Geçit Hakkı Davası: Şartları ve Dava Süreci

Geçit hakkı, genel yola yeterli bağlantısı bulunmayan taşınmaz malikine, komşu taşınmazlar üzerinden geçiş imkânı sağlayan bir irtifak hakkıdır. Özellikle yolu bulunmayan veya mevcut yolu taşınmazın kullanım ihtiyacını karşılamayan taşınmazlar bakımından, taşınmazın ekonomik ve fiili kullanımının sağlanabilmesi amacıyla geçit hakkı talep edilebilmektedir.

Ancak geçit hakkının kurulabilmesi için geçit ihtiyacının zorunlu olması, başka uygun bir yol imkanının bulunmaması, geçidin komşu taşınmaza en az zarar verecek şekilde belirlenmesi ve geçit bedelinin ödenmesi gibi şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Bu yazımızda, geçit hakkının şartları, dava süreci, geçit bedelinin belirlenmesi ve geçit hakkının tapuya tesciline ilişkin hususlar ele alınmıştır.

1. Geçit Hakkı Nedir?

Geçit hakkı, genel yola yeterli bağlantısı bulunmayan bir taşınmaz malikine, komşu taşınmazlar üzerinden geçiş imkânı sağlayan bir irtifak hakkıdır. Bu hak sayesinde taşınmaz malikine, taşınmazını ekonomik amacına uygun şekilde kullanabilmesi için gerekli ulaşım bağlantısı sağlanmaktadır.

Özellikle yolu bulunmayan veya mevcut yolu taşınmazın kullanım ihtiyacını karşılamayan taşınmazlar bakımından geçit hakkı büyük önem taşımaktadır. Zira bir taşınmazın fiilen kullanılabilmesi, tarımsal faaliyet yürütülebilmesi, yapılaşmanın sağlanabilmesi veya ekonomik değerinin korunabilmesi çoğu zaman genel yola erişimin bulunmasına bağlıdır.

1.1. Mecburi Geçit Hakkı Kavramı

Mecburi geçit hakkı, taşınmaz malikinin genel yola çıkabilmesi için komşu taşınmaz üzerinden geçmesinin zorunlu olduğu durumlarda gündeme gelen bir geçit hakkı türüdür. Özellikle yolu bulunmayan veya mevcut yolu taşınmazın kullanım ihtiyacını karşılamayan taşınmazlar bakımından, malik mahkemeden uygun bir geçit kurulmasını talep edebilir.

Burada amaç, taşınmaz malikinin mülkiyet hakkını fiilen kullanabilmesini sağlamak ve taşınmazın ekonomik değerini korumaktır. Ancak mecburi geçit hakkı kurulurken yalnızca geçit ihtiyacı bulunan taşınmazın menfaati değil, geçit verilecek taşınmaz malikinin hakları da dikkate alınmaktadır.

1.2. Geçit Hakkının Hukuki Niteliği

Geçit hakkı, taşınmaz lehine kurulan bir irtifak hakkı niteliğindedir. Bu nedenle geçit hakkı, yalnızca kişiye bağlı bir kullanım yetkisi değil; taşınmazla birlikte varlığını sürdüren ayni bir hak olarak kabul edilmektedir.

Geçit hakkı kurulmasıyla birlikte, lehine geçit kurulan taşınmaz belirlenen güzergâh üzerinden geçiş hakkına sahip olmakta; aleyhine geçit kurulan taşınmaz ise bu kullanıma katlanma yükümlülüğü altına girmektedir.

Bu yönüyle geçit hakkı, mülkiyet hakkını tamamen ortadan kaldırmamakta; ancak komşuluk hukuku ve fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi çerçevesinde taşınmaz malikinin hakkını belirli ölçüde sınırlandırmaktadır.

1.3. Geçit Hakkının Hukuki Dayanağı

Geçit hakkının hukuki dayanağı, Türk Medeni Kanunu m. 747 hükmüdür. Anılan düzenleme uyarınca, genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan taşınmaz maliki, tam bir bedel karşılığında komşularından uygun bir geçit verilmesini isteyebilir.

Kanun koyucu bu düzenleme ile, bir taşınmazın yolsuz kalması nedeniyle ekonomik ve fiili kullanımının tamamen ortadan kalkmasını önlemeyi amaçlamıştır. Ancak geçit hakkı kurulurken, ihtiyaç sahibi taşınmaz ile geçit verilecek taşınmaz arasında menfaat dengesi gözetilmeli; geçit, komşu taşınmaza en az zarar verecek güzergâh üzerinden kurulmalıdır.

2. Geçit Hakkı Hangi Durumlarda Talep Edilebilir?

Geçit hakkı, taşınmazın genel yola bağlantısının bulunmaması veya mevcut yolun taşınmazın kullanım ihtiyacını karşılamaya yeterli olmaması halinde talep edilebilir. Burada önemli olan, geçit ihtiyacının gerçek ve zorunlu olmasıdır. Sırf daha kısa, daha kolay veya daha ekonomik bir yol elde etmek amacıyla geçit hakkı kurulması mümkün değildir.

Mahkeme tarafından değerlendirme yapılırken taşınmazın kullanım amacı, fiili durumu, mevcut ulaşım imkanları ve alternatif güzergâhlar birlikte dikkate alınmaktadır.

2.1. Taşınmazın Genel Yola Bağlantısının Bulunmaması

Geçit hakkının en temel uygulama alanı, taşınmazın genel yola hiç bağlantısının bulunmamasıdır. Bu durumda taşınmaz maliki, komşu taşınmazlar üzerinden uygun bir geçit verilmesini talep edebilir.

2.2. Mevcut Yolun İhtiyacı Karşılamaması

Bazı durumlarda taşınmazın bir yolu bulunmasına rağmen mevcut yol kullanım ihtiyacını karşılamaya yeterli olmayabilir. Yolun aşırı dar olması, araç geçişine uygun olmaması veya fiilen kullanılamaz durumda bulunması halinde de geçit hakkı talep edilebilir.

2.3. Tarımsal, Ekonomik veya Fiili Kullanım Nedeniyle Geçit İhtiyacının Doğması

Taşınmazın kullanım amacı da geçit hakkı bakımından önem taşır. Özellikle tarımsal faaliyet yürütülen veya ekonomik amaçla kullanılan taşınmazlarda, kullanım ihtiyacına uygun bir ulaşım bağlantısının bulunması gerekir.

2.4. Yapılaşma veya İmar Durumu Nedeniyle Geçit İhtiyacının Ortaya Çıkması

İmar uygulamaları veya yapılaşma nedeniyle mevcut ulaşım imkanlarının yetersiz hale gelmesi durumunda da geçit hakkı ihtiyacı doğabilir. Mahkeme, taşınmazın mevcut kullanım durumunu ve bölgedeki yapılaşmayı birlikte değerlendirir.

2.5. Fiili Kullanım Durumunun Geçit Hakkına Etkisi

Geçit hakkı davalarında fiili kullanım durumu da dikkate alınmaktadır. Özellikle uzun yıllardır kullanılan fiili yollar ve yerleşik kullanım düzeni, geçit güzergâhının belirlenmesinde önem taşımaktadır. Ancak tek başına fiili kullanımın bulunması, geçit hakkı kurulması için yeterli değildir.

3. Geçit Hakkı Davasının Şartları

Geçit hakkı kurulabilmesi için, kanunda ve yargı kararlarında kabul edilen bazı şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir. Zira geçit hakkı, komşu taşınmaz malikinin mülkiyet hakkını sınırlayan istisnai bir irtifak hakkıdır. Bu nedenle mahkeme tarafından, hem geçit ihtiyacı bulunan taşınmazın menfaati hem de geçit verilecek taşınmaz malikinin hakları birlikte değerlendirilmektedir.

Özellikle geçit ihtiyacının zorunlu olması, başka uygun bir yol imkanının bulunmaması ve geçidin komşu taşınmaza en az zarar verecek şekilde belirlenmesi büyük önem taşımaktadır.

3.1. Geçit İhtiyacının Zorunlu Olması

Geçit hakkı kurulabilmesi için öncelikle gerçek ve zorunlu bir geçit ihtiyacının bulunması gerekir. Taşınmaz malikinin yalnızca daha kısa, daha kolay veya daha ekonomik bir yol istemesi tek başına yeterli değildir.

Mahkeme tarafından, taşınmazın mevcut ulaşım durumu ve kullanım amacı dikkate alınarak geçit ihtiyacının objektif olarak zorunlu olup olmadığı değerlendirilir.

3.2. Başka Uygun Bir Yol İmkanının Bulunmaması

Geçit hakkı ancak başka uygun bir ulaşım imkanı bulunmaması halinde kurulabilir. Şayet taşınmazın genel yola ulaşmasını sağlayan uygun bir yol mevcutsa, kural olarak geçit hakkı talebi reddedilir.

Bu kapsamda mahkeme, alternatif güzergâhları ve mevcut yolların kullanılabilirliğini incelemektedir.

3.3. En Az Zarar Verecek Güzergâhın Seçilmesi

Geçit hakkı belirlenirken, geçit verilecek taşınmaza en az zarar verecek güzergâhın seçilmesi gerekir. Bu kapsamda taşınmazların kullanım şekli, ekonomik değeri, mevcut yapılaşma durumu ve fiili kullanım biçimi dikkate alınmaktadır.

Mahkeme tarafından, ihtiyaç sahibi taşınmazın menfaati ile geçit verilecek taşınmaz malikinin hakları arasında denge kurulması amaçlanmaktadır.

3.4. Komşuluk Hukukuna Uygunluk

Geçit hakkı, komşuluk hukukunun bir sonucu olarak ortaya çıkan bir kurumdur. Bu nedenle geçit hakkı kurulurken dürüstlük kuralı, komşuluk ilişkileri ve tarafların karşılıklı menfaatleri dikkate alınmalıdır.

Özellikle geçidin kullanım şekli, genişliği ve güzergâhı belirlenirken komşu taşınmaza gereksiz zarar verilmemesi gerekir.

3.5. Geçit Bedelinin Ödenmesi

Geçit hakkı kurulması halinde, lehine geçit kurulan taşınmaz malikinin, aleyhine geçit kurulan taşınmaz malikine uygun bir bedel ödemesi gerekir.

Bu bedel belirlenirken:

• Taşınmazdaki değer kaybı,
• Geçit nedeniyle kullanımın kısıtlanması,
• Taşınmazın niteliği ve kullanım durumu

dikkate alınmaktadır.

3.6. Fedakârlığın Denkleştirilmesi İlkesi

Geçit hakkı davalarında temel ilkelerden biri de fedakârlığın denkleştirilmesidir. Bu ilkeye göre, geçit ihtiyacı bulunan taşınmaz malikinin menfaati ile geçit verilecek taşınmaz malikinin mülkiyet hakkı arasında adil bir denge kurulmalıdır.

Bu nedenle mahkeme tarafından:

• Geçidin en uygun güzergâhtan geçirilmesi,
• Komşu taşınmaza verilecek zararın en aza indirilmesi,
• Uygun bedelin belirlenmesi

gibi hususlar birlikte değerlendirilmektedir.

4. Geçit Hakkı Davasında Taraflar

Geçit hakkı davalarında tarafların doğru belirlenmesi, davanın sağlıklı şekilde yürütülebilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Özellikle geçit güzergâhından etkilenecek taşınmaz maliklerinin davaya dahil edilmemesi, uygulamada bozma sebebi yapılabilmektedir.

Bu nedenle dava açılmadan önce, geçit kurulması talep edilen güzergâhın hangi taşınmazlardan geçtiğinin ve bu taşınmaz maliklerinin kimler olduğunun dikkatle tespit edilmesi gerekir.

4.1. Davacı Kim Olabilir?

Geçit hakkı davasını, genel yola yeterli bağlantısı bulunmayan taşınmazın maliki açabilir. Bunun yanında, taşınmaz üzerindeki hakkı doğrudan etkilenen bazı kişiler de belirli durumlarda dava açma hakkına sahip olabilir.

Bu kapsamda:

• Yola çıkışı bulunmayan taşınmaz maliki,
• Paydaşlar,
• Mirasçılar,
• Sınırlı ayni hak sahipleri

geçit hakkı talebinde bulunabilmektedir. Ancak dava açan kişinin, geçit ihtiyacının bulunduğunu ve taşınmazla arasında hukuki bağ olduğunu ortaya koyması gerekir.

4.2. Dava Kime Karşı Açılır?

Geçit hakkı davası, geçit kurulması istenen taşınmazın malikine karşı açılır. Geçit güzergâhının birden fazla taşınmazdan geçmesi halinde ise, ilgili tüm taşınmaz maliklerinin davada taraf olarak gösterilmesi gerekir.

Bu kapsamda:

• Geçit kurulacak taşınmazın maliki,
• Güzergâh üzerinde bulunan diğer taşınmaz malikeri,
• Geçit hakkından doğrudan etkilenecek komşu taşınmaz sahipleri

davada davalı sıfatıyla yer alabilmektedir. Özellikle husumetin doğru yöneltilmesi ve zorunlu dava arkadaşlığının sağlanması, davanın usulden reddedilmemesi bakımından önem taşımaktadır.

4.3. Paylı ve Elbirliği Mülkiyetinde Dava

Geçit hakkına konu taşınmazın paylı veya elbirliği mülkiyetine tabi olması halinde, dava bakımından özel durumlar ortaya çıkabilmektedir.

Paylı mülkiyette paydaşların, taşınmazın kullanımını doğrudan etkileyen geçit hakkı konusunda hukuki yararlarının bulunması mümkündür. Elbirliği mülkiyetinde ise, taşınmaz üzerindeki hakların birlikte kullanılması nedeniyle tüm mirasçıların veya hak sahiplerinin davaya katılımı önem taşımaktadır.

4.4. Yol Güzergâhından Etkilenen Maliklerin Davaya Dahil Edilmesi

Geçit hakkı kurulacak güzergâhın birden fazla taşınmazı etkilemesi halinde, bu taşınmaz maliklerinin davaya dahil edilmesi gerekir. Aksi halde, hakkında hüküm kurulacak kişilerin davada taraf olmaması nedeniyle usuli sorunlar ortaya çıkabilmektedir.

Bu nedenle mahkeme tarafından geçit güzergâhı belirlenirken, güzergâhtan etkilenecek tüm maliklerin davada yer alıp almadığı ayrıca değerlendirilmektedir.

5. Geçit Hakkının Belirlenmesinde Dikkate Alınan Ölçütler

Geçit hakkı davalarında mahkemenin temel görevi, geçit ihtiyacı bulunan taşınmaz ile geçit verilmesi istenen taşınmaz arasındaki menfaat dengesini sağlamaktır. Bu kapsamda yalnızca geçit ihtiyacının varlığı değil; geçidin hangi güzergâhtan geçirileceği, komşu taşınmaza vereceği zarar ve taşınmazların kullanım durumu da birlikte değerlendirilmektedir.

Özellikle geçit hakkının, komşu taşınmaz malikine mümkün olan en az yükü getirecek şekilde kurulması esastır.

5.1. En Az Zarar İlkesi

Geçit hakkı belirlenirken temel ölçütlerden biri, geçit verilecek taşınmaza en az zarar verecek güzergâhın seçilmesidir. Bu kapsamda mahkeme tarafından;

• Taşınmazların mevcut kullanım şekli,
• Yapılaşma durumu,
• Ekonomik değeri,
• Tarımsal niteliği

gibi hususlar dikkate alınmaktadır. Amaç, geçit ihtiyacını karşılarken komşu taşınmaz üzerindeki müdahaleyi mümkün olduğunca sınırlı tutmaktır.

5.2. Alternatif Güzergâhların Değerlendirilmesi

Geçit hakkı kurulmadan önce, taşınmazın genel yola ulaşmasını sağlayabilecek alternatif yolların bulunup bulunmadığı araştırılır. Şayet daha uygun, daha kısa veya daha az zarar verecek bir güzergâh mevcutsa, mahkeme tarafından öncelikle bu seçenek değerlendirilir.

Bu nedenle geçit hakkı davalarında keşif ve bilirkişi incelemesi büyük önem taşımaktadır.

5.3. Fiili Kullanım Durumunun Değerlendirilmesi

Taşınmazın mevcut kullanım şekli ve bölgede uzun süredir kullanılan fiili yollar da geçit güzergâhının belirlenmesinde dikkate alınmaktadır. Özellikle yıllardır kullanılan fiili geçiş yolları, mahkeme tarafından değerlendirme konusu yapılabilmektedir.

Ancak fiili kullanım tek başına geçit hakkı kurulması için yeterli olmayıp, geçit ihtiyacının objektif olarak zorunlu olması da gerekir.

5.4. Taşınmazın Kullanım Amacı ve Ekonomik Durumu

Geçit hakkı belirlenirken taşınmazın kullanım amacı da önem taşımaktadır. Tarım arazileri, konut alanları, ticari taşınmazlar veya sanayi amaçlı kullanılan yerler bakımından ihtiyaç duyulan ulaşım şekli farklılık gösterebilir.

Bu nedenle mahkeme tarafından, taşınmazın ekonomik kullanım amacı ve mevcut kullanım biçimi birlikte değerlendirilmektedir.

5.5. Tarımsal İhtiyaçların Dikkate Alınması

Özellikle tarım arazileri bakımından geçit hakkı büyük önem taşımaktadır. Traktör, biçerdöver ve diğer tarım araçlarının taşınmaza ulaşabilmesi için uygun genişlikte ve kullanıma elverişli bir yol ihtiyacı doğabilmektedir.

Mahkeme tarafından geçit güzergâhı belirlenirken, taşınmazın tarımsal niteliği ve fiili kullanım ihtiyacı da dikkate alınmaktadır.

6. Geçit Hakkı Bedelinin Belirlenmesi

Geçit hakkı kurulması halinde, lehine geçit kurulan taşınmaz malikinin, aleyhine geçit kurulan taşınmaz malikine uygun bir bedel ödemesi gerekir. Bunun nedeni, geçit hakkının komşu taşınmazın mülkiyet hakkını belirli ölçüde sınırlandırması ve taşınmaz üzerinde kullanım kısıtlaması yaratmasıdır.

Bu nedenle mahkeme tarafından geçit hakkı kurulurken, geçit nedeniyle taşınmazda meydana gelecek değer kaybı ve kullanım kısıtlaması dikkate alınarak uygun bir geçit bedeli belirlenmektedir.

6.1. Geçit Bedelinin Hukuki Niteliği

Geçit bedeli, geçit hakkı nedeniyle taşınmaz malikinin uğrayacağı değer kaybı ve kullanım sınırlamasının karşılığı niteliğindedir. Bu bedel, geçit hakkı kurulmasının zorunlu sonucu olarak kabul edilmektedir.

Mahkeme tarafından geçit hakkı kurulabilmesi için, belirlenen bedelin kural olarak davacı tarafından ödenmesi gerekir.

6.2. Taşınmazdaki Değer Kaybının Hesaplanması

Geçit bedeli belirlenirken, geçit kurulacak alan nedeniyle taşınmazda meydana gelecek değer kaybı dikkate alınmaktadır. Bu kapsamda:

• Geçidin genişliği,
• Kullanım şekli,
• Taşınmazın niteliği,
• Tarımsal veya ekonomik kullanım durumu,
• Yapılaşmaya etkisi

gibi hususlar değerlendirilmektedir. Özellikle geçidin taşınmazın kullanımını önemli ölçüde sınırlandırması halinde, bedel miktarı da buna göre artabilmektedir.

6.3. Bilirkişi Raporunun Önemi

Geçit bedelinin belirlenmesinde bilirkişi incelemesi büyük önem taşımaktadır. Mahkeme tarafından görevlendirilen bilirkişiler, taşınmazın niteliğini, geçit nedeniyle oluşacak değer kaybını ve uygun güzergâhı teknik olarak değerlendirmektedir.

Uygulamada geçit bedeli çoğu zaman bilirkişi raporları doğrultusunda belirlenmektedir.

6.4. Bedelin Mahkeme Veznesine Depo Edilmesi

Mahkeme tarafından belirlenen geçit bedelinin, kural olarak kararın infazından önce mahkeme veznesine depo edilmesi gerekir. Bedelin depo edilmesi, geçit hakkının kurulabilmesi bakımından önemli bir şart niteliğindedir.

Bu nedenle uygulamada mahkeme, geçit hakkı kurulmasına karar verirken bedelin depo edilmesine de hükmetmektedir.

6.5. Bedelin Ödenmemesinin Sonuçları

Belirlenen geçit bedelinin süresinde ödenmemesi veya mahkeme veznesine depo edilmemesi halinde, geçit hakkının kurulması mümkün olmayabilir. Bu durumda mahkeme kararı uygulanamayacağı gibi, davanın sonuçları bakımından da çeşitli hukuki sorunlar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle geçit bedelinin zamanında ve eksiksiz şekilde ödenmesi büyük önem taşımaktadır.

7. Geçit Hakkı Davasında Yargılama Süreci

Geçit hakkı davaları, taşınmazın aynına ilişkin davalar arasında yer almakta olup belirli bir usul çerçevesinde yürütülmektedir. Bu davalarda mahkeme tarafından yalnızca geçit ihtiyacının bulunup bulunmadığı değil; geçidin hangi güzergâhtan geçirileceği, komşu taşınmaza vereceği zarar ve uygun geçit bedeli de birlikte değerlendirilmektedir.

Bu nedenle keşif, bilirkişi incelemesi ve teknik değerlendirmeler, geçit hakkı davalarında büyük önem taşımaktadır.

7.1. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Geçit hakkı davalarında görevli mahkeme kural olarak Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.

Yetki bakımından ise dava, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır. Taşınmazın aynına ilişkin davalarda kesin yetki kuralı uygulandığından, dava yalnızca taşınmazın bulunduğu yerde görülebilir.

7.2. Harç ve Giderler

Geçit hakkı davalarında çeşitli yargılama giderleri ortaya çıkabilmektedir. Özellikle:

• Başvuru ve peşin harçlar,
• Keşif giderleri,
• Bilirkişi ücretleri,
• Tebligat giderleri

uygulamada en sık karşılaşılan masraflar arasında yer almaktadır. Yargılama sonunda giderler, davanın sonucuna göre taraflara yükletilmektedir.

7.3. İspat, Deliller ve Bilirkişi İncelemesi

Geçit hakkı davalarında ispat büyük önem taşımaktadır. Davacı taraf, geçit ihtiyacının bulunduğunu, mevcut yolun yetersiz olduğunu ve talep edilen güzergâhın uygun olduğunu ortaya koymalıdır.

Bu kapsamda mahkeme tarafından çeşitli deliller değerlendirilmektedir:

• Tapu kayıtları
• Kadastro paftaları ve krokiler
• Belediye ve imar kayıtları
• Uydu görüntüleri ve hava fotoğrafları
• Tanık beyanları
• Bilirkişi incelemesi
• Keşif yapılması

Özellikle keşif ve bilirkişi incelemesi, geçit güzergâhının belirlenmesi ve geçit bedelinin tespiti bakımından belirleyici rol oynamaktadır.

7.4. Vekâlet Ücreti

Geçit hakkı davaları, taşınmazın aynına ilişkin davalar arasında değerlendirildiğinden, vekâlet ücreti kural olarak maktu olarak belirlenmektedir.

Vekâlet ücreti, yargılama tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümlerine göre hesaplanmakta olup, davanın kabulü veya reddine göre ilgili tarafa yükletilmektedir.

7.5. Kanun Yolları (İstinaf ve Temyiz)

Geçit hakkı davalarında verilen kararlar, şartların varlığı halinde istinaf ve temyiz incelemesine konu olabilir.

Özellikle:

• Geçit ihtiyacının bulunup bulunmadığı,
• Güzergâhın doğru belirlenip belirlenmediği,
• Geçit bedelinin uygun olup olmadığı,
• Taraf teşkili ve bilirkişi incelemesi

üst mahkeme denetiminde sıklıkla değerlendirme konusu yapılmaktadır.

8. Geçit Hakkının Tapuya Tescili ve Sonuçları

Geçit hakkı kurulmasına ilişkin mahkeme kararının kesinleşmesiyle birlikte, geçit hakkının tapu siciline tescili gündeme gelmektedir. Geçit hakkı, taşınmaz lehine kurulan bir irtifak hakkı niteliğinde olduğundan, kural olarak tapuya tescil edilerek ayni hak olarak hüküm ve sonuç doğurmaktadır.

Geçit hakkının kurulmasıyla birlikte, lehine geçit kurulan taşınmaz belirlenen güzergâh üzerinden geçiş hakkına sahip olurken; aleyhine geçit kurulan taşınmaz maliki de bu kullanıma katlanmakla yükümlü hale gelmektedir.

8.1. Geçit Hakkının Ayni Hak Niteliği

Geçit hakkı, taşınmaz lehine kurulan bir irtifak hakkı olup ayni hak niteliği taşımaktadır. Bu nedenle geçit hakkı yalnızca kişisel bir kullanım izni değil; taşınmazla birlikte varlığını sürdüren ve üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilen bir haktır.

Geçit hakkı, lehine kurulan taşınmazın kullanımına bağlı olarak devam etmekte ve taşınmazın devri halinde yeni malik bakımından da hüküm doğurmaktadır.

8.2. Tapu Siciline Tescil İşlemi

Mahkeme kararının kesinleşmesinden sonra geçit hakkı tapu siciline tescil edilmektedir. Tescil işlemi ile birlikte geçit hakkı resmiyet kazanmakta ve tapu kaydında gösterilmektedir.

Bu kapsamda geçit güzergâhı, kullanım şekli ve geçit hakkına ilişkin diğer hususlar tapu siciline işlenebilmektedir.

8.3. Taşınmaz Maliklerinin Hak ve Yükümlülükleri

Geçit hakkı kurulmasıyla birlikte tarafların karşılıklı hak ve yükümlülükleri ortaya çıkmaktadır. Lehine geçit kurulan taşınmaz maliki, belirlenen güzergâhı karar kapsamına uygun şekilde kullanmak zorundadır.

Aleyhine geçit kurulan taşınmaz maliki ise, geçit hakkının kullanılmasına katlanmakla yükümlüdür. Ancak geçit hakkı, taşınmaza gereksiz zarar verecek veya kapsamını aşacak şekilde kullanılamaz.

8.4. Geçit Hakkının Devri

Geçit hakkı, lehine kurulduğu taşınmaza bağlı bir ayni hak niteliğinde olduğundan, taşınmazın devri halinde yeni malike geçmektedir. Bu nedenle geçit hakkı, kural olarak kişiden bağımsız şekilde taşınmazla birlikte varlığını sürdürmektedir.

8.5. Geçit Hakkının Sona Ermesi

Geçit hakkı, geçit ihtiyacının ortadan kalkması veya hakkın kullanımını gerektiren şartların sona ermesi halinde sona erebilir. Özellikle taşınmazın sonradan genel yola doğrudan bağlantı kazanması veya başka uygun bir ulaşım imkanının ortaya çıkması halinde, geçit hakkının kaldırılması gündeme gelebilmektedir.

Bunun yanında tarafların anlaşması, taşınmazların kamulaştırılması veya diğer hukuki sebepler de geçit hakkının sona ermesine neden olabilir.