Bir kazadan sonra ödenen hastane faturaları, çalışılamayan aylar boyunca kaybedilen maaş, kalıcı bir sakatlık nedeniyle azalan kazanç ya da ailenin geçimini sağlayan bir yakının kaybı. Hukuk, haksız bir fiil ya da sözleşmeye aykırılık nedeniyle malvarlığınızda ortaya çıkan bu eksilmenin, sorumlu kişi tarafından giderilmesini öngörür. Bu giderime maddi tazminat denir.
Bu yazıda maddi tazminatın hangi zararları kapsadığını, bedensel zarar ve ölüm halinde hangi kalemlerin istenebileceğini, tazminatın bilirkişi tarafından nasıl hesaplandığını, hangi ödemelerin tazminattan düşüldüğünü ve 2026’da yürürlüğe giren yeni faiz kuralını somut bir örnekle anlatıyoruz. Sorumluluğun şartlarını ve zamanaşımını haksız fiil nedeniyle tazminat davası yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
- Maddi tazminat nedir?
- Malvarlığında iradeniz dışında meydana gelen eksilmenin (fiili zarar ve yoksun kalınan kazanç) parayla giderilmesidir.
- Bedensel zararda neler istenir?
- Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar (TBK m. 54).
- Ölüm halinde neler istenir?
- Cenaze giderleri, ölüm hemen olmamışsa tedavi giderleri ve kazanç kaybı, ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları (TBK m. 53).
- Nasıl hesaplanır?
- Bedensel zarar ve destekten yoksun kalmada aktüerya uzmanı bilirkişi; gelir, yaş, yaşam süresi, maluliyet ve kusur oranını birlikte değerlendirir.
Maddi tazminat hangi zararı karşılar?
Maddi zarar, kişinin malvarlığının zarar verici olay olmasaydı bulunacağı durum ile olaydan sonraki gerçek durumu arasındaki farktır. Bu fark iki kısımdan oluşur:
- Fiili zarar: Mevcut malvarlığındaki azalma. Hasar gören aracın onarım bedeli, ödenen tedavi masrafları, yıkılan duvarın yeniden yapım bedeli gibi.
- Yoksun kalınan kazanç: Olay olmasaydı elde edilecek gelirin kaybı. Çalışamadığı dönemde maaş alamayan kişinin kaybı, aracı onarımda kaldığı için iş yapamayan taksicinin kazanç kaybı gibi.
Maddi tazminat birden fazla hukuki sebebe dayanabilir: haksız fiil (TBK m. 49), kusursuz sorumluluk halleri (örneğin adam çalıştıranın sorumluluğu) ya da sözleşmeye aykırılık (TBK m. 112). Sözleşmeden doğan tazminat taleplerini sözleşmeye aykırılık nedeniyle tazminat davası yazımızda ayrıca inceledik. Hangi sebebe dayanılırsa dayanılsın, tazminat gerçek zararla sınırlıdır; zarar görenin olaydan zenginleşmesi amaçlanmaz. Yaşanan acı ve elemin karşılığı ise maddi tazminatın kapsamına girmez; bunun için ayrıca manevi tazminat istenir.
Zararın ispatı
Zarar gören, zararını ve haksız fiilde zarar verenin kusurunu ispat etmek zorundadır (TBK m. 50/1). Zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hakim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun olarak belirler (TBK m. 50/2). Yargıtay bu yetkiyi, zararın tam olarak ispat edilemediği durumlarda dosya kapsamına ve hakkaniyete göre tutarın belirlenmesi olarak uygulamaktadır (Yargıtay 3. HD, 27.11.2024, 2023/5067 E., 2024/3890 K.). Ancak bu kolaylık zararın varlığını ispat yükünü kaldırmaz; faturalar, ücret bordroları, banka kayıtları ve uzman raporları her zaman belirleyicidir.
Eşya ve araç zararları
Malvarlığına verilen zararlarda istenebilecek başlıca kalemler onarım bedeli, onarım mümkün değilse eşyanın olay tarihindeki değeri, onarıma rağmen kalan değer kaybı ve eşyanın kullanılamadığı süredeki kayıptır (örneğin ikame araç gideri). Zarar, kural olarak olay tarihindeki piyasa değerine göre bilirkişi tarafından belirlenir. Hasarın kanıtlanması için olaydan hemen sonra fotoğraf, ekspertiz raporu ve gerekirse mahkeme kanalıyla delil tespiti yaptırmak önemlidir.
Bedensel zararda tazminat kalemleri
Yaralanma, organ kaybı ya da kalıcı sakatlık gibi bedensel zararlarda kanun, istenebilecek başlıca kalemleri sayar (TBK m. 54). Liste “özellikle” ifadesiyle başladığından sınırlayıcı değildir.
Bakıcı gideri
Zarar gören, kalıcı sakatlık nedeniyle günlük yaşamını başkasının yardımı olmadan sürdüremiyorsa bakıcı gideri de istenebilir. Bakımı bir aile üyesi üstlense bile bu gider zarar kapsamındadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bedensel zararlarda hakkaniyet indirimi yapılamayacağını ve aile içi dayanışma gerekçesiyle bakıcı giderinden indirim yapılamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 27.04.2021, 2018/927 E., 2021/531 K.).
Protez ve gelecekteki tedavi giderleri
Protez gideri, zarar görenin gerçek ihtiyacına uygun makul bir fiyat üzerinden belirlenir; en ileri teknoloji ürünün fiyatı kendiliğinden esas alınmaz (Yargıtay 3. HD, 26.09.2013, 2013/9944 E., 2013/13393 K.). Trafik kazalarında tedavi giderleri kural olarak Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır (KTK m. 98). Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, henüz yapılmamış ve ileride yapılacak protez giderlerinin bu kapsamda sayılmayacağını, bu giderden işleten, sürücü ve trafik sigortacısının sorumlu olduğunu belirtmiştir (Yargıtay HGK, 28.02.2024, 2023/914 E., 2024/136 K.).
Maluliyet oranı
Çalışma gücü kaybının hesabında temel veri maluliyet (meslekte kazanma gücü kaybı) oranıdır. Oran, yetkili sağlık kurulu, Adli Tıp Kurumu veya üniversite hastanesi raporuyla belirlenir. Yargıtay, trafik kazasından doğan maluliyetin kaza tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre ve usulüne uygun bir raporla belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır (Yargıtay HGK, 28.02.2024, 2022/655 E., 2024/133 K.). Çelişkili veya yetersiz raporla tazminat belirlenemez (Yargıtay 3. HD, 27.09.2016, 2015/17972 E., 2016/11289 K.).
Uygulamada, maluliyet nedeniyle gelir kaybı olmasa bile kişinin aynı işi yapmak için daha fazla güç harcaması gerektiği kabul edilir ve bu kayıp da tazminat kapsamında değerlendirilir. Bu nedenle olay sonrasında aynı maaşla çalışmaya devam etmek, çalışma gücü kaybı tazminatını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Ölüm halinde maddi tazminat
Haksız fiil sonucu bir kişinin ölümü halinde kanun, istenebilecek zararları şöyle sayar (TBK m. 53):
- Cenaze giderleri: Ölenin taşınması, yıkanması, defni, mezar yeri ve mezar yapımı gibi ölümle doğrudan bağlantılı giderler. Uygulamada taziye yemeği gibi zorunlu olmayan merasim giderleri bu kapsamda kabul edilmez.
- Tedavi giderleri ve kazanç kaybı: Ölüm hemen gerçekleşmemişse, ölüme kadar yapılan tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar. Bu talep ölenin mirasçılarına geçer.
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölenin sağlığında düzenli olarak bakımını üstlendiği veya ileride üstleneceği kişilerin uğradığı kayıp.
Destekten yoksun kalma tazminatı
Destek, bir kişinin geçimine düzenli ve sürekli olarak fiilen katkıda bulunan ya da olayların olağan akışına göre ileride katkıda bulunacak olan kişidir. Bu tazminatı isteyebilmek için mirasçı olmak gerekmez; belirleyici olan fiili destek ilişkisidir. Eş ve çocuklar bakımından destek ilişkisi kural olarak kabul edilir. Anne ve babalar bakımından da çocukların ileride anne ve babalarına destek olacağı kabul edilir. Kardeş, nişanlı veya birlikte yaşanan kişi gibi diğer yakınlar ise düzenli ve fiili desteği ispat etmelidir.
Hesapta ölenin geliri, aile içindeki kişilere paylaştırılır. Yargıtay, gelirin ölen kişi, eş, çocuklar ve anne-baba arasında aile yapısını yansıtan bir pay sistemiyle dağıtıldığını, bir çocuk destek grubundan çıktığında onun payının eşe ve diğer çocuklara geçtiğini, anne ve babanın payını artırmadığını kabul etmektedir (Yargıtay 4. HD, 19.09.2022, 2022/6494 E., 2022/10601 K.). Ölen bir çocuksa, anne ve babanın destekten yoksun kalma zararından, çocuk yaşasaydı yapılacak yetiştirme giderleri düşülür; bu indirim kusur oranı uygulanmadan önce yapılmalıdır (Yargıtay 17. HD, 20.03.2019, 2016/8424 E., 2019/3288 K.).
Sağ kalan eş bakımından, uygulamada yeniden evlenme ihtimali hesapta bir indirim unsuru olarak dikkate alınır. Her hak sahibi için ayrı hesap yapılır ve hüküm kurulmadan önce her birinin somut zarar tutarı belirlenmelidir. İş kazasında ölüme ilişkin özel kurallar için iş kazası nedeniyle tazminat davası yazımıza bakabilirsiniz.
Tazminat nasıl hesaplanır?
Bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatları, sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır (TBK m. 55/1). Hesabı mahkemenin atadığı aktüerya uzmanı bilirkişi yapar. Hesap, aşağıdaki verilerin sırayla belirlenmesine dayanır.
- Gelirin belirlenmesiZarar görenin olay tarihindeki net geliri ve düzenli ödenen ikramiye, yemek ve yol gibi yan haklar esas alınır. Gelir belgelenemiyorsa asgari ücret uygulanır; 2026 için net asgari ücret 28.075,50 TL’dir.
- Dönemlerin ayrılmasıOlay tarihinden hesap tarihine kadar geçen süre işlemiş dönem, sonrası işleyecek dönemdir. Çalışma çağı (aktif dönem) uygulamada çoğunlukla 60 yaşa kadar kabul edilir; sonrasında pasif dönemde de asgari geçim düzeyinde bir kayıp hesaplanır.
- Yaşam süresinin belirlenmesiZarar görenin veya desteğin bakiye ömrü yaşam tablosundan bulunur. Yargıtay uygulamasında TRH 2010 tablosu kullanılmaktadır.
- Artırım ve iskontoİşleyecek dönem için gelecekteki gelir artışı ile paranın bugünkü değere indirgenmesi birlikte uygulanır. Uygulamada bu hesap progresif rant yöntemiyle yapılır.
- Maluliyet ve kusur oranıBulunan kayıp maluliyet oranıyla, ardından davalının kusur oranıyla çarpılır.
- MahsuplarSosyal güvenlik kurumunun bağladığı gelirin rücuya tabi kısmı ve sorumlunun ifa amacıyla yaptığı ödemeler düşülür.
Basitleştirilmiş bir örnek
Aşağıdaki örnek yalnızca hesabın mantığını göstermek için hazırlanmış varsayımsal bir hesaptır. Gelir artışı ile iskonto oranı eşit alınmış, pasif dönem ve işlemiş dönem ayrımı dışarıda bırakılmıştır.
| Adım | İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| Varsayımlar | 30 yaşında, net asgari ücretle çalışan kişi; aylık 28.075,50 TL; aktif dönem 30 yıl; maluliyet %20; karşı tarafın kusuru %75; SGK gelirinin rücuya tabi peşin sermaye değeri 300.000 TL | – |
| 1. Yıllık gelir | 28.075,50 TL × 12 | 336.906 TL |
| 2. Aktif dönem kazancı | 336.906 TL × 30 yıl | 10.107.180 TL |
| 3. Maluliyet | 10.107.180 TL × %20 | 2.021.436 TL |
| 4. Kusur | 2.021.436 TL × %75 | 1.516.077 TL |
| 5. SGK mahsubu | 1.516.077 TL – 300.000 TL | 1.216.077 TL |
Gerçek bir dosyada pasif dönem kaybı, işlemiş dönemdeki fiili ücretler, bakıcı gideri ve diğer kalemler de eklendiğinden sonuç değişir. Yine de örnek, asgari ücretle çalışan genç bir kişide bile çalışma gücü kaybı tazminatının ciddi tutarlara ulaşabileceğini gösterir.
Tazminattan indirim ve mahsup
Hesaplanan tazminat, bazı durumlarda kanun gereği indirilir. Bazı ödemeler ise zarar görenin lehine olarak tazminattan düşülemez.
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Zarar görenin ortak kusuru (ör. emniyet kemeri takmamak) | Kusuru oranında indirim | TBK m. 52/1 |
| Hafif kusurlu sorumlunun yoksulluğa düşecek olması | Hakkaniyete göre indirim | TBK m. 52/2 |
| Tazminatın yüksek bulunması | Miktar esas alınarak hakkaniyet indirimi yapılamaz | TBK m. 55/1 |
| SGK gelirinin rücuya tabi kısmı | Tazminattan düşülür | TBK m. 55/1 |
| Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ve ifa amacı taşımayan ödemeler (ör. yardım, bağış) | Düşülemez | TBK m. 55/1 |
| Sorumlunun veya sigortacısının yaptığı kısmi ödeme | Mahsup edilir | TBK m. 55/4 (31.07.2026 sonrası olaylarda oransal) |
Sosyal güvenlik kurumunun ödediği gelir ve giderler bakımından kurum, kusurlu üçüncü kişilere ve kusurlu işverene rücu eder (5510 sayılı Kanun m. 21). Aynı zararın iki kez karşılanmaması için kurumun rücu edebileceği kısım tazminattan düşülür; kurumun rücu edemediği ödemeler ise zarar görenin lehine kalır.
31 Temmuz 2026’dan sonra meydana gelen olaylarda, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatları için tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir (TBK m. 55/4). Bu kural, sigorta şirketinin dava öncesinde yaptığı kısmi ödemenin hesaptan nasıl düşüleceğine ilişkin tartışmaları gidermeyi amaçlar.
Faiz ne zamandan işler?
Haksız fiilden doğan borçlarda borçlu, fiilin işlendiği tarihte temerrüde düşmüş sayılır (TBK m. 117/2). Bu nedenle maddi tazminata kural olarak olay tarihinden itibaren faiz istenebilir. Kanuni faiz oranı 31 Temmuz 2026’dan itibaren TCMB reeskont oranının yüzde sekseni olarak belirlenir ve 2026’nın kalanında yıllık %31’dir. Uyuşmazlık ticari iş niteliğindeyse avans faizi istenebilir. Oranların ayrıntısı için ticari işlerde faiz yazımıza bakabilirsiniz.
7589 sayılı Kanunla TBK m. 55’e eklenen hükme göre, çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarında kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata haksız fiil veya zarar doğuran olay tarihinden, kazancın bilinemediği döneme ilişkin tazminata ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir (TBK m. 55/3). 7589 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin dokuzuncu fıkrasına göre hüküm, yürürlüğe girdiği 31 Temmuz 2026’dan sonra meydana gelen olaylara uygulanır; daha önceki olaylarda eski hüküm geçerlidir.
Bu kuralın pratik sonucu önemlidir. Örneğimizdeki gibi bir hesapta, olaydan karar tarihine kadar geçen dönem için hesaplanan kısma olay tarihinden, gelecek yıllar için hesaplanan büyük kısma ise yalnızca karar tarihinden faiz işler. Daha önceki olaylarda ise faiz kural olarak tazminatın tamamı için olay tarihinden başlar.
Dava süreci ve pratik adımlar
Maddi tazminat davasının başarısı, büyük ölçüde zararın belgelenmesine ve bilirkişi incelemesinin doğru yönlendirilmesine bağlıdır.
- Belgeler: Olay tutanağı, tedavi kayıtları ve epikriz, faturalar, ücret bordroları, SGK hizmet dökümü, vergi kayıtları, kesin maluliyet raporu, ölüm halinde veraset ilamı ve nüfus kayıt örneği.
- Ön başvurular: Trafik kazalarında sigortacıya yazılı başvuru zorunludur (KTK m. 97). Uyuşmazlık ticari dava veya tüketici uyuşmazlığıysa önce arabulucuya başvurulur; diğer haksız fiil davalarında genel bir arabuluculuk şartı yoktur.
- Görevli ve yetkili mahkeme: Kural olarak asliye hukuk mahkemesi; iş kazasında iş mahkemesi, tüketici işleminde tüketici mahkemesi, ticari davada asliye ticaret mahkemesi. İdarenin eylemlerinden doğan zararlarda idari yargıda tam yargı davası açılır; bu davalarda da TBK’nın bedensel zarar hesabına ilişkin hükümleri uygulanır (TBK m. 55/2). Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri yanında fiilin işlendiği veya zararın doğduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeridir (HMK m. 16).
- Dava türü ve harç: Zararın tutarı dava açarken kesin değilse kısmi dava açılır ve talep, tahkikat sona erinceye kadar bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m. 109/4). Belirsiz alacak davası 31 Temmuz 2026’da kaldırıldı; bkz. belirsiz alacak davasının kaldırılması ve kısmi dava. Dava nispi harca tabidir; 2026’da binde 68,31 oranındaki karar ve ilam harcının dörtte biri peşin ödenir.
- Güvence ve geçici ödeme: Sorumlunun mal kaçırma ihtimali varsa ihtiyati haciz istenebilir. Ekonomik durumu zor olan zarar gören, inandırıcı kanıtlar sunarak davalının geçici ödeme yapmasına karar verilmesini isteyebilir (TBK m. 76).
- Hükmün değiştirilmesi: Bedensel zararın kapsamı karar sırasında kesin olarak belirlenemiyorsa hakim, kararın kesinleşmesinden itibaren iki yıl içinde hükmü değiştirme yetkisini saklı tutabilir (TBK m. 75).
Bilirkişi raporuna itiraz
Aktüerya raporu çoğu zaman davanın sonucunu belirler. Rapora tebliğinden itibaren iki hafta içinde gerekçeli olarak itiraz edilmelidir (HMK m. 281). Yargıtay, itiraz edilmeyen bilirkişi raporundaki tutarın kural olarak karşı taraf lehine usuli kazanılmış hak doğurabileceğini kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 24.06.2015, 2015/1407 E., 2015/1747 K.). Öte yandan gerçek zararın tespiti resen araştırılması gereken bir konudur ve eksik bilgiye dayanan bir rapora itiraz edilmemesi karşı tarafa usuli kazanılmış hak sağlamaz (Yargıtay HGK, 28.05.2025, 2024/250 E., 2025/354 K.). Bu nedenle rapordaki gelir, maluliyet, kusur ve mahsup verilerini tek tek kontrol etmek gerekir.
Zamanaşımı
Haksız fiile dayalı maddi tazminat talebi, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde fiilden itibaren 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Fiil suçsa ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır (TBK m. 72). Bedensel zararda iki yıllık süre çoğu zaman kesin maluliyet raporunun alınmasıyla başlar. Sözleşmeye dayalı taleplerde ise kural olarak 10 yıllık genel süre geçerlidir. Tüm süreleri karşılaştırmalı olarak borçlar hukukunda zamanaşımı yazımızda topladık.
Sık yapılan hatalar
- Kesin maluliyet raporu alınmadan, tedavi devam ederken düşük bir tutarla sulh olmak veya ibraname imzalamak.
- Gelir belgelerini (bordro, vergi kaydı, yan haklar) sunmayıp hesabın asgari ücretten yapılmasına razı olmak.
- Bakıcı gideri, ekonomik geleceğin sarsılması ve pasif dönem kaybı gibi kalemleri talep etmeyi unutmak.
- Sigorta şirketinin dava öncesi ödemesini tazminatın tamamı sanıp kalan zararı dava etmemek.
- Bilirkişi raporuna süresinde ve gerekçeli itiraz etmemek.
- Kısmi davada talep artırımının yalnızca bir kez yapılabileceğini gözetmemek.
Sık sorulan sorular
Maddi tazminat davasında hangi kalemler istenebilir?
Bedensel zararda tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar; ölüm halinde cenaze giderleri, ölüme kadarki tedavi giderleri ve kazanç kaybı ile destekten yoksun kalma tazminatı istenebilir (TBK m. 53, 54). Eşya zararlarında onarım bedeli, değer kaybı ve kullanım kaybı talep edilir.
Maluliyet tazminatı nasıl hesaplanır?
Aktüerya uzmanı bilirkişi, zarar görenin gelirini, yaşını, yaşam tablosuna göre bakiye ömrünü, maluliyet oranını ve karşı tarafın kusur oranını birlikte değerlendirir; ardından sosyal güvenlik kurumunun rücuya tabi ödemelerini düşer.
Hiç gelirim yoksa tazminat alabilir miyim?
Evet. Geliri belgelenemeyen veya çalışmayan kişiler için hesap kural olarak asgari ücret üzerinden yapılır. Çalışmayan ev hanımı, öğrenci ya da çocuklar için de çalışma gücü kaybı tazminatı hesaplanır.
SGK’nın bağladığı gelir tazminattan düşülür mü?
Yalnızca kurumun sorumlulara rücu edebileceği kısım düşülür. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ve ifa amacı taşımayan ödemeler tazminattan indirilemez (TBK m. 55/1).
Kardeşim vefat etti, destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir miyim?
İsteyebilirsiniz, ancak kardeşler bakımından destek ilişkisi kendiliğinden kabul edilmez. Ölen kardeşinizin geçiminize düzenli ve fiili olarak katkıda bulunduğunu ispat etmeniz gerekir.
Tazminata hangi tarihten faiz işler?
Haksız fiilde kural olarak olay tarihinden. 31 Temmuz 2026’dan sonraki olaylarda çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatının gelecek döneme ilişkin kısmına karar tarihinden itibaren faiz işler (TBK m. 55/3).
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla