Tüketici hukukunda haklı olmak tek başına yetmez; hakkı zamanında kullanmak gerekir. Ayıplı bir ürün için iki yıl, cayma için on dört gün, hakem heyeti kararına itiraz için iki hafta… Bu sürelerden birini kaçırmak, en güçlü talebi bile sonuçsuz bırakabilir. Üstelik sürelerin bir kısmı zamanaşımı, bir kısmı hak düşürücü süre, bir kısmı da yalnızca karşı tarafa tanınmış bir ifa süresidir ve her birinin sonucu farklıdır.
Bu yazı, tüketici uyuşmazlıklarında karşınıza çıkabilecek süreleri tek bir yerde toplamak için hazırlandı. Önce zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki farkı açıklıyor, ardından büyük bir özet tabloda süreleri kanun maddeleriyle birlikte veriyoruz. Sonraki bölümlerde ayıplı mal ve hizmet, cayma, ön ödemeli konut, abonelik, kredi ve kredi kartı, garanti, senet, hakem heyeti ve arabuluculuk sürelerini ve Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) genel zamanaşımı kurallarını ele alıyor; son olarak zamanaşımını kesen ve durduran halleri anlatıyoruz.
- Ayıplı ürün için ne kadar sürem var?
- Malda teslimden, hizmette ifadan itibaren 2 yıl; konut ve tatil amaçlı taşınmazda 5 yıl. Ayıp ağır kusur veya hileyle gizlendiyse bu süreler uygulanmaz.
- Cayma süresi her zaman 14 gün mü?
- Çoğu sözleşmede 14 gün; taksitle satışta 7 gün. Mesafeli ve iş yeri dışında kurulan sözleşmelerde cayma hakkı konusunda bilgilendirme yapılmamışsa süre en fazla bir yıl uzar.
- Hakem heyeti kararına ne zaman itiraz edilir?
- Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, tüketici mahkemesine.
- Arabuluculuk süreyi etkiler mi?
- Evet. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki fark
Hukukta “süre” kelimesi farklı kurumlar için kullanılır ve her birinin sonucu ayrıdır. Bir talebin ne zamana kadar ileri sürülebileceğini doğru değerlendirmek için önce sürenin niteliğini belirlemek gerekir.
Zamanaşımına uğramış bir alacak “eksik borç” haline gelir. Borçlu zamanaşımına uğramış borcu bilerek ya da bilmeyerek öderse, ödediğini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyemez. Zamanaşımı savunması yapılmadıkça hakim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz (TBK m. 161). Bu nedenle tüketici hakem heyetinde ya da mahkemede satıcı zamanaşımı savunmasında bulunmazsa, süresi geçmiş bir talep de incelenir ve kabul edilebilir.
Cayma süresi, ön ödemeli konutta 24 aylık dönme süresi ve istirdat davası süresi gibi süreler ise hak düşürücü niteliktedir. Süre geçtikten sonra hak kullanılamaz ve karşı taraf savunma yapmasa bile hakim bunu re’sen gözetir. Tüketici mevzuatında bunların yanında bir üçüncü grup da bulunur: satıcının, sağlayıcının veya bankanın uyması gereken ifa ve cevap süreleri. Örneğin ayıplı malın 30 iş günü içinde onarılması ya da dönmede bedelin 180 gün içinde iade edilmesi, karşı tarafın borcunun ne zaman muaccel olacağını ve temerrüdün ne zaman başlayacağını belirler.
| Özellik | Zamanaşımı | Hak düşürücü süre |
|---|---|---|
| Sürenin dolmasının sonucu | Alacak dava edilemez hale gelir, eksik borç olarak yaşar | Hak tamamen sona erer |
| Hakimin tutumu | Savunma yapılmadıkça dikkate alınmaz (TBK m. 161) | Kendiliğinden dikkate alınır |
| Kesilme ve durma | Kesilir ve durur (TBK m. 153-157) | Kural olarak kesilmez ve durmaz; arabuluculukta işlemez (6325 sayılı Kanun m. 18/A) |
| Ödenen geri istenebilir mi? | Süresi geçmiş borç için ödenen geri istenemez | Hak sona erdiği için ödeme sebepsiz zenginleşme olabilir |
| Tüketici hukukundan örnek | Ayıplı malda 2 yıl, ayıplı hizmette 2 yıl, TBK’daki genel süreler | Cayma süreleri, 24 aylık dönme, istirdat davası süresi |
Tüketici uyuşmazlıklarında süreler: özet tablo
Aşağıdaki tablo, tüketici uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan süreleri dayanaklarıyla birlikte gösterir. “Niteliği” sütunu, sürenin zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, yoksa karşı tarafa ya da size tanınmış bir ifa veya usul süresi mi olduğunu belirtir. Madde numarası doğrulanamayan düzenlemeler yalnızca adıyla gösterilmiştir.
| Konu | Süre ve başlangıcı | Niteliği | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ayıplı mal | 2 yıl, teslimden (ayıp sonradan ortaya çıksa bile) | Zamanaşımı | TKHK m. 12 |
| Konut ve tatil amaçlı taşınmazda ayıp | 5 yıl, taşınmazın tesliminden | Zamanaşımı | TKHK m. 12 |
| İkinci el satışta ayıp | Sözleşmeyle kısaltılabilir; en az 1 yıl, konutta en az 3 yıl | Zamanaşımı | TKHK m. 12 |
| Ayıplı hizmet | 2 yıl, hizmetin ifasından | Zamanaşımı | TKHK m. 16 |
| Ağır kusur veya hileyle gizlenen ayıp | 2 ve 5 yıllık süreler uygulanmaz | Zamanaşımı istisnası | TKHK m. 12, m. 16 |
| Eser sözleşmesinde taşınmaz yapı ayıbı | 5 yıl, teslimden; yüklenicinin ağır kusurunda 20 yıl | Zamanaşımı | TBK m. 478 |
| Ayıbın teslimde var sayılması | Teslimden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıplar | İspat karinesi | TKHK m. 10 |
| Ücretsiz onarım veya değişim | Talepten itibaren 30 iş günü; konutta 60 iş günü | Satıcının ifa süresi | TKHK m. 11 |
| Güvensiz üründen doğan zarar | Öğrenmeden itibaren 3 yıl, her halde zarardan itibaren 10 yıl | Zamanaşımı | 7223 sayılı Kanun m. 6 |
| Garanti süresi | En az 2 yıl, teslimden; tamirde geçen süre eklenir | Garanti süresi | TKHK m. 56 |
| Garanti kapsamında azami tamir süresi | Genel olarak 20 iş günü | Üretici ve satıcının ifa süresi | Garanti Belgesi Yönetmeliği |
| Mesafeli sözleşmede cayma | 14 gün; malda teslimden, hizmette sözleşmeden | Hak düşürücü | TKHK m. 48; Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği |
| İş yeri dışında kurulan sözleşmede cayma | 14 gün | Hak düşürücü | TKHK m. 47 |
| Cayma bilgilendirmesi yapılmamışsa | 14 günlük süre işlemez; hak, cayma süresinin bitiminden itibaren en geç 1 yıl sonra sona erer | Hak düşürücü | TKHK m. 47, m. 48 |
| Taksitle satışta cayma | 7 gün | Hak düşürücü | TKHK m. 18 |
| Tüketici kredisinde cayma | 14 gün | Hak düşürücü | TKHK m. 24 |
| Finansal hizmetlerde mesafeli cayma | 14 gün, sözleşmeden veya şartların edinilmesinden | Hak düşürücü | TKHK m. 49; Finansal Hizmetlere İlişkin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 8 |
| Devre tatilde cayma | 14 gün; eksik bilgilendirmede en fazla 1 yıl uzar | Hak düşürücü | TKHK m. 50; Devre Tatil ve Uzun Süreli Tatil Hizmeti Sözleşmeleri Yönetmeliği |
| Mesafeli satışta teslim | Taahhüt edilen süre; her halde siparişten itibaren 30 gün | Satıcının ifa süresi | TKHK m. 48 |
| Ön ödemeli konutta ön bilgilendirme | Sözleşmeden en az 1 gün önce | Satıcının yükümlülüğü | TKHK m. 40 |
| Ön ödemeli konutta cayma | 14 gün, sözleşmeden | Hak düşürücü | TKHK m. 43 |
| Ön ödemeli konutta gerekçesiz dönme | Sözleşmeden itibaren 24 aya kadar | Hak düşürücü | TKHK m. 45 |
| Proje değişikliği nedeniyle dönme | Bildirimden itibaren 1 ay | Hak düşürücü | Ön Ödemeli Konut Satışları Yönetmeliği m. 11 |
| Ön ödemeli konutta dönmede iade | Bildirimin ulaşmasından itibaren en geç 180 gün | Satıcının ifa süresi | TKHK m. 45 |
| Ön ödemeli konutun teslimi | Sözleşmeden itibaren en geç 48 ay | Satıcının azami ifa süresi | TKHK m. 44 |
| Konut kredisinde bankanın sorumluluğu | 1 yıl, sözleşmedeki veya fiili teslim tarihinden | Sorumluluk süresi | TKHK m. 35 |
| Kredide muacceliyet uyarısı | En az 30 gün süre verilmeli | Kredi verenin ihtar süresi | TKHK m. 28; konut finansmanında m. 34 |
| Aboneliğin feshi | Talebin ulaşmasından itibaren en geç 7 gün | Sağlayıcının ifa süresi | Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği m. 24 |
| Abonelikte peşin ödeme ve güvence iadesi | Fesihten itibaren 15 gün | Sağlayıcının ifa süresi | Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği m. 25 |
| Kredi kartı hesap özetine itiraz | Son ödeme tarihinden itibaren 10 gün; banka 20 günde cevaplar | İtiraz süresi; dava hakkı saklı | 5464 sayılı Kanun m. 11 |
| Kayıp veya çalıntı kart | Bildirimden önceki 24 saatteki kullanımda 150 TL ile sınırlı sorumluluk | Sorumluluk sınırı | 5464 sayılı Kanun m. 12 |
| Bono (kambiyo senedi) | 3 yıl, vadeden | Zamanaşımı | TTK m. 749 |
| Ödeme emrine itiraz | Genel takipte 7 gün, kambiyo senedine dayalı takipte 5 gün | Kesin süre | İİK m. 62, m. 168 |
| İstirdat davası | Cebri ödemeden itibaren 1 yıl | Hak düşürücü | İİK m. 72 |
| Hakem heyetinin karar süresi | Başvurudan itibaren en geç 6 ay | Usul süresi | Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliği |
| Hakem heyeti kararına itiraz | Tebliğden itibaren 2 hafta | Kesin süre | TKHK m. 70 |
| Zorunlu arabuluculuk | Görevlendirmeden itibaren 3 hafta; en fazla 1 hafta uzatma | Usul süresi | TKHK m. 73/A |
| Arabuluculuk sırasında süreler | Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez | Durma | 6325 sayılı Kanun m. 18/A |
| Sözleşmeden doğan alacaklar | 10 yıl, alacağın muaccel olmasından | Zamanaşımı | TBK m. 146 |
| Dönemsel edimler ve bazı alacaklar | 5 yıl | Zamanaşımı | TBK m. 147 |
| Haksız fiil | Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde fiilden itibaren 10 yıl | Zamanaşımı | TBK m. 72 |
| Sebepsiz zenginleşme | Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde zenginleşmeden itibaren 10 yıl | Zamanaşımı | TBK m. 82 |
Tablodaki parasal değerler ve bazı ikincil düzenlemeler değişebilir. Somut bir uyuşmazlıkta sürenin başlangıcı, sözleşmenin niteliği ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebileceğinden tablo genel bir yol haritası olarak okunmalıdır.
Ayıplı mal ve ayıplı hizmette süreler
Ayıplı maldan sorumluluk, kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmemişse, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre teslimden itibaren beş yıldır (TKHK m. 12/1). Ayıplı hizmette de süre iki yıldır ve hizmetin ifa edildiği tarihten başlar (TKHK m. 16). Satıcı sözleşmede daha uzun bir sorumluluk süresi üstlenebilir; kısaltma ise yalnızca ikinci el satışlarda ve sınırlı olarak mümkündür. İkinci el satışta satıcının sorumluluğu bir yıldan, konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz (TKHK m. 12/2).
Uygulamada en sık yapılan hata, iki yıllık süreyi ayıbın fark edildiği tarihten başlatmaktır. Örneğin Mart 2024’te teslim alınan bir buzdolabında Nisan 2026’da ortaya çıkan gizli bir üretim hatası için satıcı zamanaşımı savunmasında bulunabilir; çünkü süre teslimden itibaren işlemiştir. Bu durumda garanti süresinin devam edip etmediği ve üreticinin sorumluluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Ayıp, satıcının veya sağlayıcının ağır kusuru ya da hilesiyle gizlenmişse iki ve beş yıllık zamanaşımı hükümleri uygulanmaz (TKHK m. 12, m. 16). Örneğin kilometresi düşürülerek satılan bir araçta ya da sıvası altında bilerek gizlenen bir yapı kusurunda tüketici bu kısa sürelerle bağlı kalmaz. Hileyi ispat yükü tüketicidedir; servis kayıtları, ekspertiz raporları ve yazışmalar bu ispatta önem taşır.
İstisnanın hangi süreyle sınırlı olduğu kanunda açıkça yazılmamıştır. Öğretide bu halde TBK’nın genel on yıllık süresinin uygulanması gerektiğini savunan görüşler de bulunduğundan, hile iddiasına dayanılsa bile talebin gecikmeden ileri sürülmesi yararlıdır.
Konut ve yapı ayıplarında ek süreler
Müteahhitten satın alınan konutta TKHK m. 12’deki beş yıllık süre işler. Konut bir eser sözleşmesiyle, örneğin arsası size ait bir yapının inşası için yükleniciyle yapılan sözleşmeyle edinildiyse TBK’nın eser hükümleri de devreye girer: taşınmaz yapılarda yüklenicinin ayıptan sorumluluğu teslimden itibaren beş yıl, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıldır (TBK m. 478). Konuttaki ayıplar ve müteahhidin sorumluluğu için müteahhide karşı tüketicinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Süreye bağlı diğer ayıp kuralları
- Altı ay karinesi: Teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim anında var olduğu kabul edilir (TKHK m. 10/1). Bu sürede kullanım hatasını ispat yükü satıcıdadır.
- Bildirim süresi: TKHK, ayıbın satıcıya bildirilmesi için ayrı bir süre öngörmez. Yine de ayıbı fark eder etmez yazılı bildirimde bulunmak ispat bakımından yararlıdır.
- Onarım ve değişim süresi: Ücretsiz onarım veya değişim talebi en fazla 30 iş günü, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda 60 iş günü içinde yerine getirilmelidir (TKHK m. 11). Süre aşılırsa diğer seçimlik haklara geçilebilir.
- Güvensiz üründen doğan zarar: Ürünün güvensiz olması nedeniyle kişi veya mala gelen zararlarda tazminat talebi, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren üç yıl, her halde zararın doğduğu tarihten itibaren on yıl içinde ileri sürülmelidir (7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu m. 6).
Seçimlik hakların kullanımı için ayıplı mal ve ayıplı hizmet yazılarımıza bakabilirsiniz.
Cayma süreleri ve uzadığı haller
Cayma hakkı, tüketiciye gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden çıkma imkanı veren, süreye bağlı bir haktır. Süre geçince hak düşer. Kanun pek çok sözleşme türünde süreyi 14 gün olarak belirler: iş yeri dışında kurulan sözleşmeler (TKHK m. 47), mesafeli sözleşmeler (m. 48), finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmeler (m. 49), tüketici kredisi (m. 24), ön ödemeli konut (m. 43) ile devre tatil ve uzun süreli tatil hizmeti sözleşmeleri (m. 50). Taksitle satışta ise süre 7 gündür (m. 18).
Süre ne zaman başlar?
Mesafeli mal satışlarında cayma süresi malın tüketiciye veya onun belirlediği üçüncü kişiye teslimiyle, hizmet sözleşmelerinde ise sözleşmenin kurulduğu gün başlar. Finansal hizmetlerde süre sözleşmenin kurulmasıyla başlar; sözleşme şartları tüketiciye daha sonra verilmişse şartların edinildiği tarihten işler (Finansal Hizmetlere İlişkin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği m. 8). Ön ödemeli konutta ve tüketici kredisinde başlangıç sözleşme tarihidir.
Bildirimin cayma süresi içinde karşı tarafa yöneltilmesi yeterlidir; bildirimin süre bittikten sonra ulaşması hakkı ortadan kaldırmaz. Tüketici kredisinde bu kural kanunda açıkça yazılıdır (TKHK m. 24/2). Bu nedenle son gün gönderilen e-posta, kargoya verilen yazılı bildirim ya da noter ihtarı süreyi korur.
Bilgilendirme yapılmazsa süre uzar
Mesafeli ve iş yeri dışında kurulan sözleşmelerde tüketici, cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmemişse 14 günlük süreyle bağlı değildir. Bu durumda cayma hakkı, cayma süresinin bittiği tarihten itibaren en geç bir yıl sonra sona erer (TKHK m. 47, m. 48). Devre tatil sözleşmelerinde de ön bilgilendirme formu veya cayma formu verilmemişse süre Yönetmelikte öngörülen şekilde en fazla bir yıl uzar; eksiklik bu süre içinde giderilirse 14 gün giderildiği tarihten başlar. Tüketici kredisinde ise kredi veren, tüketiciyi cayma hakkı konusunda bilgilendirdiğini ispat etmekle yükümlüdür (TKHK m. 24/2).
Cayma sonrası süreler ve “30 gün” kuralları
Cayma hakkı kullanıldıktan sonra karşılıklı iade süreleri işlemeye başlar. Mesafeli sözleşmelerde tüketici, malı cayma bildiriminden itibaren 14 gün içinde geri gönderir; satıcı da teslimat masrafı dahil tüm ödemeleri 14 gün içinde iade eder. Mal teslim edilmişse satıcının süresi, kural olarak malın ön bilgilendirmede belirtilen taşıyıcıya teslim edildiği tarihten başlar (Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği). Ön ödemeli konutta satıcı 14 gün içinde iade yapar, tüketici satıcının iadesinden sonra 10 gün içinde edindiklerini geri verir. Tüketici kredisinde cayan tüketicinin anaparayı ve işlemiş faizi en geç 30 gün içinde geri ödemesi gerekir (tüketici kredisi hükümleri).
Tüketici mevzuatında 30 günlük süreler başka yerlerde de karşınıza çıkar: mesafeli satışta malın en geç 30 gün içinde teslim edilmesi gerekir (TKHK m. 48), ayıplı malın onarımı veya değişimi en fazla 30 iş günü sürebilir (m. 11) ve kredi veren, borcun tamamını muaccel kılmadan önce tüketiciye en az 30 gün süre vererek uyarıda bulunmak zorundadır (m. 28, m. 34). Cayma hakkının şartları ve istisnaları için tüketicinin cayma hakkı rehberimize bakabilirsiniz.
Ön ödemeli konutta süreler
Maketten veya projeden konut alımında süreler hem alıcının haklarını hem de satıcının borçlarını belirler. Satıcı, sözleşmeden en az bir gün önce ön bilgilendirme formunu vermek zorundadır (TKHK m. 40/2). Alıcı ilk 14 gün içinde masrafsız cayabilir (m. 43), sözleşme tarihinden itibaren 24 aya kadar da gerekçe göstermeden dönebilir (m. 45). Bu ikinci yolda satıcı, dönmenin yapıldığı döneme göre bedelin %2’si ile %8’i arasında tazminat ve yasal giderleri isteyebilir. 24 ay dolduktan sonra gerekçesiz dönme yolu kapanır.
Satıcı projede değişiklik yaparsa ve alıcı bunu kabul etmezse, bildirimden itibaren bir ay içinde bedel ödemeden dönebilir (Ön Ödemeli Konut Satışları Hakkında Yönetmelik m. 11). Dönmede ödenenler, bildirimin satıcıya ulaşmasından itibaren en geç 180 gün içinde iade edilir (TKHK m. 45). Konut, sözleşmedeki tarihte ve her halde sözleşmeden itibaren en geç 48 ay içinde teslim edilmelidir (m. 44). Konut bağlı bir krediyle alınmışsa bankanın satıcıyla birlikte sorumluluğu, teslim edilmemiş konutta sözleşmedeki teslim tarihinden, teslim edilmişse fiili teslim tarihinden itibaren bir yıl sürer (TKHK m. 35).
Konut uyuşmazlıklarında birden fazla süre aynı anda işler. 24 aylık dönme süresi, bankaya karşı bir yıllık sorumluluk süresi ve konutta beş yıllık ayıp süresi birbirinden bağımsızdır. Birinin devam etmesi diğerinin dolmasını engellemez.
Şekle aykırı yapılan, örneğin satış ofisinde imzalanan sözleşmelerde ödenen paranın iadesi sebepsiz zenginleşme hükümlerine tabidir ve TBK m. 82’deki sürelerle sınırlıdır. Ayrıntılar için ön ödemeli konut satış sözleşmesi ve alıcının hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Abonelik, kredi ve kredi kartında süreler
Abonelik
Belirsiz süreli ya da bir yıl ve daha uzun süreli abonelikler istenildiği zaman feshedilebilir (TKHK m. 52). Fesih talebi en geç 7 gün içinde yerine getirilir; bu süreden sonraki dönem için ücret istenemez (Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği m. 24, m. 25). Peşin ödenen tutarın kullanılmayan kısmı ve güvence bedeli fesihten itibaren 15 gün içinde iade edilir (m. 25). Taahhütlü aboneliklerde sağlayıcı, taahhüdün bittiğini en az bir fatura dönemi önce bildirmek zorundadır (m. 17). Haksız tahsil edilen abonelik ücretlerinin iadesinde, talebin dayanağına göre sözleşme zamanaşımı (TBK m. 146) veya sebepsiz zenginleşme zamanaşımı (TBK m. 82) gündeme gelir. Ayrıntılar için abonelik sözleşmesinin feshi ve haksız abonelik ücretleri yazımıza bakabilirsiniz.
Tüketici kredisi
Tüketici kredisinde cayma süresi 14 gündür (TKHK m. 24). Taksitlerin ödenmemesi halinde kredi verenin kalan borcun tamamını isteyebilmesi için en az iki ardışık taksitin ödenmemiş olması ve tüketiciye en az 30 gün süre verilerek muacceliyet uyarısında bulunulması gerekir (TKHK m. 28). Konut finansmanında da aynı 30 günlük uyarı süresi geçerlidir (m. 34). Kredi uyuşmazlıkları için tüketici kredisi sözleşmesi ve tüketicinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.
Kredi kartı
Kart hamili, kredi kartı işlemlerine son ödeme tarihinden itibaren 10 gün içinde itiraz edebilir; itiraz edilmeyen hesap özeti kesinleşir, ancak bu durum dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. Kart çıkaran kuruluş itirazı başvuru tarihinden itibaren 20 gün içinde gerekçeli olarak cevaplamak zorundadır (5464 sayılı Kanun m. 11). Kartın kaybolması veya çalınması halinde, derhal bildirim yapan kart hamili bildirimden önceki 24 saat içindeki hukuka aykırı kullanımdan 150 TL ile sınırlı olarak sorumludur; ağır ihmal veya kast halinde bu sınır uygulanmaz (m. 12). Uluslararası kart kuruluşlarının harcama itirazı (chargeback) kurallarında ise pek çok banka işlem veya beklenen teslim tarihinden itibaren 120 günlük bir süre uygular; bu süre kanunda düzenlenmemiştir, kart kuruluşlarının kurallarına dayanır. Ayrıntılar kredi kartı işlemlerine itiraz yazımızda.
Garanti süresi, senetler ve icra takibinde süreler
Garanti süresi ile yasal sorumluluk süresi
Garanti süresi malın teslim tarihinden başlar ve en az iki yıldır; malın tamirde geçen süresi garanti süresine eklenir (TKHK m. 56). Garanti kapsamındaki tamir, Garanti Belgesi Yönetmeliği’ne göre genel olarak en fazla 20 iş günü sürebilir. Garanti, satıcının TKHK m. 12’deki yasal sorumluluğundan ayrı ve ona ek bir güvencedir. İkisi çoğu zaman aynı iki yılı kapsadığı için karıştırılır; oysa üretici daha uzun bir garanti verdiğinde, iki yıllık yasal süre dolsa bile garanti belgesine dayanan haklar devam eder. Üretici ve ithalatçılar ayrıca malın kullanım ömrü boyunca satış sonrası bakım, onarım ve yedek parça hizmeti sağlamakla yükümlüdür (TKHK m. 58).
Tüketici senetleri
Tüketici işlemleri nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde yalnızca nama yazılı ve her taksit için ayrı ayrı senet düzenlenebilir; bu kurala aykırı senetler tüketici yönünden geçersizdir (TKHK m. 4/5). Geçerli bir bono ise vadeden itibaren üç yıllık zamanaşımına tabidir (TTK m. 749). Senede dayalı icra takibinde süreler çok kısadır: kambiyo senetlerine özgü takipte borca ve imzaya itiraz 5 gün (İİK m. 168), genel haciz yoluyla takipte ödeme emrine itiraz 7 gün içinde yapılmalıdır (İİK m. 62). Borç olmadığı halde takip baskısıyla ödeme yapılmışsa, ödenen para cebri ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davasıyla geri istenebilir (İİK m. 72). Senetlerin geçerliliği ve iadesi için tüketici senetlerinin geçerliliği ve iadesi yazımıza bakabilirsiniz.
Hakem heyeti, arabuluculuk ve dava sürecinde süreler
Tüketici hakem heyetine başvuru için kanunda ayrı bir başvuru süresi yoktur; başvuru, talebin tabi olduğu zamanaşımı veya hak düşürücü süre içinde yapılmalıdır. Heyet, başvuruları başvuru tarihi ve sırasına göre en geç altı ay içinde karara bağlar. Taraflar, hakem heyeti kararına karşı kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir (TKHK m. 70). Bu süre önceden 15 gündü; eski kaynaklarda hala bu ifadeye rastlanabilir. İtiraz, kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz; durdurma için mahkemeden ayrıca karar istenmesi gerekir. Lehine karar alan taraf ilamlı icra yoluna başvurduğunda borçluya gönderilen icra emrinde ödeme süresi 7 gündür. Başvuru ve itiraz usulü için tüketici hakem heyetine başvuru ve karara itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Hakem heyetinin görev sınırını aşan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hallerde en fazla bir hafta uzatılabilir (TKHK m. 73/A). Tüketici uyuşmazlıkları bakımından süreler açısından en önemli kural şudur:
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A; TKHK m. 73/A). Son tutanaktan sonra süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Tüketici uyuşmazlıklarında son tutanaktan sonra dava açmak için ayrıca öngörülmüş kısa bir süre yoktur; ancak kalan zamanaşımı süresi az ise dava gecikmeden açılmalıdır.
Hakem heyetine yapılan başvurunun zamanaşımını kesip kesmediği konusunda kanunda açık bir hüküm bulunmuyor. TBK m. 154, alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurmasını kesme sebebi sayar; tüketici hakem heyetinin bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceği tartışmaya açıktır. Bu belirsizlik nedeniyle başvuruyu sürenin son günlerine bırakmamak ve karara itiraz edilirse davayı takip etmek en güvenli yoldur. Arabuluculuk için tüketici davalarında zorunlu arabuluculuk, dava aşaması için tüketicinin hakları ve tüketici mahkemesinde dava yazılarımıza bakabilirsiniz.
Genel hükümler: sözleşme, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme
TKHK’da özel bir süre öngörülmeyen taleplerde TBK’nın genel zamanaşımı kuralları uygulanır. Hangi sürenin uygulanacağı talebin hukuki niteliğine bağlıdır.
- Sözleşmeden doğan alacaklar: Kanunda aksine hüküm yoksa on yıl (TBK m. 146). Örneğin müteahhidin teslim borcunu yerine getirmemesi nedeniyle dönme ve iade talebi bu kapsamdadır. Süre kural olarak alacağın muaccel olmasıyla başlar.
- Beş yıllık alacaklar: Kira bedelleri, anapara faizleri ve diğer dönemsel edimler ile yüklenicinin ağır kusuru dışında eser sözleşmesinden doğan alacaklar gibi kanunda sayılan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 147).
- Haksız fiil: Zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıl (TBK m. 72). Fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir dava zamanaşımı öngörüyorsa o süre uygulanır. Ayıplı ürünün yol açtığı yaralanma ya da dolandırıcılık yoluyla karttan yapılan harcamalarda üçüncü kişilere karşı talepler bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Sebepsiz zenginleşme: Geri isteme hakkının öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her halde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl (TBK m. 82). Şekle aykırı konut satışında ödenen paranın iadesi ve hiçbir sözleşmeye dayanmayan tahsilatların geri istenmesi bu kapsamdadır.
Aynı olay birden fazla talebe dayanak olabilir. Örneğin ayıplı bir ısıtıcının yol açtığı yangında, malın değeri için satıcıya karşı TKHK m. 12’deki iki yıllık süre, yangın zararı için üreticiye karşı 7223 sayılı Kanun’daki süre ve haksız fiil hükümleri ayrı ayrı değerlendirilir. Satıcı ve üretici tarafı ise çoğunlukla en kısa sürenin uygulanması gerektiğini savunur; bu nedenle talebin hangi hukuki sebebe dayandırıldığı dava dilekçesinde açıkça belirtilmelidir.
Zamanaşımını kesen ve durduran haller
Zamanaşımı işlemeye başladıktan sonra bazı olaylar süreyi sıfırlar, bazıları ise yalnızca bekletir. Bu ayrım, süresi dolmak üzere olan taleplerde belirleyicidir.
Kesilme: süre yeniden başlar
TBK m. 154’e göre zamanaşımı şu hallerde kesilir:
- Borçlunun borcu ikrar etmesi: Özellikle faiz ödemesi, kısmen ifada bulunması, rehin vermesi veya kefil göstermesi. Satıcının yazılı olarak ayıbı kabul edip onarım sözü vermesi de ikrar olarak değerlendirilebilir.
- Alacaklının yargısal girişimi: Dava açılması, def’i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurulması, icra takibi yapılması veya iflas masasına başvurulması.
Kesilmeyle birlikte zamanaşımı yeniden işlemeye başlar (TBK m. 156). Borç bir senetle ikrar edilmiş ya da mahkeme veya hakem kararıyla belirlenmişse yeni süre her durumda on yıldır. Dava sürerken tarafların her yargılama işlemi ve hakimin her kararıyla zamanaşımı yeniden kesilir (TBK m. 157). Dava görevsizlik veya yetkisizlik gibi bir sebeple reddedilirse, kanun alacaklıya yeniden başvurabilmesi için kısa bir ek süre tanır.
İhtarname ve şikayet zamanaşımını kesmez. Satıcıya noter ihtarı çekmek, çağrı merkezine şikayet etmek, Ticaret Bakanlığı’na ya da BTK’ya başvurmak TBK m. 154’te sayılmadığından tek başına zamanaşımını kesmez. Bu adımlar ispat ve temerrüt bakımından önemlidir; süreyi korumak için ise dava, icra takibi veya arabuluculuk başvurusu gerekir.
Durma: süre bekler
Durma hallerinde zamanaşımı hiç başlamaz ya da başlamışsa durur; durma sebebi ortadan kalkınca kaldığı yerden devam eder. TBK m. 153, eşler arasında evlilik süresince ya da alacağın Türk mahkemelerinde ileri sürülmesinin imkansız olduğu sürece olduğu gibi kanunda sayılan özel halleri düzenler. Tüketici uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan durma hali ise arabuluculuktur: arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m. 18/A).
Son olarak, zamanaşımından önceden feragat edilemez ve zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez. Satıcının ya da bankanın hazırladığı sözleşmede yer alan “talepler altı ay içinde bildirilmezse düşer” gibi kayıtlar, tüketici aleyhine kanuni süreleri kısalttığı ölçüde geçersizdir veya haksız şart denetimine tabidir.
- Ayıplı malda iki yıllık süreyi teslim yerine ayıbın fark edildiği tarihten başlatmak.
- Garanti süresinin dolmasını yasal hakların da sona ermesi sanmak.
- Noter ihtarı çekildiği için zamanaşımının kesildiğini düşünmek.
- Hakem heyeti kararının tebliğ tarihini kaydetmeyip iki haftalık itiraz süresini kaçırmak.
- Ön ödemeli konutta 24 aylık dönme süresini, teslim tarihine kadar devam ediyor sanmak.
- Kambiyo senedine dayalı takipte 5 günlük itiraz süresini genel takipteki 7 gün sanmak.
Sık sorulan sorular
Ayıplı ürün için iki yıl geçti; artık hiçbir hakkım yok mu?
İki yıllık süre zamanaşımıdır; hakkınız kendiliğinden düşmez, ancak satıcı zamanaşımı savunmasında bulunursa talebiniz reddedilir. Ayıp ağır kusur veya hileyle gizlendiyse iki yıllık süre uygulanmaz. Ürünün garanti süresi daha uzunsa garanti belgesine dayanan haklarınız da devam edebilir.
Konutta ayıp için süre ne kadar?
Konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda teslimden itibaren beş yıl. Ayıp ağır kusur veya hileyle gizlendiyse bu süre uygulanmaz. Eser sözleşmesiyle yaptırılan yapılarda yüklenicinin ağır kusuru varsa süre yirmi yıldır.
Cayma hakkımı 14. gün kullandım ama bildirim satıcıya sonra ulaştı. Geçerli mi?
Evet. Bildirimin cayma süresi içinde yöneltilmiş olması yeterlidir. Bildirimi e-posta, kayıtlı posta veya noter gibi gönderim tarihini gösteren bir yolla yapmanız ispat bakımından önemlidir.
Hakem heyeti kararına itiraz süresi 15 gün mü, iki hafta mı?
Güncel düzenlemeye göre kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. 15 gün ifadesi eski metne aittir. Süre tebliğ tarihinden işlediği için tebliğ zarfını ve tarihini saklayın.
Arabuluculuğa başvurmak zamanaşımını etkiler mi?
Evet. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Son tutanaktan sonra süre kaldığı yerden devam eder.
Satıcıya ihtarname çektim; zamanaşımı kesildi mi?
Hayır. İhtarname zamanaşımını kesen sebepler arasında sayılmaz. Zamanaşımı ancak borçlunun borcu ikrar etmesi, dava açılması, icra takibi yapılması gibi kanunda sayılan hallerde kesilir. İhtarname ise temerrüt ve ispat bakımından önemlidir.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla