Boşta geçen süre ücreti, işe iade davasını kazanan işçiye, işten çıkarıldığı tarihten mahkeme kararının kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için ödenen ücret ve diğer haklardır. Kanun bu ödemeyi en çok dört aylık ücretle sınırlar; dava ne kadar uzun sürerse sürsün bu sınır değişmez.
Düzenlemenin amacı, geçersiz bir feshin işçiye verdiği ekonomik kaybı telafi etmek ve iş güvencesini etkili kılmaktır. Uygulamada en çok sorulan konular, bu hakkın hangi şartlarla doğduğu, kaç ay üzerinden hesaplandığı, hangi ödemelerin hesaba girdiği ve ne zaman ödenmesi gerektiğidir. Bu yazıda bu soruları okuyucularımızdan gelen sorularla birlikte cevaplıyoruz. Davanın kendisini işe iade davası yazımızda anlattık.
- Kaç ay?
- En çok 4 ay. Yargılamanın bir veya iki yıl sürmesi bu sınırı artırmaz.
- Hangi ücret?
- Fesih tarihindeki brüt ücret ile prim, ikramiye, yol ve yemek yardımı gibi düzenli haklar.
- Şartı ne?
- İşe iade kararının kesinleşmesi ve işçinin kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurması.
- İşe başlatılırsam da alır mıyım?
- Evet. Boşta geçen süre ücreti işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da ödenir.
Boşta geçen süre ücreti nedir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesine göre, feshin geçersizliğine karar verildiğinde işçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir. Bu ödeme, iş güvencesi sisteminin işe başlatmama tazminatıyla birlikte işleyen ikinci parasal sonucudur. Hak, işçinin süresinde başvurusuyla doğar; işverenin işçiyi işe başlatıp başlatmaması bu hakkın varlığını etkilemez, yalnızca buna işe başlatmama tazminatının eklenip eklenmeyeceğini belirler.
Hukuki niteliği: ücret alacağı
Boşta geçen süre ücreti, işçinin çalışmış sayıldığı süreye ilişkin bir ücret alacağıdır. Geçersiz fesih nedeniyle işçinin çalışamaması işverene yüklenir ve işçi bu süre için sanki çalışıyormuş gibi ücretini alır. Bu nitelik vergi, prim ve zamanaşımı bakımından doğrudan sonuç doğurur: ödeme ücret gibi vergilendirilir, SGK primine tabidir ve ücret alacaklarına uygulanan zamanaşımına bağlıdır. Boşta geçen dört aylık süre hizmet süresinden sayılır ve kıdem tazminatı hesabına eklenir.
Neden dört ay?
Kanun koyucu, yargılama süresinin uzunluğundan doğan riski işverene sınırsız yüklememek için götürü bir üst sınır koymuştur. Dava altı ay, bir yıl veya daha uzun sürse de ödenecek ücret en çok dört ay üzerinden hesaplanır. Dört ay kanuni bir üst sınırdır ve mahkemenin takdirine bırakılmamıştır; fesih ile kesinleşme arasında dört aydan fazla süre geçmişse mahkemeler bu süreyi dört ay olarak belirler. Bu süre ayrıca sözleşmeyle işçi aleyhine değiştirilemez.
İşe başlatmama tazminatından farkı
Boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatı aynı işe iade kararından doğar, ancak hukuki nitelikleri ve hesaplanma yöntemleri farklıdır:
| Ölçüt | Boşta geçen süre ücreti | İşe başlatmama tazminatı |
|---|---|---|
| Niteliği | Ücret alacağı | Tazminat |
| Süre veya tutar | En çok 4 ay | En az 4, en çok 8 aylık ücret |
| İşe başlatılırsa | Yine ödenir | Doğmaz |
| Vergi ve prim | Gelir vergisi, damga vergisi ve SGK primi kesilir | 8 aylık ücrete kadar gelir vergisinden istisna; yalnızca damga vergisi |
İşçi işe başlatılmazsa iki alacak birlikte istenir. Tazminatın şartları ve hesaplanması için işe başlatmama tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
Hak kazanma şartları
Feshin geçersiz bulunması tek başına yeterli değildir. Dava kazanılsa bile bazı durumlarda boşta geçen süre ücreti doğmaz. Hakkın doğması için şu şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- İşe iade davası işçi lehine sonuçlanmalıMahkeme feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar vermeli ve bu karar kesinleşmelidir. Arabuluculukta işe başlatma konusunda anlaşılmışsa, boşta geçen süre ücretinin parasal miktarı anlaşma belgesine yazılmak zorundadır.
- İşçi 10 iş günü içinde başvurmalıİşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Başvurmayan işçi bakımından fesih geçerli sayılır ve boşta geçen süre ücreti doğmaz (İK m. 21/5).
- Başvuru samimi olmalıGerçek bir işe dönme iradesi taşımayan, yalnızca parasal hakları elde etmeye yönelik başvuru geçerli sayılmayabilir. İşverenin ciddi davetine rağmen haklı bir neden olmadan işe başlamayan işçinin bu ücreti isteyip isteyemeyeceği konusunda Yargıtay’ın farklı dönemlerde farklı sonuçlara ulaşan kararları vardır.
Bu şartlar gerçekleştikten sonra iki ihtimal vardır. İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatırsa işçi çalışmaya başlar ve boşta geçen süre ücreti yine ödenir; işe başlatmama tazminatı doğmaz. İşveren işçiyi işe başlatmazsa boşta geçen süre ücreti ile birlikte işe başlatmama tazminatı da ödenir.
Arabuluculukta ve alt işverenlik ilişkisinde
İşe iade uyuşmazlığı arabuluculukta çözülür ve işçinin işe başlatılması konusunda anlaşılırsa, taraflar boşta geçen süre için ödenecek ücret ve diğer hakların parasal miktarını anlaşma belgesine yazmak zorundadır; bu miktar yazılmazsa anlaşma sağlanamamış sayılır (İK m. 21). İşçi anlaşmada belirtilen tarihte işe başlamazsa fesih geçerli hale gelir. Alt işveren işçisinde ise Yargıtay, asıl işverenin en çok dört aylık boşta geçen süre ücretinden ve işe başlatmama tazminatından alt işverenle birlikte sorumlu olduğunu kabul eder (9. HD, 27.02.2017, E. 2016/5332, K. 2017/2755).
Hesaba dahil olan haklar
Kanun “ücret ve diğer haklar” ifadesini kullanır. Bu nedenle hesap yalnızca çıplak maaş üzerinden yapılmaz; işçinin çalışsaydı alacağı düzenli parasal ve sosyal haklar da hesaba girer.
Temel ölçüt, ödemenin süreklilik göstermesi ve düzenli bir hak niteliği taşımasıdır. Arızi, tek seferlik yardımlar ile işverenin takdirine bağlı düzensiz ödemeler kural olarak hesaba katılmaz. Her somut olayda iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi, bordrolar ve yerleşik işyeri uygulamaları birlikte değerlendirilir. Boşta geçen süre içinde toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulamasıyla genel bir ücret artışı yapılmışsa, işçinin çalışsaydı yararlanacağı bu artışın da dikkate alınması gerektiği ileri sürülebilir; bu nokta dosyanın koşullarına göre değerlendirilir.
Hesaplama yöntemi
- Son brüt ücreti tespit edinFesih tarihindeki brüt maaşı bordro ve banka kayıtlarından belirleyin.
- Düzenli ek hakları ekleyinYol, yemek, prim, ikramiye ve sosyal yardımların aylık karşılığını hesaplayın. Yıllık ödenen ikramiyeyi 12’ye bölün.
- Aylık toplam brüt kazancı bulunMaaş ile ek hakların aylık toplamı, hesaba esas giydirilmiş ücrettir.
- Süreyi uygulayınFesih ile kesinleşme arasındaki süre dört aydan fazlaysa dört ay, daha azsa gerçekleşen süre üzerinden çarpın.
Hesap örneği
Brüt maaşı 40.000 TL olan, aylık 3.000 TL yemek ve 2.000 TL yol yardımı alan ve yılda iki maaş ikramiye alan bir işçi, işe iade davasını 14 ay sonra kesinleşen bir kararla kazanmış olsun.
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Brüt maaş | Aylık | 40.000,00 TL |
| Yemek ve yol yardımı | 3.000 + 2.000 | 5.000,00 TL |
| İkramiyenin aylık payı | 80.000 ÷ 12 | 6.666,67 TL |
| Aylık giydirilmiş brüt | Toplam | 51.666,67 TL |
| Uygulanacak süre | 14 ay geçti, sınır 4 ay | 4 ay |
| Brüt boşta geçen süre ücreti | 51.666,67 × 4 | 206.666,68 TL |
Hesap brüt üzerinden yapılır. Ödeme sırasında SGK işçi primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesileceğinden işçinin eline geçecek net tutar daha düşük olur. Gelir vergisi, ödemenin yapıldığı aydaki kümülatif vergi matrahına göre değiştiği için net tutar işçiden işçiye farklılık gösterir. Örnekteki rakamlar varsayımsaldır.
Fesihten sonra işsizlik ödeneği alan ve işe iade sonucunda boşta geçen süre ücreti ödenen işçinin, aynı döneme ilişkin aldığı işsizlik ödeneği, 4447 sayılı Kanun uyarınca işverence bu ödemeden kesilerek İŞKUR’a iade edilir. Bu nedenle net ödemede ayrıca bir kesinti görülebilir.
Ne zaman ödenir? Ödenmezse ne olur?
Boşta geçen süre ücreti, işçi işe başlatılırsa işe başlatma ile, işe başlatılmazsa işverenin işe başlatmama iradesinin ortaya çıktığı tarihte veya başvurudan itibaren bir aylık sürenin dolmasıyla muaccel olur. Kanun, işe başlatılan işçiye bu ücretin hangi süre içinde ödeneceğini ayrıca düzenlemez; ancak işçinin işe başlatılmasıyla birlikte ödenmesi gerekir.
İşe başlatılan işçiye boşta geçen süre ücreti ödenmezse, bu durum ödenmeyen bir ücret alacağı olarak değerlendirilebilir. İşçi önce yazılı olarak ödeme talep etmeli, sonuç alamazsa ücretin ödenmemesine dayanan haklı fesih imkanını değerlendirmelidir. Ücretin ödenmemesi nedeniyle işçinin haklı fesih hakkını işçinin haklı fesih hakları yazımızda anlattık. Bu adım atılmadan önce somut durumun mutlaka değerlendirilmesi önerilir.
Ödeme yapılmazsa işçi önce arabulucuya başvurur; anlaşma olmazsa alacak davası açar veya ilamsız icra takibi başlatır. İşe iade kararı bu alacak bakımından doğrudan ilamlı icraya konu edilemez. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, süresinde başvuran, işverence bu başvurusu tartışılmayan ve işe davet edilmeyen işçinin boşta geçen süre alacağını likit saymış; itirazın iptali davasında icra inkar tazminatına hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir (04.11.2024, E. 2024/10252, K. 2024/14467). 31.07.2026’dan itibaren belirsiz alacak davası kaldırıldı (7589 sayılı Kanun). İşçilik alacakları için artık tutar kesin değilse genellikle kısmi dava açılır ve talep, tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir (HMK m. 109/4). Faiz için kural olarak işverenin temerrüde düşürülmesi gerekir; uygulamada ihtar, arabuluculuk başvurusu veya dava tarihinden faiz istenir. Gecikmiş ücret alacağı için de ödenmeyen maaş davası yazımız yol gösterici olabilir.
SGK ve kıdem bakımından sonuçları
Boşta geçen süre ücretinin ücret niteliği, işçinin sigorta kaydını ve kıdem hesabını da etkiler. Ödenen en çok dört aylık süre, işçinin hizmet süresine eklenir ve bu dönem için işverence SGK’ya prim bildirimi yapılır. Böylece işçinin sigortalılık süresi ve prim gün sayısı da bu süre kadar artar.
İşçi işe başlatılmazsa iş sözleşmesi, işverenin işe başlatmama iradesini ortaya koyduğu tarihte sona ermiş sayılır. Kıdem tazminatı hesabında işçinin fiili çalışma süresine boşta geçen dört aylık süre eklenir. Fesih sırasında kıdem ve ihbar tazminatı ödenmişse, aradaki fark ayrıca istenebilir. İşe başlatılan işçi bakımından ise iş ilişkisi kesintisiz devam etmiş sayılır; daha önce peşin ödenen ihbar ve kıdem tazminatı, yapılacak ödemelerden mahsup edilir (İK m. 21/4). Bu sonuçların kıdem hesabına etkisi için kıdem tazminatı rehberimize de bakabilirsiniz.
Zamanaşımı
Boşta geçen süre ücreti, hukuki niteliği gereği ücret alacağı olduğundan beş yıllık zamanaşımına tabidir (İK m. 32/son; TBK m. 147/1). Süre, alacağın talep edilebilir hale geldiği tarihte başlar: işçi işe başlatılmışsa işe başlatma tarihinde, başlatılmamışsa işe başlatmama iradesinin ortaya çıktığı veya bir aylık sürenin dolduğu tarihte. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur (7036 m. 3/17). Diğer işçilik alacaklarının süreleri için işçilik alacaklarında zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Okuyucularımızın soruları
Dava iki yıl sürdü. Boşta geçen süre nasıl hesaplanır?
Yargılama ne kadar sürerse sürsün, ödenecek ücret en çok dört aylıktır. İki yıl süren bir davada da hesap dört ay üzerinden yapılır. Ancak dava süresince işçinin kıdem süresine eklenecek olan da yalnızca bu dört aydır; kalan süre hizmet süresinden sayılmaz.
Ücret, güncel ücret üzerinden mi yoksa yıllar önceki ücret üzerinden mi ödenir?
Hesapta kural olarak fesih tarihindeki ücret esas alınır. İşe iade kararı genellikle bir tutar yerine ay sayısı belirlediğinden parasal hesap sonradan yapılır. Paranın değer kaybı, kural olarak temerrüt tarihinden itibaren işleyen faizle karşılanır. Bu nedenle ödeme gecikirse işverene ihtarname göndermek faiz başlangıcını öne çeker.
Dava sürerken başka bir işte çalıştım. Dört aylık ücreti yine alabilir miyim?
Boşta geçen süre ücreti, işçinin bu dönemde başka bir işte çalışıp çalışmadığına bakılmaksızın götürü olarak dört ay üzerinden ödenir. Ancak kesinleşen karardan sonra işverene yapılan başvurunun gerçek bir işe dönme iradesi taşıması gerekir. Yeni işinde kalmaya kararlı olan ve yalnızca parasal hak elde etmek için başvuran işçinin başvurusu, Yargıtay’ca geçerli sayılmayabilir. Bu riski değerlendirmeden karar vermemek gerekir.
İşe başladıktan sonra boşta geçen süre ücreti ödenir mi?
Evet. İşe başlatılan işçiye de en çok dört aylık boşta geçen süre ücreti ödenir. İşveren başvurudan sonra işçiyi kanundaki bir aylık süreden çok sonra işe başlatmışsa, bu gecikmenin sonuçları, yani işe başlatmama tazminatının veya gecikme dönemine ilişkin ücretin istenip istenemeyeceği, somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilir.
İşe başlatıldım ama boşta geçen süre ücretim ödenmedi. Sözleşmemi feshedebilir miyim?
Kanun bu ödeme için ayrı bir süre öngörmez; ödemenin işe başlatmayla birlikte yapılması beklenir. Ödeme yapılmazsa önce işverene yazılı bir talep, tercihen noter ihtarnamesi göndererek makul bir süre verin. Ücret alacağı niteliğindeki bu ödemenin buna rağmen yapılmaması, ücretin ödenmemesine dayanan haklı fesih tartışmasını gündeme getirebilir. Bu durumda kıdem tazminatı da istenebilir. Ancak fesih geri dönülmez bir adım olduğundan, ödeme yapılmamasının kapsamı ve süresi belgelenmeden karar verilmemelidir.
İşveren açısından
İşe iade kararı kesinleştiğinde işveren, işçiyi işe başlatsa bile en çok dört aylık ücret ve diğer hakları ödemekle yükümlüdür. Bu ödemenin işe başlatma ile birlikte yapılması, ücret alacağı nedeniyle haklı fesih ve faiz riskini ortadan kaldırır. Ödeme ücret niteliğinde olduğundan SGK’ya ilgili dönem için hizmet ve prim bildirimi yapılmalı, işten ayrılış kayıtları kararın sonucuna göre düzeltilmeli ve işçinin işsizlik ödeneği almışsa bu tutar kesilerek İŞKUR’a iade edilmelidir. Peşin ödenmiş ihbar ve kıdem tazminatı varsa, işe başlatılan işçi bakımından mahsup imkanı bulunur (İK m. 21/4).
Sık yapılan hatalar
- Dava uzadıkça boşta geçen süre ücretinin de arttığını düşünmek.
- Hesabı yalnızca çıplak maaş üzerinden yapıp düzenli yan hakları eklememek.
- Kesinleşen kararın tebliğinden sonra 10 iş günü içinde başvurmamak.
- İşe başlatıldıktan sonra ödenmeyen boşta geçen süre ücretini yazılı olarak talep etmemek.
- Brüt tutarı net tutar sanıp vergi ve prim kesintilerini hesaba katmamak.
- Fesihten sonra alınan işsizlik ödeneğinin bu ödemeden kesilerek iade edileceğini hesaba katmamak.
- Ödeme gecikirken işvereni ihtarla temerrüde düşürmeyip faiz başlangıcını geciktirmek.
Sık sorulan sorular
Boşta geçen süre ücreti kaç ay ödenir?
En çok 4 ay. Fesih ile kararın kesinleşmesi arasında daha uzun süre geçmiş olsa da hesap 4 ay üzerinden yapılır. Bu sınır kanunidir ve sözleşmeyle işçi aleyhine değiştirilemez.
Boşta geçen süre ücretine neler dahildir?
Fesih tarihindeki brüt ücret ile prim, ikramiye, yol ve yemek yardımı, yakacak ve çocuk yardımı gibi süreklilik gösteren parasal ve sosyal haklar.
Boşta geçen süre ücretinden vergi kesilir mi?
Evet. Ücret niteliğinde olduğu için gelir vergisi, damga vergisi ve SGK primi kesilir. İşe başlatmama tazminatından farklı olarak gelir vergisi istisnası yoktur.
Boşta geçen süre kıdem tazminatına eklenir mi?
Evet. En çok dört aylık bu süre hizmet süresinden sayılır ve kıdem tazminatı hesabında çalışma süresine eklenir.
Boşta geçen süre ücreti için zamanaşımı ne kadar?
Ücret alacağı olduğu için 5 yıl. Süre, alacağın talep edilebilir hale geldiği tarihte başlar.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla