun oluşturup oluşturmayacağı birlikte değerlendirilir. Bu savunma satıcıya seçim hakkı vermez; yalnızca sizin tercih ettiğiniz onarım veya değişimin yerine dönme ya da indirimi koyar.

Yargıtay’ın yaklaşımı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 23.09.2020 tarihli, 2017/13-633 E., 2020/663 K. sayılı kararında, sıfır kilometre araçta üretimden kaynaklanan ve satışta açıklanmayan boya ayıbı nedeniyle aracın ayıpsız misliyle değiştirilmesine ilişkin kararı onamıştır. Ayıbın giderilme maliyetinin düşük olması, gizlenmiş ayıp karşısında değişim talebini engellememiştir.

Aynı Kurul, 23.03.2021 tarihli, 2020/13-35 E., 2021/317 K. sayılı kararında ise fren arızasının onarımla tamamen giderildiği ve araçta değer kaybı kalmadığı bir olayda misliyle değişimin hakkaniyetle bağdaşmadığına karar vermiştir. Her iki karar da önceki 4077 sayılı Kanun dönemine ait olmakla birlikte, 6502 sayılı Kanun’daki orantısızlık ölçütüne de atıf yapar.

Kurulun 2025 yılında verdiği bir kararda ise seçimlik hakkın tüketiciye ait olduğu yeniden teyit edilmiş, yargılama süresince araçta artan kilometrenin tüketici aleyhine değerlendirilemeyeceği kabul edilmiştir.

Tazminat

Seçimlik haklar, uğradığınız zararın tazminini istemenize engel değildir. Ayıp nedeniyle başka eşyalarınız zarar gördüyse, örneğin su kaçıran makine parkeyi bozduysa, ya da ek masrafa girdiyseniz TBK hükümlerine göre tazminat talep edebilirsiniz (m. 11).

Garanti belgesi: süre ve kapsam

Garanti, kanundan doğan ayıp sorumluluğunun yanında üretici veya ithalatçının verdiği ek bir güvencedir. Kural TKHK m. 56’da, ayrıntılar 13 Haziran 2014 tarihli Garanti Belgesi Yönetmeliği’nde yer alır. Yönetmelik, ekindeki listede sayılan mallara uygulanır. Beyaz eşya, televizyon, cep telefonu, bilgisayar ve otomobil gibi dayanıklı tüketim mallarının çoğu bu listededir.

Garanti belgesi verme yükümlülüğü

• Düzenleyen: Garanti belgesini üretici veya ithalatçı, anlaşılır bir dille ve listedeki kullanılmamış mallar için düzenler (Yönetmelik m. 5).
• Veren: Belgenin tüketiciye verilmesi ve bunun ispatı satıcının yükümlülüğüdür. Satıcı “belgeyi verdim” dediğinde bunu kanıtlaması gerekir.
• Fatura yerine geçmez: Fatura, garanti belgesinin yerini tutmaz. Belge kalıcı veri saklayıcısıyla, yani elektronik ortamda da verilebilir; talep ederseniz kağıt olarak verilmelidir.
• Zorunlu bilgiler: Belgede üretici veya ithalatçı ile satıcının bilgileri, fatura tarih ve numarası, malın bilgileri, teslim tarihi ve yeri, garanti ve azami tamir süreleri, seçimlik haklarınız ve kullanım hatalarına ilişkin bilgiler yer almalıdır (m. 7).

Garanti belgesi verilmemesi idari para cezası gerektirir; ancak belgenin verilmemesi veya kaybolması kanuni ayıp haklarınızı ortadan kaldırmaz.

Garanti süresi

Garanti süresi malın tüketiciye teslim tarihinden başlar ve asgari iki yıldır; yönetmelik ekinde bazı mallar için farklı bir ölçü birimiyle belirlenen değer de esas alınabilir (m. 6). Üretici bu süreyi uzatabilir, kısaltamaz. Malın arızalanması durumunda tamirde geçen süre garanti süresine eklenir. Örneğin iki yıllık garantinin 20. ayında 15 gün serviste kalan bir televizyonun garantisi, o 15 gün kadar uzar.

Garanti kapsamındaki onarımda tüketiciden işçilik, yedek parça, nakliye veya kargo gibi hiçbir ad altında ücret istenemez. Ücretsiz onarımı satıcıdan isteyebileceğiniz gibi doğrudan üretici veya ithalatçıya da başvurabilirsiniz; sorumlulukları müteselsildir (m. 8).

Servis, tamir süresi ve ikame ürün

Satış sonrası hizmetler TKHK m. 58 ve 13 Haziran 2014 tarihli, 2020’de önemli ölçüde değiştirilen Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği ile düzenlenir.

Azami tamir süresi

Her mal grubu için yönetmelik ekinde bir azami tamir süresi belirlenmiştir. Bu süre listedeki malların çoğunda 20 iş günü, otomobil, kamyonet, motosiklet ve karavan gibi taşıtlarda 45 iş günüdür. Süre, garanti süresi içinde arızanın yetkili servise veya satıcıya bildirildiği tarihten, garanti dışında ise malın servise teslim tarihinden başlar (m. 10). Arızayı bildirdiğinizi ispat yükü size aittir. Telefonla bildirimde kayıt numarası alın.

Tamir sürerken ikame ürün

Garanti süresi içindeki arıza 10 iş günü içinde giderilemezse, üretici veya ithalatçı, tamir tamamlanıncaya kadar benzer özelliklere sahip başka bir malı kullanımınıza vermekle yükümlüdür (m. 14). İkame malı istemediğinizi açıkça belirtirseniz bu yükümlülük kalkar; bunu ispat yükü üretici veya ithalatçıdadır. Onuncu iş günü dolduğunda talebinizi yazılı iletmeniz yararlı olur.

Servis fişi ve servis raporu

Malı servise teslim ettiğinizde, malı teslim edenin ve alanın bilgilerini, şikayetinizi, malın cinsini, markasını, modelini ve teslim tarihini gösteren bir belge almalısınız. Onarım sonunda düzenlenen servis fişinde arızaya ve yapılan işlemlere ilişkin bilgiler yer almalıdır (m. 11). Servis fişleri, ileride “tekrar arıza” iddiasını kanıtlamanın en güçlü yoludur.

Kullanım ömrü ve yedek parça

Garanti süresi bitse de üretici ve ithalatçının yükümlülüğü sona ermez. Bakanlıkça belirlenen kullanım ömrü boyunca bakım ve onarım hizmeti sağlamak ve talep halinde yedek parça satmak zorundadırlar (TKHK m. 58; Yönetmelik m. 12). Kullanım ömrü yönetmelik ekinde ürün grubuna göre belirlenir ve teslim tarihinden başlar. Örneğin cep telefonu ve bilgisayarlarda 5 yıl, beyaz eşya ve otomobillerde 10 yıl olarak uygulanmaktadır. Bu sürede “parça yok” gerekçesi üreticiyi sorumluluktan kurtarmaz.

Garanti dışındaki onarım ücretlidir. Ancak garanti süresi dışında yetkili serviste yapılan onarımdan sonra aynı arıza bir yıl içinde tekrarlarsa ücret alınamaz; değiştirilen parça için de en az altı ay garanti verilir (m. 10). Bu kurallar özellikle oto servis uyuşmazlıklarında önem taşır ve ayıplı hizmet yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Değişim ve iade hakkı ne zaman doğar?

Değişim veya iade istemek için malın birkaç kez bozulmasını beklemeniz gerekmez. Mal ayıplıysa, teslimden itibaren iki yıl içinde dört seçimlik haktan birini doğrudan seçebilirsiniz. Garanti Belgesi Yönetmeliği’nin m. 9 hükmü, ücretsiz onarımı tercih etmiş tüketicinin bu tercihine bağlı kalmamasını sağlar.

Halk arasında “bir yıl içinde aynı arıza üç kez tekrarlarsa değişim yapılır” şeklinde bilinen sayısal ölçüt, 2014’te yürürlükten kalkan eski yönetmeliğe aittir. Bugünkü düzenleme bir sayı aramaz. Onarımdan sonra malın garanti süresi içinde yeniden arızalanması yeterlidir. Tekrar arızanın aynı arıza olması da gerekmez; yönetmelik “tekrar arızalanması” ifadesini kullanır.

• Rapor süresi: Tamirin mümkün olmadığına ilişkin rapor, arıza bildiriminden sonra azami tamir süresi içinde düzenlenmelidir. Rapor gecikiyorsa azami sürenin aşılması ayrıca bir hak doğurur.
• Değiştirilen malın garantisi: Değişimle verilen yeni malın garanti süresi, satın aldığınız malın kalan garanti süresiyle sınırlıdır (m. 10). Garanti sıfırdan başlamaz.
• Muhatap: Bu haklar satıcıya karşı kullanılır. Satıcının “üreticiye yazın” yanıtı sizi bağlamaz; müteselsil sorumluluk nedeniyle üretici veya ithalatçıya da başvurabilirsiniz.

Model piyasadan kalkmışsa ayıpsız misliyle değişim imkansız hale gelebilir; bu durumda bedel iadesi gündeme gelir ve ödediğiniz bedelin tamamı derhal geri verilmelidir.

Kullanıcı hatası iddiası ve ispat

Servislerin en sık başvurduğu savunma, arızanın kullanım hatasından kaynaklandığıdır: “sıvı teması”, “darbe izi”, “voltaj dalgalanması”, “kireç” gibi. Malı tanıtma ve kullanma kılavuzuna aykırı kullanmanızdan doğan arızalar garanti kapsamı dışındadır (Garanti Belgesi Yönetmeliği m. 11). Ancak bu iddia kendiliğinden geçerli değildir.

• Raporla belirlenmeli: Kullanım hatası, yetkili servis, servis yoksa satıcı, ithalatçı veya üretici tarafından azami tamir süresi içinde düzenlenecek bir raporla belirlenir. Raporun bir örneği size verilmelidir. Sözlü açıklama yetmez.
• İtiraz edilebilir: Rapora katılmıyorsanız tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvurup bilirkişi incelemesi isteyebilirsiniz. Servis raporu hakem heyeti veya mahkeme için bağlayıcı değildir.

Altı ay karinesi

Ayıplı mal uyuşmazlıklarında tüketici lehine önemli bir karine vardır: teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir (m. 10). Bu sürede satıcı, ayıbın teslimden sonra, örneğin kullanım hatasıyla oluştuğunu ispat etmek zorundadır. Karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz; örneğin bir gıda ürününün tüketim tarihi geçtikten sonra bozulması bu kapsamda değerlendirilmez.

Altı ay geçtikten sonra ortaya çıkan ayıplarda, ayıbın teslim anında var olduğunu ispat yükü size geçer. Bu noktada üretim hatasını gösteren bilirkişi raporu belirleyici olur. Aynı arızanın aynı modelde yaygın görülmesi veya üreticinin geri çağırma duyuruları da delil olabilir.

• Elinizde bulunması gerekenler: Fatura, garanti belgesi, servis teslim belgeleri ve servis fişleri, arızanın tekrarlandığını gösteren kayıtlar, tarihli fotoğraf ve videolar, satıcı ve servisle yazışmalar.
• Satıcı tarafının olası savunmaları: Kullanım hatası, ayıbın satışta bildirildiği, olağan yıpranma, yetkisiz serviste müdahale yapıldığı, talebin orantısız olduğu ve zamanaşımı.

İkinci el ve yenilenmiş ürünler

İşletmeden alınan ikinci el mal

İkinci el bir malı galeri, mağaza veya çevrim içi satış yapan bir işletmeden aldıysanız tüketici korumasından yararlanırsınız. Fark, sorumluluk süresindedir. Satıcının ikinci el maldaki sorumluluğu sözleşmeyle kısaltılabilir; ancak bir yıldan, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz (m. 12). Garanti Belgesi Yönetmeliği yalnızca kullanılmamış mallar için belge zorunluluğu getirdiğinden, ikinci el malda garanti belgesi verilmemesi olağandır. Bu durumda dayanağınız doğrudan kanuni ayıp hükümleridir.

Malın kullanılmış olmasından kaynaklanan olağan yıpranma ayıp sayılmaz. Buna karşılık satıcının bildirmediği ve malın yaşına göre beklenmeyen kusurlar ayıptır. Galeriden alınan araçlarda satış öncesi düzenlenen ekspertiz raporunu mutlaka isteyin ve saklayın.

Yenilenmiş ürünler

Cep telefonu, tablet, akıllı saat ve oyun konsolu gibi ürünlerin yetkili yenileme merkezlerince yenilenerek satışı ayrıca düzenlenmiştir. 27 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan ve 1 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren Yenilenmiş Ürünler Hakkında Yönetmelik kapsama televizyonları da eklemiş ve yenilenmiş ürünlerde mağazadan yapılan alışverişlere de 14 günlük cayma hakkı tanımıştır. Yenilenmiş ürünler teslimden itibaren en az bir yıl garantiyle satılır. Ambalajda, etikette, reklam ve ilanlarda “yenilenmiş” ibaresi ve yenileme merkezinin bilgisi yer almalıdır.

Bireyden alınan mal ve gizli ayıp

İkinci el bir malı başka bir bireyden aldıysanız TKHK uygulanmaz; TBK’nın satış hükümleri geçerlidir. Alıcı, malı teslim aldıktan sonra işlerin olağan akışına göre imkan bulunur bulunmaz gözden geçirmeli ve bir ayıp görürse bunu satıcıya uygun bir süre içinde bildirmelidir (TBK m. 223). Bildirim yapılmazsa mal kabul edilmiş sayılır. Olağan inceleme ile anlaşılamayan gizli ayıp sonradan ortaya çıkarsa, alıcı bunu derhal bildirmelidir.

Gizli ayıp, teslim sırasında olağan bir incelemeyle fark edilemeyen ve sonradan ortaya çıkan ayıptır. Satıcı ayıbı biliyor ve bunu hileyle gizlemişse zamanaşımı süreleri uygulanmaz.

Bildirim ve zamanaşımı

TKHK, ayıbın satıcıya bildirilmesi için belirli bir süre öngörmez; önceki 4077 sayılı Kanun’daki 30 günlük bildirim süresi 6502 sayılı Kanun’da yer almaz. Yine de ayıbı fark eder etmez yazılı olarak bildirmeniz önemlidir.

Süreler, ayıbın daha sonra ortaya çıkması halinde de teslim tarihinden işlemeye devam eder. Kanunda veya sözleşmede daha uzun bir süre öngörülmüşse o süre uygulanır; üreticinin verdiği uzatılmış garanti bu açıdan önem taşır. Diğer tüketici uyuşmazlıklarındaki süreler için zamanaşımı ve hak düşürücü süreler yazımıza bakabilirsiniz. Müteahhitten alınan konutlardaki ayıplar ise kendine özgü sorunlar taşır ve müteahhide karşı tüketicinin hakları yazımızda ele alınmıştır.

Ayıplı ürün için adım adım

1. Ayıbı belgeleyinArızayı veya kusuru tarihli fotoğraf ve videoyla kayda alın. Malı kullanmaya devam etmek zorunda değilseniz kullanımı durdurun.
2. Seçimlik hakkınızı yazılı bildirinSatıcıya e-posta, KEP veya iadeli taahhütlü mektupla hangi hakkı kullandığınızı açıkça yazın: iade, değişim, onarım ya da indirim.
3. Servise verirken belge alınOnarımı seçtiyseniz malı yetkili servise teslim ederken teslim belgesi alın. Onuncu iş gününde ikame ürün, azami tamir süresi dolduğunda değişim veya iade talebinizi yazılı iletin.
4. Rapora itiraz edinServis kullanım hatası veya tamirin imkansızlığı yönünde rapor verirse bir örneğini isteyin. Katılmıyorsanız bunu yazılı bildirin.
5. Hakem heyetine veya mahkemeye başvurun2026 yılı için 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurulur; bu tutar her yıl yeniden belirlenir. Ayrıntılar hakem heyeti başvuru rehberimizde. Bu tutar ve üzerindeki uyuşmazlıklarda önce zorunlu arabuluculuğa, anlaşma olmazsa tüketici mahkemesine gidilir.

Ürünü internetten aldıysanız ayıp hakları cayma hakkından bağımsızdır. 14 günlük cayma süresi geçmiş olsa bile ayıp nedeniyle seçimlik haklarınızı kullanabilirsiniz; cayma hakkının kendisi için cayma hakkı yazımıza, başvuru yollarının genel haritası için tüketicinin hakları rehberimize bakabilirsiniz.

• Satıcının yönlendirmesiyle seçimlik hakkı kullanmadan malı servise bırakıp aylarca beklemek.
• Garanti süresi bitince ayıp haklarının da sona erdiğini sanmak.
• “Bir yılda üç arıza” gibi yürürlükte olmayan bir ölçütü beklemek.
• Teslimden itibaren işleyen iki yıllık süreyi ayıbın fark edildiği tarihten başlatmak.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

Tüketici Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla