Bağışlama Sözleşmesi: Şekli, Türleri ve Hukuki Sonuçları

Borçlar HukukuBağışlama Sözleşmesi: Şekli, Türleri ve Hukuki Sonuçları

Bağışlama, bir kişinin malvarlığından başka birine karşılıksız bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Borç yalnızca bağışlayana düşer; bağışlanan bir karşı edim üstlenmez. Kanun bu nedenle bağışlayanı korumak için ehliyet ve şekil konusunda sıkı kurallar koymuş, bağışlayanın sorumluluğunu da diğer borçlulara göre hafifletmiştir.

Ailenize bir daire, çocuğunuza bir araç ya da yakınınıza bir miktar para vermeyi düşünüyorsanız veya size yapılmış bir bağışlamanın geçerliliği tartışılıyorsa, bu yazı sözleşmenin unsurlarını, şeklini, türlerini, tarafların hak ve borçlarını ve uyuşmazlık çıktığında izlenecek yolu bir arada anlatıyor.

Bağışlama sözleşmesi nedir?

TBK m. 285/1’e göre bağışlama sözleşmesi, bağışlayanın sağlararası sonuç doğurmak üzere, malvarlığından bağışlanana karşılıksız olarak bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Tanımdaki “sağlararası” ifadesi, sözleşmenin tarafların sağlığında hüküm doğurmasını anlatır; ölümden sonra hüküm doğuracak kazandırmalar ayrı kurallara bağlanmıştır.

Bağışlama tek tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Bağışlananın bir yükleme üstlenmesi veya sözleşmeye bağışlayana dönme koşulu konması bu niteliği değiştirmez; çünkü yükleme bağışlamanın karşılığı olan bir edim sayılmaz.

Unsurları

• Kazandırma: Bağışlananın malvarlığı artmalıdır. Bu artış aktifin çoğalması biçiminde olabileceği gibi (bir aracın devri) pasifin azalması biçiminde de olabilir (bağışlananın bir borcunun üstlenilmesi). Aynı zamanda bağışlayanın malvarlığında bir azalma olmalıdır.
• Karşılıksızlık: Bağışlamayı satış ve trampadan ayıran unsur budur. Satış ve trampada da mülkiyet geçer, ancak bir karşılık karşısında geçer. Bağışlayanın hangi saikle hareket ettiği (sevgi, minnet, vergi planlaması) sonucu değiştirmez.
• Anlaşma: Bağışlayanın karşılıksız kazandırma iradesi ile bağışlananın kabul iradesi birleşmelidir. Kabul açık olabileceği gibi örtülü de olabilir; bağışlanan şeyi kullanmaya başlamak örtülü kabule örnektir.

Bağışlama sayılmayan işlemler

Kanun bazı karşılıksız görünen işlemleri açıkça bağışlamanın dışında tutar. Henüz edinilmemiş bir haktan feragat etmek veya bir mirası reddetmek bağışlama değildir (TBK m. 285/2). Mirasın reddi tek taraflı bir işlemdir; reddeden mirasçının payı diğer mirasçılara kalsa bile bir bağışlama sözleşmesi kurulmuş olmaz. Ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi de bağışlama sayılmaz (TBK m. 285/3); bakmakla yükümlü olunmayan yaşlı bir yakına yapılan düzenli yardımlar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Yargıtay uygulamasında bir taşınmazın devri ve tescili tek başına bağış sayılmamakta, bağış iradesinin açıkça ortaya konması ve kesin delillerle ispatlanması aranmaktadır. Tapuda “satış” gösterilip gerçekte bağışlanan taşınmazlar için ise muvazaa hükümleri gündeme gelir.

Bağışlama ehliyeti

Bağışlama bağışlayanın malvarlığını azalttığı için kanun, bağışlayan ile bağışlanan için farklı ehliyet kuralları koymuştur.

Bağışlayan için sınırlar

Ayırt etme gücü olmayan kişinin yaptığı bağışlama hüküm doğurmaz. Küçük ya da kısıtlı adına yasal temsilci de önemli bağışlamalarda bulunamaz; bu, Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) sayılan yasak işlemlerdendir (TMK m. 449). Olağan hediyeler bu yasağın dışında kalır. Yargıtay uygulamasında, bağışlama anında fiil ehliyeti bulunmayan kişinin yaptığı bağışın geçersiz sayılıp verilenin geri istenebileceği kabul edilmektedir.

Tam ehliyetli bir kişinin yaptığı bağışlamalar da bazı hallerde sonradan etkilenebilir:

• Savurganlık nedeniyle kısıtlanma: Bağışlamayı izleyen bir yıl içinde başlatılan bir yargılama sonucunda bağışlayan savurganlığı yüzünden kısıtlanırsa, o bağışlama mahkemece iptal edilebilir (TBK m. 286/2).
• Mal rejimi: Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı devirler, tasfiyede edinilmiş mallara değer olarak eklenir (TMK m. 229).
• Saklı paylar: Mirasbırakanın dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ile ölümünden önceki bir yıl içinde olağan hediyeler dışında yaptığı bağışlamalar tenkise tabidir (TMK m. 565). Ayrıntı için tenkis davası yazımıza bakabilirsiniz.
• Aile konutu: Aile konutu olarak kullanılan bir taşınmazın bağışlanması da diğer eşin açık rızasına bağlıdır (TMK m. 194).

Bağışlanan için koruma

Bağışlanan malvarlığında artış elde ettiği için kanun ona daha az koruma tanımıştır. Ancak bağışlananın yasal temsilcisi, bu kişinin bağışlamayı kabulünü yasaklar veya bağışlanan şeyin geri verilmesini emrederse bağışlama ortadan kalkar (TBK m. 287). Bu imkan, bağışlamanın küçüğü ya da kısıtlıyı kötü bir ilişkiye bağlamak için kullanıldığı veya ahlaken kabul edilemez olduğu durumlarda koruma sağlar.

Bağışlamanın şekli

Bağışlamanın şekli, sözleşmenin hemen ifa edilip edilmediğine ve bağışlanan şeyin taşınır mı taşınmaz mı olduğuna göre değişir.

Elden bağışlama

Elden bağışlama, bağışlayanın bir taşınırını bağışlanana teslim etmesiyle kurulur (TBK m. 289). Sözleşmenin kurulması ile ifası aynı anda gerçekleşir. Bir saati, mücevheri ya da nakit parayı hediye etmek tipik örneklerdir. Taşınmazlar elden bağışlanamaz. Trafiğe kayıtlı araçlarda ise mülkiyetin geçmesi için noterde devir işlemi yapılması gerektiğinden, aracın anahtarını teslim etmek tek başına yeterli olmaz.

Bağışlama sözü verme

Bağışlama sözünde sözleşme anında edim ifa edilmez; bağışlayan ileride bir şeyi vermeyi üstlenir. Taşınırlarda bu sözün geçerliliği yazılı şekle, taşınmazlarda ve taşınmaz üzerindeki ayni haklarda resmi şekle bağlıdır (TBK m. 288/1-2). Taşınmazın bağışlanması ve mülkiyetin bağışlanana geçirilmesi ise tapu müdürlüğünde düzenlenen resmi senet ve tescille yapılır.

Yargıtay uygulamasında tapulu bir taşınmazın mülkiyetinin harici bir bağışla geçmeyeceği, ancak tapudaki resmi işlemle kazanılabileceği kabul edilmektedir. Şekil eksikliğinin sonuçları için sözleşmenin geçersizliği yazımıza bakabilirsiniz.

Öneri, kabul ve önerinin geri alınması

Bağışlama da her sözleşme gibi öneri ve kabulle kurulur. Kanun, bağışlayanı korumak için öneriden dönmeyi kolaylaştırmıştır: Bir kimse başkasına bağışlamayı önerdiği bir malı, başka mallarından fiilen ayırmış olsa bile, bağışlananın kabulüne kadar bağışlama önerisini geri alabilir (TBK m. 293). Örneğin çocuğu için bir hesaba para ayıran ve bunu çocuğuna bildiren kişi, çocuk kabul etmeden önce bu öneriden vazgeçebilir.

Kabulden sonra ise bağışlayan sözleşmeyle bağlıdır. Bu aşamadan sonra bağışlamadan ancak kanunda sayılan sebeplerle dönülebilir.

Bağışlama türleri

Bağışlayan, bağışlamayı yalın bir kazandırma olarak yapabileceği gibi ona bir koşul, yükleme veya dönme kaydı da ekleyebilir. Bu ekler sözleşmenin tek tarafa borç yükleyen niteliğini değiştirmez.

Koşullu bağışlama

Bağışlama bir koşula bağlanarak yapılabilir (TBK m. 290/1). “Üniversiteyi bitirirsen bu arsayı sana devredeceğim” geciktirici, “evlenirsen araç bana geri dönecek” bozucu koşula örnektir. Hukuka veya ahlaka aykırı bir koşul sözleşmenin tamamını geçersiz kılar. Gerçekleşmesi imkansız bir koşulda ise koşulun türüne bakılır: geciktirici koşulda sözleşme geçersiz olur, bozucu koşulda sözleşme koşul yokmuş gibi geçerli kalır.

Bir bağışın koşullu olup olmadığı yalnızca tapudaki resmi senetteki ifadeye göre belirlenmez. Yargıtay uygulamasında mülkiyet naklinin dayanağı olan dilekçe, idari karar gibi belgeler ve tarafların gerçek iradesi de dikkate alınmaktadır. Buna karşılık resmi senette bağış “kayıtsız şartsız” gösterilmişse, koşulun varlığını iddia eden taraftan bunu yazılı delille ispatlaması beklenmektedir.

Yüklemeli bağışlama

Bağışlayan bağışlamasına yüklemeler koyabilir (TBK m. 291/1). Yükleme bir şeyi yapma, yapmama veya verme şeklinde olabilir; bağışlayanın kendisine, üçüncü bir kişiye ya da kamu yararına yönelebilir. “Bağışladığım evde annem ölünceye kadar oturacak”, “bu arsaya okul yapılacak” türünden kayıtlar yüklemedir. Yükleme, TBK m. 27’ye uygun olmalı; kanuna, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırı olmamalı ve imkansız bulunmamalıdır.

• İfa talebi: Bağışlayan, sözleşme gereğince kabul edilmiş yüklemelerin yerine getirilmesini isteyebilir (TBK m. 291/2).
• Kamu yararına yükleme: Bağışlayanın ölümünden sonra yüklemenin yerine getirilmesini isteme yetkisi ilgili kamu kurumuna geçer (TBK m. 291/3).
• Değer yetersizliği: Bağışlama konusunun değeri yüklemenin masraflarını karşılamıyorsa ve aşan kısım kendisine ödenmezse bağışlanan yüklemeyi yerine getirmekten kaçınabilir (TBK m. 291/4).

Yüklemenin haklı bir sebep olmadan yerine getirilmemesi bağışlamanın geri alınması sebebidir. Yüklemeli bir bağışın bakım karşılığında yapıldığı ve bakımın asıl edim haline geldiği durumlarda ise sözleşme ölünceye kadar bakma sözleşmesi olarak nitelendirilebilir; bu sözleşme iki tarafa borç yükler ve ayrı şekil kurallarına bağlıdır.

Ölüme bağlı bağışlama

Yerine getirilmesi bağışlayanın ölümüne bağlı olan bağışlamada vasiyete ilişkin hükümler uygulanır (TBK m. 290/2). Bu nedenle sözleşmenin, ölüme bağlı tasarrufların şekline, yani vasiyetname veya miras sözleşmesi şekline uygun yapılması gerekir. “Ben öldükten sonra bu daire senin olsun” diyen bir adi yazı ya da tapuda yapılan bir satış vaadi bu şekli karşılamaz. Ölüme bağlı bağışlamalar mirasçıların saklı paylarını da etkileyebileceğinden tenkis kurallarına tabidir.

Bağışlayana dönme koşullu bağışlama

Bağışlayan, bağışlananın kendisinden önce ölmesi durumunda bağışlama konusunun kendisine dönmesi koşulunu koyabilir (TBK m. 292/1). Bu koşul, örneğin çocuğuna daire bağışlayan bir ebeveynin, çocuğun erken ölümü halinde dairenin damadına veya geline kalmasını önlemek için kullanılır. Taşınırlarda koşul için ayrı bir şekil yoktur; taşınmazlarda bağışlama zaten tapuda resmi şekilde yapılır ve dönme koşulu tapu siciline şerh verilebilir (TBK m. 292/2). Şerh, taşınmazı sonradan edinen üçüncü kişilere karşı da koruma sağlar.

Bağışlayanın borçları ve sorumluluğu

Bağışlayanın asli borcu, bağışlanan şeyin zilyetliğini ve mülkiyetini bağışlanana geçirmektir. Geçerli bir bağışlama sözü ifa edilmezse bağışlanan ifa davası açabilir. Konu taşınmazsa ve söz resmi şekilde verilmişse, bağışlanan TMK m. 716 uyarınca mülkiyetin kendisine geçirilmesi için tapu tescil davası açabilir.

Dönemsel edimleri içeren bağışlama, örneğin “her ay torunuma 10.000 TL vereceğim” şeklindeki bir söz, aksi kararlaştırılmamışsa bağışlayanın ölümüyle sona erer (TBK m. 298). Mirasçılar bu ödemeleri sürdürmekle yükümlü olmaz.

Hafifletilmiş sorumluluk

Kanun, karşılıksız bir kazandırma yapan bağışlayanın sorumluluğunu daraltmıştır:

• Zarar: Bağışlayan, bağışlamadan doğan zarardan, bu zarara ağır kusuruyla sebep olmadıkça bağışlanana karşı sorumlu değildir (TBK m. 294/1). Hafif kusurla verilen zararlar bağışlanana kalır.
• Garanti, zapt ve ayıp: Bağışlayan, bağışlanan şey veya alacak hakkında ayrıca garanti sözü vermişse bununla sorumlu olur (TBK m. 294/2). Bu nedenle bağışlanan araç ayıplı çıkarsa veya bir üçüncü kişi taşınmaz üzerinde hak iddia ederse, bağışlayan kural olarak satıcı gibi sorumlu tutulmaz; ancak bu konuda bir taahhütte bulunmuşsa sorumlu olur.
• Faiz ve temerrüt: Kanunda bağışlayanın faiz sorumluluğuna ilişkin özel bir hüküm yoktur. Bağışlama sözü veren, ifa zamanı geldiği halde ihtara rağmen ifa etmezse genel hükümlere göre temerrüde düşer; temerrüdün doğurduğu zararlardan ise TBK m. 294/1 gereği yalnızca ağır kusuru varsa sorumlu tutulabilir. Öğretide bir görüş, bağışlayandan temerrüt faizinin ancak dava veya takip tarihinden itibaren istenebileceğini savunmaktadır. Uygulamada bu tartışmanın önüne geçmek için ifa tarihi ve gecikme halindeki sonuçlar sözleşmede açıkça yazılabilir.

Bağışlamanın geri alınması ve itiraz yolları

Kurulmuş bir bağışlama kural olarak bağlayıcıdır; bağışlayan “fikrimi değiştirdim” diyerek verdiğini geri isteyemez. Bununla birlikte bağışlama birkaç yoldan ortadan kalkabilir veya etkisiz hale gelebilir:

• Kanuni geri alma sebepleri: Bağışlananın bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi, aile hukukundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması veya yüklemeyi haklı sebep olmadan yerine getirmemesi halinde bağışlayan, sebebi öğrendiği günden itibaren bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir (TBK m. 295, 297). Bağışlama sözünde buna ek olarak mali durumun ağır biçimde bozulması ve yeni aile yükümlülükleri de ifadan kaçınma sebebidir (TBK m. 296). Ayrıntılı anlatım için bağışlamadan dönme yazımıza bakabilirsiniz.
• İrade bozukluğu: Bağışlayan yanılma, aldatma veya korkutma etkisiyle bağışlamışsa sözleşmeyi iptal edebilir.
• Tenkis: Saklı paylı mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf oranını aşan bağışlamalarının indirilmesini isteyebilir.
• Muvazaa: Tapuda satış gösterilip gerçekte bağışlanan taşınmazlar için mirasçılar muvazaa nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir; ayrıntılar muris muvazaası yazımızda.
• Nişan hediyeleri: Nişanın evlenme dışında bir sebeple sona ermesi halinde nişanlılar, alışılmış olağan hediyeler dışında birbirlerine verdikleri hediyeleri geri isteyebilir (TMK m. 122); bu istem nişanın sona ermesinden itibaren bir yıllık süreye tabidir (TMK m. 123).

Başvuru ve dava yolu

Bağışlamadan doğan uyuşmazlıklar çoğunlukla aile içinde yaşanır ve taşınmazla ilgili olduğunda dava değeri yüksektir. Bu nedenle süreci baştan doğru kurmak önemlidir.

1. Belgeleri toplayınTapu resmi senedi, yazılı bağışlama sözü, banka dekontları ve havale açıklamaları, mesajlaşmalar, varsa yükleme veya koşulu gösteren belgeler.
2. İhtarname gönderinBağışlama sözünün ifası, yüklemenin yerine getirilmesi veya geri alma beyanı noter aracılığıyla yapılabilir. Noter ihtarı tarih ve içeriği ispatlamanın en güvenli yoludur.
3. Tedbir isteyinTaşınmazla ilgili davalarda, dava sürerken taşınmazın üçüncü kişiye devredilmesini önlemek için tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi konulmasını talep edin. Tedbir için davanın haklılığını yaklaşık olarak ispat etmeniz gerekir.
4. Davayı doğru mahkemede açınBağışlamadan doğan davalarda görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Tapu iptali ve tescil davası taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır (HMK m. 12, kesin yetki).

• Arabuluculuk: Bağışlamadan doğan davalar dava şartı arabuluculuk kapsamında sayılmamıştır; doğrudan dava açılabilir. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir.
• Yetki: Genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeridir (HMK m. 6); sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 10). Taşınmazın aynına ilişkin davalarda HMK m. 12’deki kesin yetki kuralı uygulanır.
• Süre: Bağışlama sözünün ifası için açılacak davalar genel on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 146). Geri alma hakkı ise sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıllık hak düşürücü süreye bağlıdır (TBK m. 297).
• Harç: Para veya taşınmaz talep edilen davalarda nispi karar ve ilam harcı alınır; 2026 yılı için oran binde 68,31’dir ve dörtte biri dava açılırken peşin ödenir.
• İspat: Para veya taşınır verildiğini, bunun ödünç mü bağış mı olduğunu ispat etmek çoğu zaman uyuşmazlığın kendisidir. 2026 yılında yapılan ve değeri 41.000 TL’yi aşan hukuki işlemler senetle ispat edilmelidir (HMK m. 200; işlem tarihindeki sınır esas alınır). Banka havalesindeki açıklama ve yazılı mesajlar burada önem kazanır; konu ödünç sözleşmesi yazımızda ayrıca ele alınmıştır.
• Vergi: Bağışlama yoluyla yapılan ivazsız intikaller veraset ve intikal vergisine tabidir. İstisna tutarları ve oranlar her yıl yeniden belirlendiğinden, tapu işleminden önce güncel tutarları kontrol edin.

Sık yapılan hatalar

• Taşınmazı noterde veya adi yazıyla “bağışlamak” ve tapu devri yapmamak; mülkiyet ancak tapuda tescille geçer.
• Ölümden sonra hüküm doğurması istenen bir kazandırmayı vasiyetname veya miras sözleşmesi yerine adi bir yazıyla yapmak.
• Çocuğa daire bağışlarken bağışlayana dönme koşulunu tapu siciline şerh ettirmemek.
• Bağışın yüklemeli veya koşullu olduğunu yazıya geçirmemek; tapuda “kayıtsız şartsız” görünen bir bağışın koşulunu tanıkla ispat etmek çok zordur.
• Yakınlara yapılan büyük para transferlerinde açıklama yazmamak; sonradan bunun ödünç mü bağış mı olduğu tartışılır.
• Geri alma sebebini öğrendikten sonra bir yıllık süreyi kaçırmak.

Sık sorulan sorular

Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.

Yazı hakkında

Kulaçoğlu Hukuk Bürosu

Borçlar Hukuku

Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu Avukat

Büromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.

Online Görüşme Planla