Mülkiyet ve miras hakkı, Anayasa ile güvence altına alınmış temel haklardandır. Anayasa’nın 12. maddesine göre herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez ve vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Anayasa’nın 35. maddesi de “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir” hükmüyle başlar; bu haklar ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabilir, mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz. Türk vatandaşlığından izinle çıkan mavi kart sahipleri bakımından bu haklar, kanunun tanıdığı özel bir statüyle korunur.
Bu yazıda mavi kartlıların Türkiye’de taşınmaz edinme, koruma ve devretme hakkını, mirasçı olma ve miras bırakma durumlarını, yabancılara uygulanan sınırlamalardan farkını, tapu ve miras işlemlerinde pratikte dikkat edilmesi gerekenleri ve bir işleminiz reddedilirse izleyebileceğiniz yolları anlatıyoruz.
- Mavi kartlı Türkiye’de taşınmaz alabilir mi?
- Evet. Türk vatandaşları gibi, yabancılara uygulanan alan ve ülke sınırlamalarına tabi olmadan.
- Miras hakkı devam eder mi?
- Evet. Mavi kartlılar Türkiye’deki mallar bakımından Türk vatandaşları gibi mirasçı olur ve miras bırakır.
- Hangi mevzuat uygulanır?
- Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuat. Milli güvenlik ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklıdır.
- Kartı olmayan da yararlanır mı?
- Evet. Haklar kanundan doğar; kart, bu statüyü belgeler ve işlemleri kolaylaştırır.
Mavi kart haklarından kimler yararlanır?
Doğumla Türk vatandaşı olup Türk vatandaşlığından çıkma izni alarak ayrılan kişiler, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (TVK) m. 28’deki haklardan mavi kart ile yararlanır. Bu kişilerin üçüncü dereceye kadar altsoyları, yani çocukları, torunları ve torunlarının çocukları da aynı haklara sahiptir. Ebeveyniyle birlikte vatandaşlıktan çıkan çocuklar da bu kapsamdadır. Uygulamaya ilişkin ayrıntılı kurallar, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te yer alır.
Vatandaşlığı sonradan kazanıp izinle çıkanlar ile vatandaşlığı kaybettirilenler mavi kart haklarından yararlanamaz; bu kişiler Türkiye’de taşınmaz ve miras bakımından yabancı muamelesine tabidir. Mavi kartın kimlere verildiği ve nasıl alınacağı için mavi kart nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Mavi kartlılara tanınan haklar
TVK m. 28’e göre mavi kartlılar, milli güvenlik ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan “aynen yararlanmaya devam” eder. Yönetmelik bu kuralı iki yönden somutlaştırır:
- Sahip olunmayan haklar ve yükümlülükler: Mavi kartlıların askerlik yükümlülüğü yoktur; seçme ve seçilme, kamu görevine girme ve muafiyetli araç veya ev eşyası ithal etme hakları bulunmaz. Sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklıdır, ancak bu hakların kullanımında ilgili kanunlar uygulanır.
- Türk vatandaşları gibi yürütülen işlemler: İkamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras, taşınır ve taşınmaz edinimi ile ferağ (devir) gibi işlemler, Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuata göre yürütülür.
Mülkiyet ve miras hakkı, TVK m. 28’de sayılan istisnalar arasında yer almaz. Bu nedenle mavi kartlılar bu hakları Türk vatandaşları gibi kullanır. Mavi kartın kapsamadığı haklar ve Türk vatandaşlığına geri dönme yolu için mavi kartlıların yeniden Türk vatandaşlığına geçmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Yabancılara uygulanan sınırlamalardan farkı
Mavi kartın taşınmaz ve miras bakımından sağladığı avantajı görmek için yabancılara uygulanan rejimle karşılaştırmak gerekir. Yabancı gerçek kişilerin Türkiye’de taşınmaz edinimi Tapu Kanunu m. 35’te düzenlenir ve bir dizi sınırlamaya tabidir.
| Konu | Yabancı gerçek kişi | Mavi kartlı |
|---|---|---|
| Vatandaşı olunan ülke | Cumhurbaşkanınca izin verilen ülkelerin vatandaşları edinebilir | Ülke ayrımı yapılmaz |
| Alan sınırı | Ülke genelinde kişi başı 30 hektar (Cumhurbaşkanınca 60 hektara kadar artırılabilir) | Sınır yok |
| İlçe sınırı | Özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde 10’unu aşamaz | Sınır yok |
| Askeri yasak ve güvenlik bölgeleri | Kural olarak edinim yapılamaz | Türk vatandaşlarına uygulanan kurallar; milli güvenlik hükümleri saklı |
| Uygulanacak mevzuat | Yabancılara özgü kurallar ve izinler | Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuat |
Mavi kartlılar bu nedenle, kanuni bir kısıtlama ya da karşılıklılık şartı aranmaksızın Türkiye’de taşınmaz edinebilir. Edinme, koruma ve devir işlemlerinde Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuat geçerlidir. Bununla birlikte milli güvenlik ve kamu düzenine ilişkin hükümler saklı tutulmuştur; özel güvenlik alanlarına ilişkin düzenlemeler bu kapsamda değerlendirilir.
Mavi kartlının avantajı yalnızca kendi edinimleri için geçerlidir. Taşınmazınızı yabancı bir alıcıya satmak ya da yabancı eşinize bağışlamak istediğinizde, alıcının ya da bağış alanın durumu esas alınır ve yabancılara uygulanan sınırlamalar onun için uygulanır. Buna karşılık taşınmazınızı Türk vatandaşı ya da mavi kartlı bir yakınınıza devrettiğinizde işlem Türk vatandaşları arasındaki bir devir gibi yürütülür. Devir planlarken karşı tarafın statüsünü bu nedenle önceden kontrol edin.
Taşınmaz üzerinde mülkiyet hakkı
Mavi kartlı bir kişi Türkiye’de konut, işyeri, arsa ya da tarım arazisi satın alabilir, satabilir, bağışlayabilir, ipotek ettirebilir ve kiraya verebilir. Mülkiyet hakkının kazanılması, kullanılması ve korunması bakımından Türk vatandaşı bir malikten farkı yoktur. Uygulamada şu konulara dikkat etmek gerekir:
- Kimlik: Tapu işlemlerinde mavi kartınızı ve Türkiye Cumhuriyeti kimlik numaranızı kullanırsınız. Mavi kartı olmayan hak sahibinin, çıkma belgesi ve nüfus kaydıyla statüsünü göstermesi gerekir; bu durum işlemleri uzatabileceğinden kartın önceden alınması önerilir.
- Vekaletle işlem: Yurt dışında yaşıyorsanız tapu işlemleri için Türk dış temsilciliğinde ya da yabancı noterde düzenlenip apostil şerhi verilmiş bir vekaletname kullanabilirsiniz. Vekaletnamede taşınmazın ve yetkilerin açıkça yazılması gerekir.
- Ad farklılıkları: Yeni ülkenizde adınız ya da soyadınız değiştiyse, tapu kaydı ile kimlik belgeniz arasındaki farkı resmi belgelerle açıklamanız istenir.
- Mülkiyetin korunması: Taşınmazınıza el atılması, işgal ya da tapu kaydına ilişkin uyuşmazlıklarda Türk vatandaşlarının başvurabildiği bütün davaları açabilirsiniz. İdarenin kamulaştırma ya da imar gibi işlemlerine karşı da Türk malikler gibi itiraz ve dava hakkınız vardır.
Mavi kartlıların Türkiye’deki taşınmazlarından elde ettiği kira gelirleri ve satış kazançları da Türk vergi mevzuatına tabidir. Vergi uyuşmazlıklarında izlenecek yol için vergi davası nasıl açılır yazımıza bakabilirsiniz.
Miras hakkı
Miras hakkı da TVK m. 28’deki istisnalar arasında yer almadığından, mülkiyet hakkına ilişkin açıklamalar miras bakımından da geçerlidir. Mirastan doğan hakların kullanılmasında mavi kartlılar için ayrı bir mevzuat bulunmaz; Türk vatandaşlarına uygulanan mevzuat uygulanır. Milli güvenlik ve kamu düzenine ilişkin hükümler burada da saklıdır.
Mavi kartlının mirasçı olması
Türkiye’de ölen bir yakınınızdan kalan taşınmazlar bakımından, mavi kartlı olarak Türk vatandaşları gibi mirasçı olursunuz. Mirasçılık belgesini (veraset ilamı) sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alabilir, tapuda intikal işlemini yaptırabilirsiniz. Yabancı mirasçılar bakımından alan ve ülke sınırlamaları gündeme gelirken mavi kartlılar bu sınırlamalara tabi olmaz. Mirasın paylaşılması, ortaklığın giderilmesi ya da tenkis gibi uyuşmazlıklar adli yargıda görülür.
Mirası reddetmek isterseniz, Türk vatandaşı mirasçılar gibi kanuni süre içinde sulh hukuk mahkemesine beyanda bulunmanız gerekir. Yurt dışında yaşıyorsanız bu beyanı vekil aracılığıyla ya da dış temsilcilik kanalıyla yapabilirsiniz. Terekenin borca batık olduğundan şüpheleniyorsanız, ret süresini kaçırmamak için ölümü öğrenir öğrenmez Türkiye’deki tapu ve banka kayıtlarını araştırtın.
Mavi kartlının miras bırakması
Türkiye’deki taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu nedenle mavi kartlı bir kişinin Türkiye’deki taşınmazları, ölümünde Türk miras hukukuna göre mirasçılarına geçer. Mirasçıların durumu ise kendi statülerine göre değerlendirilir: üçüncü dereceye kadar altsoy olan mirasçılar mavi kart haklarından yararlanırken, örneğin mavi kartlının yabancı eşi Türkiye’deki taşınmazı yabancılara uygulanan kurallar çerçevesinde edinir.
Yeni vatandaşlık ülkesinin kuralları
Türkiye dışındaki mallarınız ve yeni vatandaşlık ülkenizin miras hukuku bakımından o ülkenin kuralları uygulanabilir. Bu nedenle yeni vatandaşlığınız nedeniyle mirasın kazanılmasına ilişkin bazı kısıtlamalarla ya da vergisel yükümlülüklerle karşılaşabilirsiniz. Ancak Türkiye’deki taşınmazlar üzerinde Türk vatandaşları gibi mirasçı olmaya devam edersiniz. Miras planlaması yaparken iki ülkenin kurallarını birlikte değerlendirmek, ileride çıkabilecek çatışmaları önler.
Mirasla Türkiye’deki bir malı edinen mavi kartlı, Türk vatandaşı mirasçılar gibi veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermekle yükümlüdür. Beyan süresi, ölümün ve mirasçının Türkiye’de ya da yurt dışında bulunmasına göre değişir. Süreyi kaçırmamak için ölümün ardından vergi dairesiyle erken temas kurun.
Yurt dışından miras intikali adım adım
Mavi kartlıların en sık karşılaştığı işlem, Türkiye’de vefat eden bir yakından kalan taşınmazın yurt dışından intikal ettirilmesidir. Aşağıdaki sıra, işlemlerin gereksiz yere uzamasını önler:
- Mavi kartınızı ve kimlik bilgilerinizi hazırlayınMavi kartınız yoksa önce dış temsilcilikten kart başvurusu yapın. Yeni ülkenizdeki ad ya da soyadı değişikliklerini gösteren belgeleri apostilli ve Türkçe tercümeli olarak hazırlayın.
- Vekaletname verinTürkiye’deki işlemleri yürütecek kişi için dış temsilcilikte ya da yabancı noterde, mirasçılık belgesi alma, veraset ve intikal vergisi beyannamesi verme ve tapuda intikal yapma yetkilerini açıkça içeren bir vekaletname düzenletin.
- Mirasçılık belgesini alınVekiliniz noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi alır. Mirasçılar arasında uyuşmazlık ya da yurt dışındaki bir vasiyetname varsa mahkeme yolu gerekebilir.
- Vergi beyannamesini verinVeraset ve intikal vergisi beyannamesi, kanuni süresi içinde ilgili vergi dairesine verilir. Vergi ödendikten ya da taksitlendirildikten sonra intikal işlemine geçilir.
- Tapuda intikal yapınTapu müdürlüğünde intikal işlemiyle taşınmaz mirasçılar adına paylı ya da elbirliği mülkiyeti olarak tescil edilir. Mavi kartınız, yabancılara uygulanan sınırlamaların sizin için uygulanmayacağını gösterir.
- Paylaşım ya da satışMirasçılar anlaşırsa taşınmazı paylaşabilir ya da satabilir. Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir; bu davalardan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur.
Bu işlemler sırasında tapu müdürlüğü ya da vergi dairesi mavi kartlı statünüzü tanımayıp sizi yabancı gibi işleme tabi tutmak isterse, işlemin yazılı olarak verilmesini isteyin. Yazılı ret işlemi, aşağıda anlatılan idari başvuru ve dava yolunun başlangıç noktasıdır.
Örneklerle mülkiyet ve miras
- Satın alma: Kanada vatandaşlığına geçmek için izinle Türk vatandaşlığından çıkan doğumla Türk bir kişi, Muğla’da 40 hektarlık bir zeytinlik satın almak istemektedir. Yabancı olsaydı 30 hektar sınırına takılırdı; mavi kartlı olduğu için Türk vatandaşı gibi işlem yapar.
- Mirasçı olma: Babası Türkiye’de vefat eden ve kendisi mavi kartlı olan bir kişi, Türk vatandaşı kardeşleriyle birlikte aynı paylarla mirasçı olur ve tapuda intikal işlemini mavi kartıyla yaptırır.
- Altsoy: Mavi kartlı bir dedenin yurt dışında doğan torunu, soy bağını belgeleyerek mavi kart haklarından yararlanır ve dedesinden kalan Türkiye’deki daireyi Türk vatandaşı gibi edinir.
- Yabancı eş: Mavi kartlı bir kişinin vefatında yabancı eşi de mirasçıdır; ancak eş mavi kart hakkına sahip olmadığından, Türkiye’deki taşınmazı yabancılara uygulanan kurallar çerçevesinde edinir.
Bir işleminiz reddedilirse başvuru ve dava yolu
Mavi kartlıların mülkiyet ve miras haklarına ilişkin uyuşmazlıklar iki farklı yargı koluna gidebilir. Hangi yolun izleneceği, uyuşmazlığın idareyle mi yoksa kişiler arasında mı olduğuna bağlıdır:
- İdari işlemler: Tapu müdürlüğünün mavi kartlıya yabancı muamelesi yaparak işlemi reddetmesi, nüfus müdürlüğünün mavi kart düzenlememesi ya da kişinin mavi kart haklarından yararlanamayacağı yönündeki kararlar idari işlemdir. Dava açmadan önce işlemi yapan makama ya da üst makama başvurarak işlemin kaldırılmasını isteyebilirsiniz. Bu başvuru dava süresini durdurur; 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK m. 11). Dava süresi ret işleminin tebliğinden itibaren 60 gündür (İYUK m. 7). Dava, işlemi yapan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır.
- Yürütmenin durdurulması: Satış ya da intikal işleminin yapılamaması nedeniyle telafisi güç bir zarar doğacaksa, açık hukuka aykırılıkla birlikte yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m. 27).
- Özel hukuk uyuşmazlıkları: Tapu iptali ve tescil, mirasın paylaşılması, ortaklığın giderilmesi, tenkis ve mirasçılık belgesinin iptali gibi davalar adli yargıda görülür. Taşınmazla ilgili davalarda kural olarak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
- Gerekli belgeler: Mavi kart ya da çıkma belgesi, nüfus kayıt örneği, tapu kaydı, mirasçılık belgesi, idarenin ret yazısı ve tebliğ belgesi.
İdari yargı ile adli yargı arasındaki ayrım için idari yargıda görevli ve yetkili mahkeme yazımıza bakabilirsiniz. Mavi kart haklarının dayanağı olan çıkma işlemi için de Türk vatandaşlığından çıkma yazımız yol gösterici olacaktır.
- Mavi kart almadan tapu işlemine başlamak ve statüyü işlem sırasında belgelemeye çalışmak.
- Yurt dışında düzenlenen vekaletnameyi apostilsiz ya da eksik yetkiyle göndermek.
- Yabancı eşin de mavi kartlı gibi işlem göreceğini sanmak.
- Veraset ve intikal vergisi beyan süresini kaçırmak.
- Tapu müdürlüğünün ret işlemine karşı idari başvuru ve dava sürelerini takip etmemek.
Sık sorulan sorular
Mavi kartlılar Türkiye’de taşınmaz sahibi olabilir mi?
Evet. Mavi kartlılar Türkiye’de Türk vatandaşları gibi taşınmaz edinebilir, satabilir ve devredebilir. Yabancılara uygulanan alan ve ülke sınırlamaları onlar için geçerli değildir.
Türk vatandaşlığından izinle çıkan mavi kartlıların miras hakkı devam eder mi?
Evet. Yeni vatandaşlıkları nedeniyle o ülkenin kurallarından kaynaklanan bazı kısıtlamalarla karşılaşabilirler; ancak Türkiye’deki taşınmazlar üzerinde Türk vatandaşları gibi mirasçı olmaya devam ederler.
Mavi kartlının çocukları da Türkiye’de taşınmaz alabilir mi?
Evet. Doğumla Türk vatandaşı olup izinle çıkan kişi ile onunla birlikte işlem gören çocukları ve üçüncü dereceye kadar altsoyu, yasal sınırlama olmaksızın Türk vatandaşları gibi değerlendirilir.
Mavi kartım yoksa tapu işlemi yapabilir miyim?
Haklarınız kanundan doğduğu için kart şart değildir. Ancak statünüzü çıkma belgesi ve nüfus kaydıyla göstermeniz gerekir; işlemlerin gecikmemesi için mavi kartı önceden almanız önerilir.
Yurt dışından tapu işlemi yaptırabilir miyim?
Evet. Türk dış temsilciliğinde ya da yabancı noterde düzenlenip apostil şerhi verilmiş bir vekaletnameyle, vekiliniz Türkiye’de tapu işlemlerinizi yürütebilir.
İdare mahkemesinde avukat tutmak zorunlu mu?
Zorunlu değildir. Ancak idari yargıdaki süreler kısa ve kesindir; mülkiyet ve miras uyuşmazlıklarının bir kısmı da adli yargıda görülür. Doğru yolu seçmek için bir avukattan destek almanız yararlı olur.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla