Boşta Geçen Süre Ücreti Nedir? Şartları, Süresi ve Hesaplama Yöntemi

Boşta geçen süre ücreti, işçinin işe iade davasını kazanmasına rağmen fiilen çalıştırılmadığı döneme ilişkin olarak, kanun tarafından güvence altına alınmış bir ücret alacağıdır. Bu düzenleme, işçinin hukuka aykırı fesih nedeniyle uğradığı ekonomik kaybın telafi edilmesini ve iş güvencesinin etkin şekilde sağlanmasını amaçlamaktadır.

Uygulamada ise boşta geçen süre ücretinin hangi şartlarda doğduğu, kaç ay üzerinden hesaplanacağı, hangi hakların bu kapsama dahil olduğu ve ödemenin ne şekilde yapılacağı hususları sıkça tereddüt konusu olmaktadır. Özellikle işe iade davası sürecinde bulunan işçiler ve işverenler bakımından bu konuların doğru şekilde değerlendirilmesi, hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Bu yazımızda, boşta geçen süre ücretinin ne olduğu, hangi şartlarda talep edilebileceği, süresinin nasıl belirleneceği ve hesaplama yönteminin ne şekilde yapılacağı hususları; mevzuat hükümleri ve uygulamadaki yerleşik yargı kararları çerçevesinde ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

1. Boşta Geçen Süre Ücreti Nedir?

Boşta geçen süre ücreti, iş sözleşmesinin geçersiz bir nedenle feshedilmesi üzerine açılan işe iade davasının işçi lehine sonuçlanması halinde, işçinin fiilen çalıştırılmadığı döneme ilişkin olarak işverence ödenmesi gereken ücret ve diğer hakları ifade etmektedir.

Konuyla ilgili detaylı bilgi almak için İşe İade Davası başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesi uyarınca, işverenin işçiyi süresi içinde işe başlatmaması halinde, işçiye belirli bir süreye kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer haklarının ödenmesi gerekmektedir. Bu düzenleme, işçinin hukuka aykırı fesih nedeniyle uğradığı gelir kaybını telafi etmeyi ve iş güvencesi sistemini etkin şekilde korumayı amaçlamaktadır.

Boşta geçen süre ücreti, işçinin fiilen çalışmadığı bir döneme ilişkin olmakla birlikte, kanun gereği bu süre işçinin çalışmış gibi kabul edildiği bir dönem olarak değerlendirilmekte ve bu nedenle işçiye ücret ve diğer parasal haklarının ödenmesi öngörülmektedir.

1.1. Boşta Geçen Süre Ücretinin Hukuki Niteliği

Boşta geçen süre ücreti, hukuki niteliği itibarıyla bir tazminat değil, işçinin çalıştırılmadığı döneme ilişkin bir ücret alacağıdır. Bu nedenle, işçinin uğradığı zararın karşılığı olarak değil; çalışmış sayıldığı süreye ilişkin ücret ve diğer haklarının ödenmesi amacıyla düzenlenmiştir.

Bu yönüyle boşta geçen süre ücreti, iş hukukunda yer alan klasik tazminatlardan farklı bir yapıya sahiptir. İşçi bu süre boyunca fiilen çalışmamış olsa da, kanun gereği çalışmış gibi kabul edildiğinden, bu döneme ilişkin ücret ve diğer hakların ödenmesi bir tazminat değil, doğrudan bir ücret yükümlülüğü olarak ortaya çıkmaktadır.

Dolayısıyla boşta geçen süre ücreti, iş güvencesi sisteminin bir parçası olup, işverenin hukuka aykırı feshi nedeniyle işçinin gelir kaybına uğramasını önlemeye yönelik bir düzenleme niteliği taşımaktadır.

1.2. Boşta Geçen Süre Ücreti Kaç Aya Kadar Ödenir?

Boşta geçen süre ücreti bakımından kanun koyucu tarafından bir üst sınır belirlenmiştir. Nitekim 4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesi uyarınca, işverenin işçiyi süresi içinde işe başlatmaması halinde, işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer haklarının ödenmesi gerekmektedir.

Bu nedenle boşta geçen süre ücreti bakımından azami süre 4 ay olup, işe iade davasının sonuçlanmasının uzun sürmesi bu sonucu değiştirmemektedir. Dava süreci altı ay, bir yıl veya daha uzun sürmüş olsa dahi, işçiye ödenecek boşta geçen süre ücreti en fazla dört aylık süre ile sınırlıdır.

Uygulamada mahkemeler de çoğunlukla en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücretine hükmetmekte olup, bu süre işçinin fiilen çalışmadığı ancak kanun gereği çalışmış sayıldığı dönemi ifade etmektedir.

1.3. Boşta Geçen Süre Ücreti ile İşe Başlatmama Tazminatı Arasındaki Fark

Boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatı, işe iade davası sonucunda ortaya çıkan iki farklı hukuki haktır ve birbirinden bağımsız olarak değerlendirilmelidir.

Boşta geçen süre ücreti, işçinin çalıştırılmadığı döneme ilişkin olarak ödenen bir ücret alacağı niteliğinde olup, en fazla dört aylık süre için söz konusu olmaktadır. Buna karşılık işe başlatmama tazminatı, işverenin işçiyi işe başlatmaması halinde doğan ve işçiye ödenmesi gereken bir tazminat olup, mahkeme tarafından genellikle en az dört, en fazla sekiz aylık ücret tutarında belirlenmektedir.

Bu nedenle boşta geçen süre ücreti, işçinin çalışmış sayıldığı süreye ilişkin ücret hakkını ifade ederken; işe başlatmama tazminatı, işverenin işe başlatmama iradesinin bir sonucu olarak doğan ayrı bir tazminat niteliği taşımaktadır. Her iki hak aynı olaydan doğmakla birlikte, hukuki nitelikleri ve hesaplanma yöntemleri bakımından birbirinden farklıdır.

2. Boşta Geçen Süre Ücretine Hak Kazanma Şartları

Boşta geçen süre ücretine hak kazanılabilmesi için, iş sözleşmesinin geçersiz bir nedenle feshedilmiş olması tek başına yeterli değildir. Bu alacağın doğabilmesi için, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesinde düzenlenen belirli şartların birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir. Nitekim uygulamada, işe iade davasının kazanılması sonrasında dahi bazı durumlarda boşta geçen süre ücretine hak kazanılamadığı görülmektedir.

Bu kapsamda, boşta geçen süre ücretinin doğabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir:

2.1. İşe İade Davasının İşçi Lehine Sonuçlanması

Boşta geçen süre ücretine hak kazanılabilmesi için öncelikle işçinin açtığı işe iade davasının kabul edilmesi ve iş sözleşmesinin feshinin geçersiz olduğuna karar verilmesi gerekmektedir. Mahkeme tarafından verilen bu karar ile birlikte, işverenin fesih işleminin hukuka aykırı olduğu tespit edilmekte ve işçi lehine boşta geçen süreye ilişkin ücret ve diğer hakların doğmasının hukuki zemini oluşmaktadır.

2.2. İşçinin Süresi İçinde İşe Başvuruda Bulunması

İşe iade davasının işçi lehine sonuçlanması tek başına yeterli olmayıp, işçinin kesinleşen mahkeme kararının kendisine tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurarak işe başlamak istediğini bildirmesi gerekmektedir.

Bu süre içinde başvuruda bulunmayan işçi, işe iade hakkını kullanmamış sayılacağı gibi, buna bağlı olarak boşta geçen süre ücretine ve diğer haklara da hak kazanamayacaktır.

2.3. İşverenin İşçiyi Süresi İçinde İşe Başlatmaması

İşçinin süresi içinde başvuruda bulunmasına rağmen işveren tarafından işçinin işe başlatılmaması halinde, işveren kanunen boşta geçen süreye ilişkin ücret ve diğer hakları ödeme yükümlülüğü altına girmektedir.

Buna karşılık, işveren işçiyi süresi içinde işe başlatırsa, işçi fiilen çalışmaya başlayacak olup, bu durumda boşta geçen süreye ilişkin ücret alacağı yine doğmakla birlikte, ayrıca işe başlatmama tazminatı söz konusu olmayacaktır.

Konuyla ilgili detaylı bilgi almak için İşe Başlatmama (İş Güvencesi) Tazminatı başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

3. Boşta Geçen Süre Ücretine Hangi Haklar Dahildir?

Boşta geçen süre ücreti yalnızca işçinin çıplak maaşından ibaret değildir. İşçinin fiilen çalışmadığı ancak kanun gereği çalışmış sayıldığı bu dönemde, ücretin yanı sıra düzenli olarak sağlanan diğer parasal ve sosyal hakların da dikkate alınması gerekmektedir.

Bu nedenle boşta geçen süre ücreti hesaplanırken, işçinin iş sözleşmesi ve çalışma koşulları kapsamında hak kazandığı tüm düzenli ödemeler hesaba katılmaktadır.

Bu kapsamda boşta geçen süre ücretine dahil olan başlıca haklar aşağıda yer almaktadır:

• Maaş

Boşta geçen süre ücretinin temel unsurunu işçinin son brüt maaşı oluşturmaktadır. Hesaplama yapılırken, fesih tarihindeki güncel ücret esas alınmakta olup, işçinin bu dönemde çalışmış olması halinde elde edeceği ücret dikkate alınmaktadır.

• Prim ve İkramiye

İşçiye düzenli olarak ödenen prim ve ikramiyeler de boşta geçen süre ücretine dahil edilmektedir. Bu ödemelerin hesaba katılabilmesi için süreklilik arz etmesi ve iş sözleşmesi veya işyeri uygulaması gereği ödeniyor olması gerekmektedir.

Örneğin; satış primi, performans primi veya yılda belirli dönemlerde ödenen ikramiyeler, boşta geçen süre ücretinin hesaplanmasında dikkate alınmaktadır.

• Yol ve Yemek Yardımı

İşçiye sağlanan yol ve yemek yardımları da boşta geçen süre ücretine dahil edilmektedir. Bu yardımların nakdi olarak ödenmesi halinde doğrudan hesaplamaya katılması söz konusu olmakta; ayni olarak sağlanması durumunda ise parasal karşılığı dikkate alınmaktadır.

• Sosyal Haklar

Boşta geçen süre ücretinin hesaplanmasında yalnızca temel ücret değil, işçiye sağlanan ve süreklilik arz eden sosyal haklar da dikkate alınmaktadır. Zira işçi, bu dönemde fiilen çalışmamış olsa dahi kanun gereği çalışmış sayıldığından, normal çalışma halinde yararlanacağı sosyal hakların da hesaplamaya dahil edilmesi gerekmektedir.

Bu kapsamda, işçiye iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulaması gereği düzenli olarak sağlanan ve parasal değeri belirlenebilen sosyal yardımlar, boşta geçen süre ücretinin bir unsuru olarak kabul edilmektedir.

Özellikle aşağıdaki sosyal haklar uygulamada boşta geçen süre ücretine dahil edilen başlıca kalemler arasında yer almaktadır:

• Yakacak yardımı
• Aile yardımı
• Çocuk yardımı
• Eğitim yardımı
• Giyim yardımı
• Servis veya ulaşım desteği
• Düzenli sosyal yardım ödemeleri

Ancak burada dikkat edilmesi gereken temel ölçüt, söz konusu ödemenin süreklilik arz etmesi ve işçiye düzenli olarak sağlanan bir hak niteliğinde olmasıdır. Arızi nitelikte yapılan tek seferlik yardımlar veya işverenin takdirine bağlı olarak verilen düzensiz ödemeler ise kural olarak boşta geçen süre ücretinin hesaplanmasında dikkate alınmamaktadır.

Bu nedenle boşta geçen süre ücretinin belirlenmesinde, her somut olayda işçinin çalışma koşulları, iş sözleşmesi hükümleri ve işyerindeki yerleşik uygulamalar birlikte değerlendirilmekte; düzenli ve ölçülebilir nitelikteki sosyal haklar hesaplamaya dahil edilmektedir.

4. Boşta Geçen Süre Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Boşta geçen süre ücreti hesaplanırken, işçinin fesih tarihindeki son brüt ücreti esas alınmaktadır. Hesaplama yapılırken yalnızca temel maaş değil; işçiye düzenli olarak sağlanan ve süreklilik arz eden parasal haklar da dikkate alınmaktadır.

Bu kapsamda boşta geçen süre ücreti, işçinin normal şartlarda çalışmaya devam etmesi halinde elde edeceği toplam ücret ve diğer haklar üzerinden belirlenmektedir.

Hesaplama yapılırken genel olarak şu adımlar izlenmektedir:

1. İşçinin son brüt ücreti tespit edilir.
2. Düzenli ödenen ek haklar belirlenir.
   (örneğin: yol, yemek, prim, sosyal yardımlar vb.)
3. Aylık toplam brüt kazanç hesaplanır.
4. Mahkeme tarafından belirlenen süre uygulanır.

Bu şekilde belirlenen tutar, boşta geçen süreye ilişkin toplam ücret alacağını oluşturur.

Önemli Not: Hesaplama Brüt Ücret Üzerinden Yapılır

Boşta geçen süre ücreti hesaplanırken esas alınan tutar brüt ücret olup, ödeme aşamasında ilgili vergi ve sosyal güvenlik kesintileri yapılmaktadır. Bu nedenle hesaplanan tutar ile işçinin eline geçecek net tutar arasında farklılık bulunması normaldir.

5. Boşta Geçen Süre Ücreti Zamanaşımı Süresi Nedir?

Boşta geçen süre ücreti, hukuki niteliği itibarıyla bir ücret alacağı olduğundan, bu alacak bakımından uygulanacak zamanaşımı süresi de ücret alacaklarına ilişkin genel zamanaşımı süresine tabidir.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca, ücret alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıl olarak belirlenmiştir. Bu nedenle boşta geçen süre ücretine ilişkin taleplerin de kural olarak beş yıllık zamanaşımı süresi içinde ileri sürülmesi gerekmektedir.

Zamanaşımı süresinin başlangıcı ise uygulamada önem taşımaktadır. Boşta geçen süre ücretine ilişkin zamanaşımı süresi, işçinin işe iade kararının kesinleşmesi ve işverene süresi içinde başvurmasına rağmen işveren tarafından işe başlatılmaması ile birlikte işlemeye başlamaktadır. Başka bir ifadeyle, işçinin bu alacağı talep edebilir hale geldiği tarih, zamanaşımı süresinin başlangıç tarihi olarak kabul edilmektedir.

Bu nedenle boşta geçen süre ücretine hak kazanan işçilerin, hak kaybı yaşamamak adına alacaklarını beş yıllık zamanaşımı süresi dolmadan talep etmeleri önem taşımaktadır.

Konuyla ilgili detaylı bilgi almak için İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı Süreleri başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.