Hafta Tatili Ücret Alacağı; Şartları, Hesaplama Yöntemi ve Dava Süreci

Hafta tatili, işçinin haftalık çalışma süresini tamamlaması karşılığında kesintisiz en az 24 saat dinlenme hakkı sağlayan, kanunla güvence altına alınmış bir işçi hakkıdır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesi uyarınca işçi, yedi günlük bir zaman dilimi içinde belirlenen çalışma şartlarını yerine getirmesi halinde hafta tatiline hak kazanır ve bugün için çalışmasa dahi bir günlük ücretine hak kazanır.

Hafta tatili hakkı, yalnızca dinlenme amacına yönelik bir sosyal hak olmayıp, aynı zamanda ücret güvencesi içeren bir haktır. İşçinin hafta tatilinde çalıştırılması halinde ise normal ücretine ek olarak ayrıca bir ücret ödenmesi gerekir. Bu nedenle hafta tatili uygulaması, fazla mesai ve diğer ücret alacaklarıyla sıkça karıştırılmakta ve uygulamada uyuşmazlıklara konu olmaktadır.

Bu yazımızda; hafta tatilinin hukuki dayanağını, hak kazanma şartlarını, çalışma halinde ücretin nasıl hesaplanacağını, ispat ve zamanaşımı kurallarını ile dava sürecini ayrıntılı şekilde ele alacağız.

1. Hafta Tatili Nedir? (Hukuki Dayanak ve Tanım)

Hafta tatili, işçinin haftalık çalışma süresini tamamlaması karşılığında yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme hakkı elde etmesini sağlayan anayasal ve yasal bir haktır. Uygulamada sıklıkla “hafta sonu tatili” olarak ifade edilse de, hafta tatili her işçi için Cumartesi veya Pazar günü anlamına gelmez; haftanın herhangi bir günü hafta tatili olarak belirlenebilir.

Hafta tatilinin temel dayanağı, Anayasa’nın “Çalışma Şartları ve Dinlenme Hakkı” başlıklı 50. maddesidir. Anılan hükme göre:

“Dinlenmek, çalışanların hakkıdır. Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir.”

Bu anayasal güvence çerçevesinde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesi hafta tatilini özel olarak düzenlemiştir. Buna göre; işçi, 63. madde uyarınca belirlenen çalışma günlerinde çalışmış olması şartıyla, yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlendirilmek zorundadır.

Burada dikkat edilmesi gereken temel hususlar şunlardır:

• Haftalık 45 saatlik çalışma süresinin (aksi kararlaştırılmadıkça) tamamlanması,
• Dinlenmenin kesintisiz 24 saat olması,
• Tatilin “hafta sonu” kavramıyla sınırlı olmaması,
• Yedi günlük dönem esasına göre değerlendirme yapılmasıdır.

Yargıtay uygulamasında da, 24 saatten daha az verilen dinlenme süreleri hafta tatili olarak kabul edilmemektedir.

Öte yandan 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’un 3. maddesinde hafta tatili günü Pazar olarak belirtilmiş ise de, bu düzenleme mutlak değildir. İşin niteliği ve tarafların iradesi doğrultusunda hafta tatili başka bir gün olarak da belirlenebilir.

Ayrıca Deniz İş Kanunu m.41 ve Basın İş Kanunu m.19 hükümleri de İş Kanunu’na paralel şekilde haftalık tatil hakkını düzenlemekte olup, bu kanunlara tabi çalışanlar bakımından da hafta tatili anayasal bir dinlenme hakkıdır.

2. Hafta Tatili Süresi ve Kullanımı

Hafta tatili, işçiye yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme hakkı tanıyan emredici nitelikte bir düzenlemedir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 46. maddesi uyarınca, işçinin hafta tatiline hak kazanabilmesi için belirlenen çalışma günlerinde çalışmış olması ve bu dinlenme süresinin kesintisiz olarak kullandırılması gerekir.

• 24 Saat Kesintisiz Dinlenme Zorunluluğu

Kanun gereği hafta tatili süresi en az 24 saat kesintisiz olmalıdır. Bu sürenin altında kalan dinlenmeler hafta tatili olarak kabul edilmez. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, 24 saatten daha kısa dinlenme verilmesi halinde işçiye hafta tatili kullandırılmış sayılmaz ve buna bağlı ücret alacağı doğar.

• Hafta Tatili Bölünebilir mi?

Hafta tatilinin bölünmesi mümkün değildir. Dinlenme hakkı kesintisiz kullandırılmak zorundadır. Örneğin hafta tatilinin bir kısmının bir gün, kalan kısmının başka bir gün kullandırılması veya günlük dinlenmelerle telafi edilmesi hukuken geçerli değildir.

• Hafta Tatilinin Başka Güne Verilmesi

2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun’da hafta tatili günü Pazar olarak belirlenmiş olmakla birlikte bu kural mutlak değildir. İşin niteliği, çalışma düzeni ve tarafların anlaşması doğrultusunda hafta tatili haftanın herhangi bir günü olarak belirlenebilir. Özellikle vardiyalı çalışma, sağlık, turizm, perakende ve hizmet sektörlerinde hafta tatili çoğunlukla Pazar günü dışında kullandırılmaktadır.

İşveren, işin organizasyonu gereği hafta tatilini Pazar günü yerine başka bir gün olarak belirleyebilir. Ancak bu durumda da işçiye yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz 24 saat dinlenme verilmesi zorunludur. Hafta tatilinin hiç kullandırılmaması veya eksik kullandırılması halinde hafta tatili ücreti alacağı doğar.

• Telafi Çalışması ve Hafta Tatili İlişkisi

Telafi çalışması, zorunlu nedenlerle çalışılmayan sürelerin sonradan tamamlanmasına yönelik bir uygulamadır ve hafta tatilinin yerine geçmez. Nitekim İş Kanunun 64. Maddesinde öngörüldüğü üzere kural olarak tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz. Ancak sözleşmede kararlaştırılmışsa veya işçinin onayı alınmışsa yapılabilir.

Bu sebeple işçi telafi çalışması yapmış olsa dahi hafta tatili hakkı ortadan kalkmaz. Aynı şekilde hafta tatilinde çalıştırılan işçiye telafi çalışması yaptırılması, hafta tatili ücreti ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

3. Hafta Tatili Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Hafta tatili ücreti, işçinin hafta tatilinde çalışıp çalışmamasına göre farklı şekilde hesaplanır. İşçi hafta tatilinde çalışmasa dahi bir günlük ücretine hak kazanır. Ancak hafta tatilinde çalıştırılması halinde, işçiye ayrıca bir günlük ücret daha ödenmesi gerekir. Bu nedenle hafta tatilinde çalışan işçi, kural olarak toplamda iki günlük ücrete hak kazanır.

• Günlük Ücret Hesabı

Hafta tatili ücreti hesabında esas alınan ücret, işçinin giydirilmiş brüt ücreti değil, çıplak brüt ücretidir (sürekli nitelik taşımayan prim ve sosyal yardımlar hariç).

Günlük ücret aşağıdaki şekilde hesaplanır:

Aylık brüt ücret ÷ 30 = Günlük brüt ücret

• İşçi hafta tatilinde çalışmamışsa → 1 günlük ücret
• İşçi hafta tatilinde çalışmışsa → 2 günlük ücret

(1 günlük hafta tatili ücreti + 1 günlük çalışma karşılığı ücret)

• Saatlik Ücret Hesabı

Hafta tatilinde kısmi süreli çalışma olması veya bilirkişi hesabında saatlik hesaplama yapılması halinde saatlik ücret esas alınır:

Aylık brüt ücret ÷ 225 = Saatlik ücret

Hafta tatilinde yapılan çalışma süresi, günlük çalışma süresi karşılığına denk kabul edilerek ayrıca ücretlendirilir. Uygulamada hafta tatilinde yapılan çalışma, fazla mesai olarak değil, ayrı bir ücret kalemi olarak değerlendirilir.

• Fazla Mesai ile Birlikte Hesaplama

Hafta tatilinde yapılan çalışma aynı zamanda haftalık 45 saati aşan bir çalışma ise, bu durumda işçi hem:

• Hafta tatili ücreti, hem de
• Fazla mesai ücreti

talep edebilir. Bu iki alacak birbirinden bağımsızdır. Ancak hesaplama yapılırken mükerrer ödeme yapılmaması için bilirkişi tarafından denkleştirme yapılır. Yargıtay uygulamasında da hafta tatili çalışması ile fazla mesainin birlikte talep edilebileceği kabul edilmektedir.

4. Hafta Tatili Ücreti ile Fazla Mesai Arasındaki Fark

Hafta tatili ücreti ile fazla mesai ücreti, uygulamada sıklıkla karıştırılan ancak hukuki niteliği ve hesaplama yöntemi bakımından birbirinden farklı iki ayrı işçilik alacağıdır. Hafta tatili ücreti, işçinin hafta tatilinde çalıştırılması veya hafta tatilinin kullandırılmaması halinde doğarken; fazla mesai ücreti, haftalık 45 saati aşan çalışmalar karşılığında söz konusu olur.

• Aynı Anda Talep Edilebilir mi?

Evet. İşçi, hafta tatilinde çalıştırılmış ve bu çalışma aynı zamanda haftalık 45 saati aşmış ise, hem hafta tatili ücreti hem de fazla mesai ücreti birlikte talep edilebilir. Bu iki alacak hukuki nitelik bakımından birbirinden bağımsızdır.

Yargıtay uygulamasında da, hafta tatilinde yapılan çalışmanın fazla mesaiyi ortadan kaldırmayacağı; gerekli şartların oluşması halinde her iki alacağın birlikte talep edilebileceği kabul edilmektedir. Ancak hesaplama yapılırken mükerrer ödeme yapılmaması için bilirkişi tarafından denkleştirme yapılır.

• Çakışma Durumları

Hafta tatilinde yapılan çalışma her zaman fazla mesai anlamına gelmez. Çakışma şu şekilde değerlendirilir:

• İşçi hafta tatilinde çalışmış ancak toplam haftalık çalışma süresi 45 saati aşmamışsa, sadece hafta tatili ücreti doğar.
• Hafta tatilinde yapılan çalışma ile birlikte haftalık çalışma süresi 45 saati aşmışsa ve günlük çalışma saati olarak belirlenen süre de hafta tatilinde yapılan çalışma ile  aşılmışsa, hem hafta tatili ücreti hem de günlük çalışmayı aşan kısım bakımından fazla mesai ücreti doğar.
• Hesaplama yapılırken aynı çalışma süresi için iki kez ücret ödenmemesi adına bilirkişi tarafından teknik hesaplama yapılır.

• Haftalık 45 Saat Altı Çalışmalar

Hafta tatilinde çalışma yapılmış olmakla birlikte haftalık toplam çalışma süresi 45 saatin altında kalıyorsa, bu durumda fazla mesai oluşmaz. Zira fazla mesai ücretine hak kazanılabilmesi için haftalık yasal çalışma süresinin ve o gün yapılan çalışma ile normal zamanda yapılan günlük çalışma süresinin aşılması gerekir. Bu halde işçi yalnızca hafta tatili çalışması karşılığı ücret talep edebilir.

Fazla mesai ücreti alacağı hakkında detaylı bilgi almak için Fazla Mesai Ücret Alacağı başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

5. Hafta Tatili Ücreti Alacağında Zamanaşımı

Hafta tatili ücreti alacağı, iş sözleşmesinden kaynaklanan bir ücret alacağı niteliğinde olup zamanaşımına tabidir. Zamanaşımı süresi, alacağın talep edilebilir hale geldiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

• Zamanaşımı Süresi

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu uyarınca, işçilik alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Buna göre işçi, dava açtığı tarihten geriye doğru en fazla 5 yıllık hafta tatili ücreti alacağını talep edebilir.

Zamanaşımı, her bir ücret alacağı bakımından ayrı ayrı işlemekte olup, her hafta tatili ücreti alacağı doğduğu tarihten itibaren zamanaşımına uğrar.

• Zamanaşımının Başlangıcı

Hafta tatili ücreti, kural olarak ücretin ödenmesi gereken tarihte muaccel hale gelir. Bu nedenle zamanaşımı da ücretin ödenmesi gereken tarihten itibaren işlemeye başlar. İş sözleşmesinin sona ermiş olması zamanaşımının başlangıcını değiştirmez; yalnızca alacağın toplu şekilde talep edilmesine imkan verir.

• Arabuluculuğun Zamanaşımına Etkisi

Dava şartı arabuluculuk başvurusu, zamanaşımını durdurur. Arabuluculuk süreci boyunca zamanaşımı işlemez; sürecin sona ermesiyle birlikte kaldığı yerden devam eder. Bu nedenle arabuluculuk başvurusu yapılırken zamanaşımı süresinin dolmasına yakın olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

• Faiz Başlangıcı

Hafta tatili ücreti alacağı bakımından faiz, kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Uygulamada ve Yargıtay kararlarında, işçilik alacaklarında faiz başlangıcı çoğunlukla dava tarihi veya ıslah tarihi olarak kabul edilmektedir. Talep edilen alacağın niteliğine göre yasal faiz uygulanır.

6. Hafta Tatili Ücret Alacağı Davası Nasıl Açılır?

Hafta tatili ücreti alacağı, iş sözleşmesinden kaynaklanan bir işçilik alacağı olup, işçi tarafından işverene karşı açılan alacak davası ile talep edilir. Dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekir. Aşağıda dava sürecine ilişkin temel usuli esaslar yer almaktadır.

6.1. Hafta Tatili Ücret Alacağı Davasında Dava Şartı Arabuluculuk

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi alacaklarına ilişkin davalarda arabulucuya başvuru dava şartıdır. Bu nedenle hafta tatili ücreti alacağı için dava açılmadan önce arabuluculuk başvurusu yapılması zorunludur.

Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamaz ise, son tutanak ile birlikte iş mahkemesinde dava açılabilir. Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını durdurur.

6.2. Hafta Tatili Ücret Alacağı Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hafta tatili ücreti alacağı davalarında görevli mahkeme İş Mahkemesidir.

Yetkili mahkeme ise;

• Davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesi veya
• İşin yapıldığı yer mahkemesidir.

İş mahkemesinin bulunmadığı yerlerde davaya Asliye Hukuk Mahkemesi, iş mahkemesi sıfatıyla bakar.

6.3. Hafta Tatili Ücret Alacağı Davasında Kısmi Dava / Belirsiz Alacak Davası

Hafta tatili ücreti alacağı çoğu zaman işveren kayıtlarına bağlı olarak belirlenebildiğinden, uygulamada sıklıkla belirsiz alacak davası olarak açılmaktadır.

Alacağın miktarı başlangıçta tam olarak belirlenebiliyorsa kısmi dava da açılabilir. Belirsiz alacak davası açılması halinde, bilirkişi incelemesi sonucunda alacak miktarı netleştiğinde talep artırımı yapılabilir.

6.4. Hafta Tatili Ücret Alacağı Davasında İspat Yükü

Hafta tatilinde çalıştığını veya hafta tatilinin kullandırılmadığını iddia eden işçi bunu ispatla yükümlüdür. İspat araçları:

• Puantaj kayıtları
• Giriş-çıkış kayıtları
• Bordrolar
• Tanık beyanları
• İşverenin işyeri kayıtları

İmzalı bordrolarda hafta tatili ücreti ödendiği görülüyorsa, işçi aksini yazılı delille ispat etmelidir. Ancak bordrolarda ihtirazi kayıt bulunması halinde tanık dahil her türlü delille ispat mümkündür.

6.5. Hafta Tatili Ücret Alacağı Davasında Faiz Türü

Hafta tatili ücreti bir ücret alacağı olduğundan, kural olarak yasal faiz uygulanır. Hafta Tatili ücret alacağının doğduğu tarihten (muacceliyet tarihinden) itibaren faiz istenmesi mümkündür.

Ancak uygulamada faiz başlangıcı çoğunlukla, dava tarihi veya Islah tarihi olarak kabul edilmektedir.

6.6. Hafta Tatili Ücret Alacağı Davasında Harç ve Masraflar

Hafta tatili ücreti alacağı davaları nispi harca tabidir. Dava açılırken:

• Başvuru harcı
• Peşin harç
• Tebligat ve posta giderleri
• Bilirkişi ücreti
• Keşif gideri (gerektiğinde)

ödenir. Dava sonunda yargılama giderleri ve vekâlet ücreti, kural olarak davayı kaybeden tarafa yükletilir.

7. En Sık Sorulan Sorular