Kambiyo Senetlerine Dayalı İcra Takibinde İtiraz: İmzaya ve Borca İtiraz

İcra ve İflas HukukuKambiyo Senetlerine Dayalı İcra Takibinde İtiraz: İmzaya ve Borca İtiraz

Çek, bono ve poliçe, borcun sebebinden bağımsız, soyut borç ikrarı içeren kıymetli evraklardır. Bu senetlere dayanan alacaklar için kanun, alacaklıya genel ilamsız takipten daha hızlı ve güçlü bir yol tanır: kambiyo senetlerine özgü haciz yolu. Borçlunun savunma imkanları ise daha dar, süreleri daha kısadır.

Bu yazıda kambiyo senedine dayalı bir ödeme emri alan borçlunun hangi itirazları, hangi sürede ve nereye yapabileceğini; imzaya itiraz ile borca itirazın nasıl incelendiğini ve haksız çıkan tarafın karşılaşacağı tazminat ve para cezalarını anlatıyoruz. Yazı ağırlıklı olarak borçlunun bakış açısından yazıldı; alacaklının dikkat etmesi gereken noktalara da yer verdik. Senedin geçerlilik unsurları (çek ve bononun zorunlu unsurları) ticaret hukuku başlıklı yazılarımızda ayrıca ele alınmıştır.

Kambiyo senetlerine özgü takip nedir?

İİK m. 167 ve devamında düzenlenen bu takip yolu, poliçe, bono (emre muharrer senet) ve çeke dayanan alacaklar için öngörülmüş özel bir ilamsız takip türüdür. Kambiyo senetleri şekle sıkı sıkıya bağlıdır; Türk Ticaret Kanunu’nun (m. 670 vd.) aradığı zorunlu unsurlardan biri eksikse senet kambiyo senedi niteliğini kaybeder. Örneğin düzenleyenin imzası yoksa ya da bonoda zorunlu bir unsur eksikse senet bu takip yoluna konu edilemez. Böyle bir belge ancak adi borç senedi olarak genel hükümlere göre takip veya dava konusu olabilir.

Takip talebi ve icra dairesinin ön incelemesi

Alacaklı, İİK m. 58’deki genel unsurlara ek olarak senedin türünü, düzenleme tarihini ve numarası gibi bilgileri içeren takip talebini icra dairesine verir. Senedin aslı ve borçlu sayısı kadar örneği takip talebine eklenir; asıl, icra dairesinin kasasında saklanır. İcra dairesi takip talebini aldığında senedin kambiyo senedi niteliğini taşıyıp taşımadığını, alacaklının yetkili hamil olup olmadığını ve vadenin gelip gelmediğini inceler. Şartlar yoksa takip talebini reddeder.

Ödeme emri (Örnek 10)

Şartlar varsa icra dairesi, uygulamada “Örnek 10” olarak bilinen kambiyo senetlerine mahsus ödeme emrini düzenler ve senedin bir örneğiyle birlikte borçluya tebliğ eder. Ödeme emri borçluya şunları bildirir:

• Ödeme süresi: Borcun ve giderlerin 10 gün içinde ödenmesi.
• Şikayet ve itiraz süresi: Senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığı, imzanın borçluya ait olmadığı veya borçlu olunmadığı gibi iddiaların 5 gün içinde icra mahkemesine bildirilmesi.
• İmza ihtarı: Senetteki imzaya ayrıca ve açıkça itiraz edilmezse imzanın kabul edilmiş sayılacağı; imzanın haksız yere inkarı halinde para cezasına hükmedilebileceği.
• Mal beyanı: İtiraz edilmez ve borç ödenmezse 10 gün içinde mal beyanında bulunulması (İİK m. 74); itiraz reddedilirse 3 gün içinde (İİK m. 75).

Tebligatın usulsüz yapılması durumunda sürelerin hangi tarihten başlayacağı ayrı bir sorundur. Bu konuyu ödeme emri tebligatı ve usulsüz tebligat yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Borçlunun başvuru yolları ve süreler

Genel ilamsız takipte borçlu, icra dairesine “itiraz ediyorum” demekle takibi durdurabilir. Kambiyo takibinde tablo farklıdır. Başvuru icra mahkemesine yapılır, sebepler sınırlıdır ve ispat çoğu zaman belgeye bağlıdır. Genel ilamsız takipteki itiraz kurallarını ilamsız icra takibine itiraz yazımızda anlattık; aşağıdaki tablo iki yolu karşılaştırıyor.

Kambiyo takibinde borçlunun başvurabileceği yollar dört başlıkta toplanır. Hepsi için süre, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gündür ve başvuru dilekçeyle icra mahkemesine yapılır.

İmzaya itiraz

İmzaya itiraz, kambiyo takibinde borçlunun en güçlü savunma yoludur. Senetteki imza borçluya ait değilse, senet ne kadar şekle uygun görünürse görünsün borçlu bakımından takip dayanağını kaybeder.

Kim itiraz edebilir?

İtirazı, takipte borçlu sıfatı bulunan kişi yapar. Takibe taraf olmayan üçüncü kişilerin imzaya itiraz hakkı yoktur. Tüzel kişilere karşı yapılan takiplerde itiraz, tüzel kişiyi temsile yetkili kişi veya vekil aracılığıyla yapılır. Borçlu, senetteki imzanın kendi eli ürünü olmadığını, yani kendi iradesi dışında atıldığını ileri sürmelidir. Senedi şirket adına imzalayan kişinin temsil yetkisinin bulunmadığı gibi iddialar da icra mahkemesinde ileri sürülebilir; ancak bunların niteliği ve ispat yükü somut olaya göre farklı değerlendirilebilir.

İtiraz nasıl yapılır?

İmzaya itiraz ayrıca ve açıkça yapılmalıdır. “Borçlu değilim”, “senedi tanımıyorum” ya da “takibe itiraz ediyorum” gibi genel ifadeler imzaya itiraz sayılmaz ve imza kabul edilmiş sayılır. Dilekçede “senetteki imza bana ait değildir” şeklinde açık bir beyan bulunmalı, imza incelemesi istenmeli ve varsa karşılaştırmaya elverişli belgeler gösterilmelidir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Görevli mahkeme icra mahkemesidir. Kural olarak takibin yapıldığı icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine başvurulur. Bu mahkeme yalnızca imzanın borçluya ait olup olmadığını inceler; senedin hangi ilişki için verildiği veya borcun hakkaniyete uygun olup olmadığı gibi konulara girmez. Bu tür iddialar genel mahkemede açılacak davaların konusudur.

İmza incelemesi nasıl yapılır?

İmzaya itiraz üzerine icra mahkemesi duruşma açar. İnceleme, İİK m. 68/a’daki usule göre yürütülür. Bu usulün en önemli sonucu, ispat yükünün alacaklıda olmasıdır: imzanın borçluya ait olduğunu ispat etmek alacaklıya düşer. İnceleme ve bilirkişi giderlerini de alacaklı peşin olarak yatırır.

1. Senedin aslıMahkeme, icra dairesinde saklanan senedin aslını getirtir. İnceleme fotokopi üzerinden yapılmaz.
2. İmza örnekleriBorçludan duruşmada yazı ve imza örnekleri alınır. Bankalar, noterler, tapu ve nüfus müdürlükleri gibi resmi kurumlardaki, özellikle senet tarihine yakın döneme ait imzalar getirtilir.
3. Bilirkişi incelemesiDosya, grafoloji uzmanı bilirkişiye veya Adli Tıp Kurumu’na gönderilir. Bilirkişi senetteki imzayı örneklerle karşılaştırarak rapor düzenler.
4. KararMahkeme raporu diğer delillerle birlikte değerlendirerek itirazı kabul veya reddeder.

İmza borçluya ait değilse

İtiraz kabul edilir ve takip o borçlu bakımından durur. Alacaklı aynı senede dayanarak bu borçluya karşı kambiyo takibine devam edemez. Alacaklı, alacağının bulunduğunu düşünüyorsa genel hükümlere göre genel mahkemede dava açabilir. Mahkeme yargılama giderleri ve vekalet ücretini alacaklıya yükler. Alacaklı senedi takibe koymakta kötüniyetli veya ağır kusurluysa ayrıca tazminat ve para cezası gündeme gelir. Bu karar, borçlunun kambiyo hukukunun sıkı takip sisteminden kurtulması anlamına gelir.

İmza borçluya aitse

İtiraz reddedilir ve takip kaldığı yerden devam eder. Alacaklı haciz ve satış işlemlerine geçebilir; borçlu 3 gün içinde mal beyanında bulunmak zorundadır. Borçlunun taşınır ve taşınmazlarına, banka hesaplarına ve maaşına haciz konulabilir. Borçlu bu aşamada da borçlu olmadığını genel mahkemede ispatlamaya çalışabilir; bu konu aşağıda ele alınıyor.

Borca itiraz

Borca itiraz, borcun hiç doğmadığı, ödendiği, ertelendiği veya zamanaşımına uğradığı iddialarını kapsar. Senedin bedelinde tahrifat yapıldığı iddiası da uygulamada borca itiraz olarak değerlendirilir. Kambiyo takibinde borca itirazın kabulü kolay değildir. İcra hakimi tarafları en geç 30 gün içinde duruşmaya çağırır ve itirazı inceler. İtirazın kabul edilebilmesi için borcun bulunmadığının, ödendiğinin veya ertelendiğinin resmi bir belgeyle ya da alacaklının imzasını taşıyan ve imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispatlanması gerekir (İİK m. 169/a/1). Tanık beyanı veya imzası inkar edilen adi belgeler bu aşamada yeterli olmaz.

• Ödeme iddiası: Ödemenin bankadan, senet numarasına veya borç ilişkisine atıf yapılarak gönderildiğini gösteren dekontlar ve alacaklının imzasını taşıyan makbuzlar önem taşır.
• Zamanaşımı: Zamanaşımı senetten anlaşılıyorsa (örneğin vade ile takip tarihi arasındaki süreden) mahkeme takibin geçici durdurulmasına karar verebilir. Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri kısadır; bono ve poliçede düzenleyene karşı 3 yıl, çekte 6 aydır. Zamanaşımının kesildiğini veya durduğunu ispat yükü alacaklıdadır ve bu ispat da resmi veya imzası ikrar edilmiş belgeyle yapılır (İİK m. 169/a/4).
• Belgedeki imzanın inkarı: Borçlunun sunduğu belgedeki imzayı alacaklı inkar eder ve imza alacaklıya ait çıkarsa itiraz kabul edilir ve alacaklı %10 para cezasına mahkum edilir. İmza alacaklıya ait değilse bu kez borçlu %10 para cezasına mahkum edilir (İİK m. 169/a/3).
• Temel ilişkiye dayalı itirazlar: “Mal teslim edilmedi”, “senet teminat amaçlıydı” gibi iddialar, belgeyle ispat edilemiyorsa icra mahkemesinin sınırlı incelemesinde kabul görmez. Bu iddialar genellikle menfi tespit davasında tartışılır.

Takip ne zaman durur?

Kambiyo takibinin en çok yanlış bilinen kuralı budur. Genel ilamsız takipten farklı olarak, icra mahkemesine yapılan itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz (İİK m. 169). Borçlunun takibi durdurabilmek için mahkemeden açıkça karar alması gerekir.

• İmzaya itirazda: İtiraz, satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz (İİK m. 170/1). Haciz konulabilir; ancak itiraz sonuçlanmadan haczedilen mal satılmaz. Mahkeme, dilekçe ve eklerine göre yapacağı ön incelemede itirazı ciddi görürse, alacaklıyı dinlemeden itiraz hakkında karar verilinceye kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m. 170/2).
• Borca itirazda: Borcun ödendiği veya ertelendiği, borçlu olunmadığı, senedin zamanaşımına uğradığının senetten anlaşılması ya da icra dairesinin yetkisiz olması hallerinde mahkeme, sunulan belgelere göre takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m. 169/a/2).
• Kabul kararıyla: İtirazın kabulü kararıyla takip durur. Alacaklının genel mahkemede dava açma hakkı saklıdır.
• Ret kararına karşı istinafta: İtirazın reddi kararına karşı istinafa başvurulması takibi durdurmaz. Borçlu, İİK m. 33/3’teki teminatı yatırırsa satış dahil işlemlerin durdurulmasını sağlayabilir. İstinaf süresi kararın tebliğinden itibaren 2 haftadır; 2026 yılı için istinaf parasal sınırı 119.000 TL’dir ve bu sınır her yıl yeniden belirlenir.

Uygulamada borçlular, icra mahkemesine dilekçe verdikleri için takibin durduğunu düşünerek mal beyanı ve ödeme sürelerini kaçırabilir veya hacizle karşılaşabilir. Durdurma kararı istenmeli ve kararın icra dairesine bildirildiği takip edilmelidir.

Tazminat ve para cezası

Kanun, kambiyo takibinde hem haksız itiraz eden borçluyu hem de haksız takip yapan alacaklıyı yaptırıma bağlar. Tazminat karşı tarafa ödenir; para cezası ise Hazine’ye gelir kaydedilir. Genel ilamsız takipteki inkar ve kötüniyet tazminatının mantığını icra inkar tazminatı ve kötüniyet tazminatı yazılarımızda anlattık; aşağıdaki tablo kambiyo takibine özgü hükümleri özetliyor.

Bu yaptırımlar kesin sonuç sayılmaz. Borçlu menfi tespit veya istirdat davası açarsa, aleyhine hükmedilen tazminat ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenir; dava borçlu lehine sonuçlanırsa bunlar ortadan kalkar. Aynı şekilde alacaklı genel mahkemede alacak davası açarsa, aleyhine hükmedilen para cezasının tahsili ertelenir; dava alacaklı lehine sonuçlanırsa para cezası hükümsüz kalır. Tazminat için takip konusu alacak esas alınır ve oran %20’nin altında olamaz; mahkeme koşullara göre daha yüksek bir oran belirleyebilir.

İcra mahkemesi kararından sonra genel mahkeme yolları

İcra mahkemesinin kambiyo itirazları hakkındaki kararları, yalnızca o takip bakımından sonuç doğurur ve maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz. Bu nedenle taraflar uyuşmazlığı genel mahkemede yeniden tartışabilir.

• Borçlu için menfi tespit davası: İtirazı reddedilen veya süresini kaçıran borçlu, borçlu olmadığının tespiti için dava açabilir. Takipten sonra açılan dava takibi durdurmaz; mahkeme alacağın %15’inden az olmamak üzere teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesine karar verebilir. Ayrıntılar için menfi tespit davası yazımıza bakabilirsiniz.
• Borçlu için istirdat davası: Borcu ödemek zorunda kalan borçlu, ödemeden itibaren 1 yıl içinde ödediğinin iadesini isteyebilir. Ayrıntılar istirdat davası yazımızda.
• Alacaklı için alacak davası: İmzaya veya borca itirazı kabul edilen alacaklı, genel hükümlere göre alacak davası açabilir. Kambiyo senedi niteliğini kaybeden belge de bu davada delil olarak kullanılabilir.

Kambiyo senedine dayalı menfi tespit ve alacak davalarında ispat yükü ve arabuluculuk şartı, senedin ticari bir ilişkiden doğup doğmadığına göre farklılık gösterebilir. Ticari uyuşmazlıklarda konusu bir miktar para olan alacak, menfi tespit ve istirdat davaları için 01.09.2023’ten itibaren arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m. 5/A). Somut uyuşmazlığın hangi kapsama girdiği dava açılmadan önce değerlendirilmelidir.

Ödeme emri aldıysanız: ilk 5 gün

1. Tebliğ tarihini netleştirinTebligat zarfındaki veya e-Tebligat kaydındaki tarihi not edin. 5 günlük süre bu tarihten itibaren işler.
2. Senedin örneğini inceleyinİmzanın size ait olup olmadığını, senedin zorunlu unsurlarını, vade ve düzenleme tarihlerini kontrol edin.
3. Belgelerinizi toplayınÖdeme dekontları, alacaklının imzasını taşıyan makbuzlar, erteleme yazışmaları ve imza örneklerinizi içeren resmi belgeleri bir araya getirin.
4. Dilekçeyi icra mahkemesine verinİmzaya, borca ve yetkiye ilişkin itirazlarınızı ayrı başlıklar halinde, açıkça yazın. Takibin durdurulmasını ayrıca talep edin.
5. Durdurma kararını takip edinKarar verilmediyse takip devam eder. Mal beyanı ve ödeme sürelerini gözden kaçırmayın.

Sık yapılan hatalar

• İtirazı icra mahkemesi yerine icra dairesine vermek.
• Kambiyo takibinde de itiraz süresinin 7 gün olduğunu sanmak.
• “Borcum yoktur” demekle imzaya itiraz edilmiş sayılacağını düşünmek.
• Dilekçe verildiği için takibin kendiliğinden durduğunu varsaymak.
• Ödeme iddiasını tanık beyanı veya imzasız belgelerle ispatlamaya çalışmak.
• İmzası kendisine ait olduğu halde imzaya itiraz edip tazminat ve para cezası riskini göze almak.
• Alacaklı olarak, imzanın ispatı için gerekli gider avansını süresinde yatırmamak.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

İcra ve İflas Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla