Blog

İki veya daha çok geminin çarpışması, Türk Ticaret Kanunu’nda “çatma” olarak adlandırılır (TTK m. 1286). Çatma halinde gemilere ve gemilerde bulunan insanlara veya eşyaya verilen zararın tazmininde TTK’nın çatma hükümleri uygulanır. Bir geminin, gemi niteliğinde olmayan bir cisme, örneğin deniz kenarındaki bir binaya veya iskeleye çarpması halinde ise çatma hükümleri uygulanmaz; bu durumda Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümlerine başvurulur.

Sahipsiz gemi, gemi sicil kayıtlarından malikinin kim olduğu anlaşılamayan veya mülkiyeti usulüne uygun olarak terk edilmiş olan gemiye verilen addır. Kavram, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 998. maddesinde düzenlenmiştir. Kanun maddesinden de anlaşılacağı üzere sahipsiz gemiye dair bilinmesi gereken en önemli konu, bu geminin mülkiyetinin kim tarafından ve hangi yolla kazanılabileceğidir.

Gemi sicili, geminin kimliği olarak tanımlanabilecek, geminin uluslararası sularda güvenle seyredebilmesi için gerekli olan bir sicildir. Kimliği olmayan bir kişinin yasal olarak seyahat etmesi nasıl mümkün değilse, sicile kayıtlı olmayan bir geminin de uluslararası sularda seyretmesi ve ticari faaliyetlere katılması mümkün değildir. Geminin maliki geminin sahibidir ve gemi mülkiyeti, sicile tescil edilen en önemli hususlardan biridir.

Türk vatandaşlığının sonradan kazanılabileceği hallerden biri, Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 20. maddesinde belirlenen yatırımlardan birinin gerçekleştirilmesidir. Yatırımı yapan yabancı, Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşı olabilir. Ancak yatırımın yapılmış olması vatandaşlığın kendiliğinden kazanılması anlamına gelmez; milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil eden kişilerin talepleri reddedilir.

Türk Vatandaşlığı Kanunu'na göre Türkiye'de kesintisiz en az beş yıl yasal olarak ikamet eden yabancılar, vatandaşlık için başvurabilir. Ancak şartları sağlamak vatandaşlığın doğrudan kazanılması anlamına gelmez; idarenin başvuruyu olumlu değerlendirmesi gerekir. Başvuru, ikamet edilen yerdeki valiliğe şahsen ya da vekil aracılığıyla yapılır ve valilik önce beş yıllık ikametin ve ikamet izninin varlığını, ardından diğer şartları inceler.

Gemiler, devletler için ekonomik ve stratejik değeri olan önemli milli unsurlardandır. Eski çağlardan bu yana devletlerin egemenlik göstergesi olmuş; askeri ve ticari alanın yanında limanlarda ve gemide devletin hakimiyetini temsil etmiştir. Geçmişte yabancı bir ülkeye ait geminin başka bir ülke limanına demir atması, egemenliğe yönelik bir tehdit olarak görülürdü.

Gemi ipoteğinin sona erme sebepleri Türk Ticaret Kanunu'nun 1044 ila 1053. maddelerinde sistematik olarak düzenlenmiştir. Kanun bu sebepleri üç grupta toplar: alacakla birlikte ipoteği de düşürenler, yalnızca ipoteği düşürenler ve mahkemenin ipoteğin düşmesine karar verdiği haller. Bunların yanında kanunda bu başlık altında sayılmayan sebeplerle de ipotek sona erebilir; uygulamada en sık karşılaşılan örnekler geminin kurtarılamayacak şekilde batması ve cebri icra yoluyla satılmasıdır.

Türk Ticaret Kanunu'nda “gemi ipoteğinin türleri” başlıklı ayrı bir bölüm yer almaz. Ancak kanunun dağınık hükümleri, öğreti ve yargı kararları birlikte okunduğunda gemi ipoteği; kaynağına, konusuna, güvence altına aldığı alacağın türüne ve belirlenme biçimine göre farklı türlere ayrılır.

Gemi, maliyeti ve ekonomik değeri yüksek bir taşınırdır. Taşınır rehni teslime bağlı olduğundan, gemiyi rehin alacaklısına teslim etmek onu seferden çekmek ve gelirsiz bırakmak anlamına gelir. Kanun koyucu bu ekonomik külfetin önüne geçmek için sicile kayıtlı gemiler bakımından teslime bağlı olmayan, özel bir rehin türü öngörmüştür: gemi ipoteği.

Yabancıların Türkiye'ye girişi, Türkiye'de kalışı ve ülkeden çıkarılması 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ile düzenlenir. Devletin egemenlik yetkisi, yabancıların girişini denetlemeyi ve belirli durumlarda onları sınır dışı etmeyi kapsar. Sınır dışı edilmesine karar verilen yabancı, kaçma riski veya kamu güvenliği gibi nedenlerle sınır dışı işlemi tamamlanıncaya kadar bir geri gönderme merkezinde tutulabilir. Bu tutma işlemine idari gözetim denir.