Grev, T羹rkiye Cumhuriyeti Anayasas覺 taraf覺ndan i癟ilere bir hak olarak tan覺nm覺t覺r. Buna g繹re toplu i s繹zlemesi yap覺l覺rken uyumazl覺k 癟覺kar ise, i癟ilerin kanuni grev yoluna bavurmalar覺 yasal olarak m羹mk羹nd羹r. Bu a癟覺dan grev, esas覺nda toplu i s繹zlemesi g繹r羹melerinde s繹zlemenin zay覺f taraf覺ndan konumlanan i癟ilere verilmi bir m羹essese olup grevin iveren taraf覺ndaki g繹r羹n羹m羹 ise lokavtt覺r. Bir iyerinde grev uygulanabilmesi kanunen birtak覺m artlara balanm覺 olup, kanuni grevin hem i癟i hem de iveren a癟覺s覺ndan birtak覺m sonu癟lar覺 bulunmaktad覺r. Mevzuat覺m覺zda Sendikalar ve Toplu 襤 S繹zlemesi Kanunu ile d羹zenlenen grevin, kanuni grev ve kanun d覺覺 grev olmak 羹zere iki t羹r羹 bulunmaktad覺r. Bu yaz覺m覺zda genel itibariyle kanuni grevin 羹zerinde durularak, kanuni grevin sonu癟lar覺 ile i癟i ve iverenin hak ve y羹k羹ml羹l羹klerine deinilecektir.
Yaz覺 襤癟erii
zellikle sanayi devrimi ve devam覺nda oluan youn 羹retim ihtiyac覺 sonras覺 i癟iler, iyerlerinde uzun 癟al覺ma saatlerinde ve d羹羹k 羹cretlerde 癟al覺ma bask覺s覺na maruz kalm覺lard覺r. Bu d繹nemde yaanan i癟i ve iveren 癟ekimesi, beraberinde taraflar aras覺ndaki g羹癟 dengesini d羹zenleyen ve her iki taraf覺n da menfaatlerini korumaya 癟al覺an bir mevzuat d羹zenlemesini getirmitir. yle ki g羹n羹m羹zde i癟ilere tan覺nan haftal覺k 癟al覺ma s羹releri, ara dinlenme s羹releri, k覺dem ve ihbar tazminat覺, zorunlu hafta tatili gibi bir癟ok imk璽n ge癟mi d繹nemlerde yaananlar覺n 羹r羹n羹d羹r. 襤癟ilerin uzun m羹cadeleler nihayetinde elde ettikleri bir hak niteliindeki grev ile mevzuat覺m覺zda i癟i ve iveren aras覺nda bir denge kurulmas覺 ama癟lanmaktad覺r.
1. Grev Nedir?
Grev, T羹rkiye Cumhuriyeti Anayasas覺 ile tan覺nm覺 ve koruma alt覺na al覺nm覺 bir hak olup temel olarak Anayasam覺z覺n 54. maddesinde d羹zenlenmitir. Buna g繹re toplu i s繹zlemesi yap覺l覺rken taraflar aras覺nda uyumazl覺k 癟覺kmas覺 ihtimaline 繹zg羹 olarak, bizzat Anayasam覺z ile i癟ilere grev yapma hak ve imkan覺 tan覺nm覺t覺r. Grevin, mevzuat覺m覺zdaki dier d羹zenlemelerine ise, Sendikalar ve Toplu 襤 S繹zlemeleri Kanunu m.58 ve devam覺nda yer verilmitir.
Kanuni tan覺mlamas覺na g繹re grev; i癟ilerin, topluca 癟al覺mamak suretiyle iyerindeki faaliyeti durdurmak veya iin niteliine g繹re 繹nemli 繹l癟羹de aksatmak amac覺yla bavurduklar覺 bir hakt覺r. 襤癟ilerin bu ama癟la aralar覺nda anlamalar覺 veya bir kuruluun ayn覺 ama癟la kendilerine topluca 癟al覺mamalar覺 i癟in verdii direktife riayet ederek ii b覺rakmalar覺 hali, grev olarak adland覺r覺l覺r.
Yukar覺da genel tan覺m覺na yer verilen grev, esasen, kanuni grev ve kanun d覺覺 grev olmak 羹zere ikiye ayr覺lmaktad覺r.
2. Kanuni Grev ve Kanun D覺覺 Grev Aras覺ndaki Farklar
Yukar覺da yer verilen grev tan覺m覺, esasen kanuni grev i癟in ge癟erli olup kanuni grevin unsurlar覺n覺 ta覺mayan her t羹rl羹 grev kanun d覺覺 grev olarak nitelendirilecektir.
Sendikalar ve Toplu 襤 S繹zlemeleri Kanununa g繹re kanuni grev; toplu i s繹zlemesinin yap覺lmas覺 s覺ras覺nda uyumazl覺k 癟覺kmas覺 halinde, i癟ilerin birtak覺m ama癟larla bavurduklar覺 bir hakt覺r. Yasan覺n 癟izdii s覺n覺rlamalara uygun olarak yap覺lan kanuni grevde, i癟iler ekonomik ve sosyal durumlar覺 ile 癟al覺ma artlar覺n覺 korumay覺 veya gelitirmeyi ama癟lamaktad覺rlar.
Bu tan覺mlamadan da anla覺laca覺 羹zere kanuni grev ancak toplu i s繹zlemesi g繹r羹melerinde 癟覺kan uyumazl覺k sebebiyle i癟ilerin 癟al覺ma artlar覺n覺 korumak amac覺yla yap覺labilmektedir. u durumda i癟ilerin 癟al覺ma artlar覺n覺 korumak amac覺yla ger癟eklese de toplu i s繹zlemesi g繹r羹melerinde ger癟eklemeyen grev kanuni grev olarak tan覺mlanamayacak ve kanuni grevin hukuki sonu癟lar覺 domayacakt覺r.
3. Kanuni Grevin Unsurlar覺
Bir grevin kanuni grev olarak nitelendirilebilmesi i癟in bir k覺s覺m unsurlar覺 ta覺mas覺 gerekmektedir. Bu unsurlar k覺saca;
- Mesleki ama癟 unsurunu ta覺mas覺.
- 6356 say覺l覺 Sendikalar ve Toplu 襤 S繹zlemesi Kanunu m.60ta belirtilen yasal prosed羹re uygun olarak yap覺lm覺 olmas覺.
- Grevin yasaklanmam覺 olmas覺.
- Grev engellerinin (grev oylamas覺, grev ertelemesi, mahkeme karar覺) bulunmamas覺
eklinde s覺ralanmaktad覺r.
nemle belirtmek gerekir ki kanuni grev karar覺 sadece i癟i sendikas覺 taraf覺ndan al覺nabilmekte olup i癟ilerin anlaarak grev yapmas覺 durumunda kanun d覺覺 grev meydana gelecektir.
4. Kanuni Grevin 襤癟i ve 襤veren A癟覺s覺ndan Hukuki Sonu癟lar覺
Bir grevin kanuni grev olarak tan覺mlanmas覺n覺n en b羹y羹k sonucu, kanunun bu greve tan覺d覺覺 sonu癟lar覺n domas覺d覺r. Kanun d覺覺 grevde bu sonu癟lar domayacak ve i癟iler taraf覺ndan meydana getirilen davran覺lar hukuka ayk覺r覺 olarak nitelendirilerek iveren i癟in hakl覺 nedenle fesih imk璽n覺 dahi g羹ndeme gelebilecektir.
襤bu yaz覺n覺n da temelini oluturan kanuni grevin hukuki sonu癟lar覺 u ekildedir:
- 襤 yerinden ayr覺lma zorunluluu.
- 襤 s繹zlemesine etki etmesi.
- 襤癟i alma ve baka ie girme yasa覺.
- Zararlardan sorumluluk.
- Grev g繹zc羹l羹羹d羹r.
Aa覺da kanuni grevin hukuki sonu癟lar覺 ayr覺 bal覺klar halinde a癟覺klanm覺t覺r.
襤 Yerinden Ayr覺lma Zorunluluu
襤癟i sendikas覺 taraf覺ndan toplu i s繹zlemesi g繹r羹meleri s覺ras覺nda grev karar覺 alm覺 olmas覺 t羹m i癟ilerin greve kat覺lmas覺n覺 gerektirmez. Ger癟ekten de bir iyerindeki baz覺 i癟iler al覺nan grev karar覺na kat覺lmayabilir ve 癟al覺maya devam edebilirler. Bu durumun aksinin d羹羹n羹lmesi ise T羹rkiye Cumhuriyeti Anayasas覺 ile korunan 癟al覺ma hak ve 繹zg羹rl羹羹n羹n ihlaline sebebiyet verecektir.
Baka bir deyile, i癟iler, i yerinde balat覺lan greve kat覺l覺p kat覺lmamakta serbesttir. Bunun bir sonucu olarak da greve kat覺lan i癟ilerin, greve kat覺lmayan i癟ilerin 癟al覺malar覺n覺 engellememesi i癟in bu i癟ilerin iyerinden ayr覺lmas覺 zorunlu tutulmutur. Yine kanun gerei, greve kat覺lmayan veya kat覺lmaktan vazge癟en i癟ilerin i yerinde 癟al覺malar覺n覺n engellenmesi asla s繹z konusu olamaz.
襤 S繹zlemelerine Etkisi
Sendikalar ve Toplu 襤 S繹zlemesi Kanunu m.67 uyar覺nca aa覺daki listede yer verilen tan覺ma uygun olan i癟ilerin i s繹zlemelerinin ask覺da kald覺覺 kabul edilir.
- Kanuni bir greve kat覺lan i癟iler.
- Kanuni bir greve kat覺lmayan ancak grev nedeniyle iverence 癟al覺t覺r覺lmayan i癟iler.
- Greve kat覺l覺p sonradan vazge癟mesine ramen yine iverence 癟al覺t覺r覺lmayan i癟iler.
S繹zlemesi ask覺da kalan i癟i, bu s羹re boyunca herhangi bir 羹cret 繹demesi alamaz. Keza, i s繹zlemesinin ask覺da kald覺覺 s羹re zarf覺, i癟inin k覺dem tazminat覺 hesab覺na dahil edilemez. Buradan hareketle, k覺dem tazminat覺 hakk覺nda daha fazla bilgi edinmek i癟in K覺dem Tazminat覺 bal覺kl覺 makalemizi inceleyebilirsiniz.
Kanunda, grev s羹resince sosyal g羹venlik hakk覺n覺n devam edecei 繹ng繹r羹lmektedir. Ancak grev s羹resince s繹zleme ask覺da olduu i癟in iveren sigorta primlerini de 繹demez. Kanun, oluan bu olumsuz durumun telafisi i癟in i癟iye bor癟lanma imk璽n覺 getirmitir. Yani ilgili i癟i greve kat覺ld覺覺 i癟in sigorta s羹resine d璽hil olmayan o s羹reyi hizmet bor癟lanmas覺 yoluyla bor癟lanabilecektir.
襤癟i Alma ve Baka 襤e Girme Yasa覺
Kanuni grev y羹z羹nden i s繹zlemesi ask覺da olan i癟inin, s繹zlemesinin ask覺da kald覺覺 s羹re boyunca baka bir iverenin yan覺nda 癟al覺mas覺 yasal olarak m羹mk羹n deildir. 襤 s繹zlemesi kanuni grev dolay覺s覺yla ask覺da olduu halde bir baka iveren nezdinde 癟al覺t覺覺 tespit edilen i癟inin i akdi, iverence k覺dem tazminat覺 繹denmeksizin hakl覺 nedenle feshedilebilir. Bu yasaklama ile i癟ilerin k繹t羹 niyetli olarak ivereni toplu i s繹zlemesi yapmaya zorlamas覺n覺n 繹n羹ne ge癟ilmeye 癟al覺覺lm覺t覺r. Bu gerek癟eyle i akdini fesheden iverenin, kanunen hakl覺 nedene dayand覺覺 kabul edildiinden k覺dem veya ihbar tazminat覺 繹deme y羹k羹ml羹l羹羹 yoktur. 襤verenini i s繹zlemesini hakl覺 nedenle fesih konusunda daha fazla bilgi i癟in 襤veren Hangi Hallerde S繹zlemeyi Hakl覺 Olarak Feshedebilir? bal覺kl覺 makalemizi inceleyebilirsiniz.
Ancak yar覺 zamanl覺 bir i癟inin, o haftal覺k kanuni 癟al覺ma s羹resini tamamlayacak ekilde bir baka iverenin yan覺nda 癟al覺abilmesi istisnai olarak kabul edilmitir.
Yasa koyucu, s繹zlemesi ask覺nda kalan i癟inin yerine s羹rekli ya da ge癟ici olmas覺 fark etmeksizin bir baka i癟inin al覺nmas覺n覺 engelleyebilmek ad覺na, iverene de kanuni k覺s覺tlama getirmitir.
Dier taraftan, i癟ilerin greve kat覺lmalar覺 dolay覺s覺yla aksayan ilerinin, greve kat覺lmayan ya da kat覺lmaktan vazge癟en i癟ilere y羹klenmesi de yasa koyucu taraf覺ndan yasaklanm覺t覺r. Baka bir deyile, greve kat覺lmayan veya kat覺lmaktan vazge癟en i癟iler ancak ve ancak s繹zlemeleri gerei 羹stlendikleri kendi ilerinde 癟al覺t覺r覺labilir.
Zararlardan Sorumluluk
Grev, sadece i癟i sendikas覺n覺n toplu i s繹zlemeleri aamas覺nda alaca覺 karar ile m羹mk羹n olacakt覺r. Grev karar覺 veren i癟i sendikas覺, kusurlu eylem ve/veya ilemleri ile grev uygulanan i yerinde maddi bir zarara yol a癟m覺sa, bu zarardan bizzat sorumludur.
Ancak bir k覺s覺m i癟ilerin amac覺n d覺覺na 癟覺karak zararda bulunmas覺 durumunda, s繹z konusu zararlardan sendika deil, bu eylemi ger癟ekletiren ve zarara yol a癟an i癟i sorumlu olacakt覺r.
Grev G繹zc羹l羹羹
Grev g繹zc羹s羹, iyerinde grev ilan etmi olan i癟i sendikas覺n覺n, iyerinde kanuni bir grev karar覺na uyulmas覺n覺 salamak i癟in iyerinde bulundurduu kiidir.
Grev g繹zc羹s羹n羹n g繹revi, gerek i癟ilerin gerekse iverenin kanuni grev karar覺na uyup uymad覺覺n覺 denetlemektir. Bu noktada grev g繹zc羹s羹 g羹癟 kullanmaks覺z覺n ve tehditte bulunmaks覺z覺n sadece denetleme yetkisine sahiptir. Uygulamada aksi davran覺lar g繹r羹lebilmekteyse de, grev g繹zc羹lerinin iyerine giri ve 癟覺k覺lara engel olmas覺 ve hatta kontrol amac覺yla olsa dahi kiileri durdurmalar覺 kesinlikle yasakt覺r.
