İdari işlemler, idarenin kamu yararı amacıyla tek taraflı olarak tesis ettiği ve mahkeme aksine karar verinceye kadar hukuka uygun sayılan işlemlerdir. Mahkeme bir işlemi iptal ettiğinde ya da yürütmesini durdurduğunda, idarenin bu kararı uygulaması anayasal bir zorunluluktur. Kanun, kararı uygulamayan idare ve kamu görevlileri hakkında ayrıntılı yaptırımlar öngörür.
Bu yazıda iptal kararının idareye yüklediği yükümlülükleri, kararın uygulanması için tanınan 30 günlük süreyi, uygulamamanın farklı biçimlerini, idarenin ve kamu görevlisinin hukuki ve cezai sorumluluğunu, açılabilecek tazminat davasının görevli mahkemesini ve süresini anlatıyoruz. Lehinize bir karar aldığınız halde idare harekete geçmiyorsa, izleyeceğiniz yol bu yazıda.
- İdarenin süresi?
- Kararın idareye tebliğinden itibaren en geç 30 gün (İYUK m. 28/1).
- Uygulanmazsa?
- İdare aleyhine Danıştay’da veya ilgili idare mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.
- Memura dava açılabilir mi?
- Hayır. Kararı kasten uygulamayan kamu görevlisi nedeniyle de tazminat davası yalnızca idare aleyhine açılır; idare görevliye rücu eder.
- Suç mu?
- Evet, görevi kötüye kullanma suçu (TCK m. 257) gündeme gelebilir; Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulabilir.
İptal kararının idareye yüklediği yükümlülük
Anayasa m. 138/4 uyarınca yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu kararları hiçbir suretle değiştiremez ve yerine getirilmesini geciktiremez. İdari yargı kararları bakımından bu yükümlülük, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m. 28’de somutlaştırılmıştır.
İptal kararı, işlemi tesis edildiği tarihten itibaren hükümsüz kılar. Adli yargıdaki pek çok karardan farklı olarak geçmişe de etkilidir: işlem hiç yapılmamış sayılır. Karar kesinleştiğinde, iptal edilen işleme bağlı olarak kurulan diğer işlemler de dayanaksız kalır. İdare, işlem kurulmadan önceki hukuki durumu yeniden sağlamakla yükümlüdür. Örneğin görevinden alınan bir memurun görevden alma işlemi iptal edildiğinde, idare onu eski görevine veya eşdeğer bir göreve iade etmek ve aradaki dönemde yoksun kaldığı özlük haklarını ödemek zorundadır.
Bu yükümlülük yalnızca kesinleşmiş kararlar için geçerli değildir. İlk derece mahkemesinin iptal kararı, kanun yoluna başvurulmuş olsa bile, yürütmesi durdurulmadıkça uygulanmalıdır. İptal kararının genel sonuçlarını idari işlemlere itiraz ve iptal davası yazımızda anlattık.
İdarenin 30 günlük süresi
İYUK m. 28/1 uyarınca idare, Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır. Bu süre, kararın idareye tebliğinden başlayarak hiçbir şekilde 30 günü geçemez. Yani 30 gün aşılamayacak bir üst sınırdır; idare kararı bu süreyi beklemeden uygulamakla yükümlüdür.
Konusu belli bir paranın ödenmesi olan davalarda hükmedilen tutar, vekalet ücreti ve yargılama giderleri, davacının veya vekilinin idareye yazılı olarak bildireceği banka hesabına ödenir. Bu sürede ödeme yapılmazsa karar, genel hükümlere göre icra yoluyla takip edilebilir. Tazminat ve vergi davalarında idare, kararın tebliğinden ödeme tarihine kadar 6183 sayılı Kanun m. 48’deki oranda faiz öder; ancak davacı banka hesabını bildirmezse, kararın tebliğinden hesap numarasının idareye ulaştığı tarihe kadar faiz işlemez.
Bu nedenle lehinize bir karar aldığınızda yapmanız gereken ilk iş, kararı idareye tebliğ ettirmek ve para alacağı varsa banka hesap bilgilerinizi yazılı olarak bildirmektir. Mahkeme kararı idareye kendiliğinden de tebliğ edilir; ancak ayrıca bir dilekçeyle kararın uygulanmasını istemek, tarihin ispatını kolaylaştırır.
Kararın uygulanmaması hangi biçimlerde olur?
Uygulamada idarenin kararı yerine getirmemesi her zaman açık bir ret biçiminde ortaya çıkmaz. Yargı kararlarında ve öğretide şu durumlar kararın uygulanmaması olarak kabul edilir:
- Hiç uygulamama: İdarenin karar karşısında hiçbir işlem yapmaması, kararın uygulanması talebini cevapsız bırakması.
- Gereği gibi uygulamama: İdarenin kararla ilgilenip bir işlem yapması, ancak bu işlemin kararın gerektirdiği sonucu sağlamaması.
- Eksik uygulama: Kararın yalnızca bir kısmının yerine getirilmesi. Örneğin memurun göreve iadesi yapılıp aradaki maaş farklarının ödenmemesi.
- Geç uygulama: Kararın 30 günlük süreden sonra uygulanması. Gecikme nedeniyle doğan zarardan idare sorumludur.
- Şeklen uygulama: Kararın görünüşte uygulanıp kısa süre sonra aynı sonucu doğuran yeni bir işlemle etkisiz bırakılması. Örneğin göreve iade edilen memurun birkaç gün sonra aynı gerekçeyle yeniden başka yere atanması. Bu durumda da idarenin sorumluluğu devam eder.
- İmkansızlık: Kararın uygulanmasının hukuken (başka bir hukuk kuralı engel oluyorsa) veya fiilen (örneğin taşınmaz üzerindeki yapı tamamlanmışsa) imkansız hale gelmesi. İmkansızlık, idareyi kararı uygulama yükümlülüğünden kurtarabilir; ancak bundan doğan zararı tazmin etme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
İdarenin sorumluluğu ve tazminat
İYUK m. 28/3 uyarınca idare, kararın gereğine göre işlem kurmaz veya eylemde bulunmazsa, idare aleyhine Danıştay’da ve ilgili idare mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Yargı kararlarında, yargı kararının uygulanmaması veya geciktirilmesi ağır bir hizmet kusuru olarak nitelendirilmektedir.
Hizmet kusuru, bir kamu hizmetinin hiç, eksik, geç veya hukuka aykırı biçimde işlemesinden doğan kusurdur. Kamu görevlisinin görevle ilgili bir işlemi görevi sırasında gereği gibi yerine getirmemesi de hizmet kusurudur ve idarenin sorumluluğunu doğurur. Hizmet kusurunun türlerini ve kusursuz sorumluluk ilkelerini idarenin hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluğu yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Uygulamada idarenin, iptal kararını uygulamaması nedeniyle davacının uğradığı inşaat maliyeti farkı gibi zararları, iptal kararının tebliğinden itibaren 30 gün sonrasından başlayarak hesaplanacak şekilde tazmin etmesine karar verildiği görülmektedir. Zararın kapsamı, uygulanmayan kararın niteliğine göre değişir; bu nedenle davada zararın kalem kalem ve belgeleriyle gösterilmesi gerekir.
Kamu görevlisinin sorumluluğu
İYUK m. 28/4, kararların 30 gün içinde kamu görevlilerince kasten yerine getirilmemesi halini ayrıca düzenler. Bu hükmün eski metni, kararı uygulamayan kamu görevlisi aleyhine de doğrudan tazminat davası açılmasına imkan veriyordu. 6526 sayılı Kanunla 2014 yılında yapılan değişiklikten sonra ise bu durumda tazminat davası yalnızca idare aleyhine açılabilir. Bu düzenleme, Anayasa m. 129/5’teki genel kuralla da uyumludur: kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, ancak idare aleyhine açılabilir.
Bu değişiklik, kamu görevlisinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; sorumluluğun ileri sürülme yolunu değiştirir.
- Hizmet kusuru ile kişisel kusur: Kişisel kusur, kamu görevlisinin görevle bağlantısı zayıflayan, kasıtlı veya ağır kusurlu davranışıdır. Yargı kararını bilerek uygulamamak, kişisel kusurun tipik örneğidir. Ancak görevli kişisel kusurla hareket etmiş olsa bile hizmet kusuru ortadan kalkmaz; idare, zarar görene karşı sorumlu olmaya devam eder.
- Kast şartı: Kamu görevlisinin sorumluluğu için kararı uygulamaya yetkili olması ve kasıtlı davranması gerekir. Kararı bildiği halde uygulamamak, kast için yeterli görülür.
- Rücu: İdare, ödediği tazminatı kararı kasten uygulamayan kamu görevlisine rücu eder. Rücu, idarenin kendi hesabına yürüttüğü ayrı bir süreçtir.
- Disiplin sorumluluğu: Yargı kararlarını uygulamamak, kamu görevlisi hakkında disiplin soruşturması açılmasını da gerektirebilir. İYUK m. 28/1 disiplin hükümlerini saklı tutar.
Cezai sorumluluk: görevi kötüye kullanma
Yargı kararını kasten uygulamayan veya uygulanmasını geciktiren kamu görevlisi, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 257’de düzenlenen görevi kötüye kullanma suçundan sorumlu tutulabilir. Görevinin gereklerine aykırı hareket ederek kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız kazanç sağlayan kamu görevlisi bu suçu işlemiş olur; görevin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme gösterilmesi de ayrıca cezalandırılır.
- Suç duyurusuKararın uygulanmadığını gösteren belgelerle Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilirsiniz. Dilekçede kararın tarihini, idareye tebliğ tarihini ve 30 günlük sürenin dolduğunu belirtin.
- Soruşturma izniGörevi sırasında işlendiği iddia edilen suçlarda kamu görevlileri hakkında soruşturma, kural olarak 4483 sayılı Kanun uyarınca yetkili merciin iznine bağlıdır. İznin verilmemesi kararına karşı itiraz yolu açıktır.
- YargılamaKovuşturma aşamasında görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.
Ceza soruşturması ile tazminat davası birbirinden bağımsızdır. Ceza yargılamasının sonucunu beklemeden idare aleyhine tazminat davası açabilirsiniz.
Tazminat davası: görevli mahkeme ve süre
Görevli ve yetkili mahkeme
Kararın uygulanmaması nedeniyle açılacak tazminat davası, idari yargıda tam yargı davası olarak görülür. İYUK m. 28/3 davanın Danıştay’da veya ilgili idare mahkemesinde açılacağını belirtir. İYUK m. 36 uyarınca da tam yargı davalarında yetkili mahkeme, zararı doğuran idari uyuşmazlığa bakmaya yetkili olan mahkemedir. Uygulamada bu, çoğu zaman uygulanmayan kararı veren mahkemenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Kamu görevlisi aleyhine adli yargıda tazminat davası açılması ise artık mümkün değildir.
Dava açma süresi
İYUK, kararın uygulanmaması nedeniyle açılacak tazminat davaları için özel bir süre öngörmez. Danıştay içtihatlarında bu konuda farklı yaklaşımlar bulunmaktadır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 30.04.2009 tarihli, E.2007/1835, K.2009/1266 sayılı kararı gibi kararlarda, ilgilinin kararın tebliğinden itibaren genel zamanaşımı süresi içinde idareye başvurması ve idarenin açık veya zımni reddi üzerine dava açma süresi içinde dava açması gerektiği kabul edilmiştir. Kararın uygulanma yükümlülüğünün sürekli olduğunu ve bu nedenle süre sınırı bulunmadığını kabul eden eski kararlar da vardır.
En güvenli yol: önce idareye başvurun, sonra süresinde dava açın. Otuz günlük süre dolduktan sonra gecikmeden idareye yazılı başvuru yaparak kararın uygulanmasını ve zararınızın ödenmesini isteyin. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır; ret veya zımni ret tarihinden itibaren 60 gün içinde tam yargı davası açın. Başvuruyu yıllarca ertelemek, süre tartışmasını aleyhinize çevirebilir.
İptal kararından sonra işlemden doğan zararın tazmini için açılacak dava ile kararın uygulanmamasından doğan zararın tazmini için açılacak dava farklı davalardır. İptal kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılacak tam yargı davasını idari işlemin iptali sonrası tam yargı davası yazımızda anlattık. Tazminat davasının genel kuralları için idareye karşı tam yargı davası yazımıza bakabilirsiniz.
Başvurabileceğiniz yollar bir arada
Kararın uygulanmaması karşısında birden fazla yolu aynı anda kullanabilirsiniz. Bu yollar birlikte kullanılabilir; her biri farklı bir sonuca yöneliktir:
| Yol | Nereye? | Ne sağlar? |
|---|---|---|
| Kararın uygulanması talebi | Davalı idareye yazılı dilekçe | Uygulama tarihini ve idarenin tutumunu belgeler; tazminat davasının ön adımıdır |
| İcra takibi | İcra dairesi | Para ödemesine ilişkin kararlarda alacağın tahsili |
| Tazminat davası | Danıştay veya ilgili idare mahkemesi | Uygulamama nedeniyle doğan maddi ve manevi zararın idareden tahsili |
| Suç duyurusu | Cumhuriyet başsavcılığı | Kararı kasten uygulamayan görevlinin cezai sorumluluğu |
| Yeni işleme karşı iptal davası | İdare mahkemesi | Kararı etkisiz bırakmak için kurulan yeni işlemin iptali |
İdare, kararı şeklen uygulayıp aynı sonucu doğuran yeni bir işlem kurmuşsa, bu yeni işlem de ayrı bir idari işlemdir ve tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava konusu yapılmalıdır. Yeni işlem iptal kararının açık gerekçesine aykırıysa, mahkeme bu işlemi de iptal eder ve yürütmenin durdurulması kararı verilmesi daha kolaydır.
Karar uygulanmazsa adım adım
- Kararın idareye tebliğini sağlayınKararın idareye tebliğ edildiği tarihi UYAP’tan kontrol edin; gerekirse kararı bir dilekçe ekinde idareye sunun ve evrak kayıt numarası alın.
- Banka hesabınızı yazılı bildirinPara ödemesine ilişkin kararlarda hesap bilgilerinizi yazılı olarak bildirmezseniz faiz işlemez.
- 30 günü takip edinSüre dolduğunda idarenin kararı tam ve gereği gibi uygulayıp uygulamadığını kontrol edin.
- İdareye başvurunKararın uygulanmasını ve zararınızın tazminini yazılı olarak isteyin. Para alacağınız varsa icra takibi de başlatabilirsiniz.
- Tazminat davası açınRet veya 30 günlük cevapsızlık üzerine 60 gün içinde idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açın.
- Suç duyurusunda bulununKararın kasten uygulanmadığını düşünüyorsanız Cumhuriyet başsavcılığına başvurun.
Yürütmenin durdurulması kararları için de aynı yol geçerlidir. Bu kararların özelliklerini yürütmenin durdurulması kararı yazımızda anlattık.
- Kararı idareye bildirmeden ve banka hesabını vermeden ödeme beklemek.
- Kamu görevlisi aleyhine asliye hukuk mahkemesinde tazminat davası açmak.
- Kararın şeklen uygulanmasını, yani kısa süre sonra aynı sonucu doğuran yeni işlemi, uygulama sanıp itiraz etmemek.
- Ceza soruşturmasının sonucunu beklerken tazminat davası için gerekli başvuruyu geciktirmek.
- Zararı belgelemeden yalnızca genel ifadelerle tazminat istemek.
Sık sorulan sorular
İdari yargı kararları kaç gün içinde uygulanmalıdır?
İdare, kararın gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır ve bu süre kararın idareye tebliğinden itibaren hiçbir şekilde 30 günü geçemez (İYUK m. 28/1). Bu kural yürütmenin durdurulması kararları için de geçerlidir.
Karar uygulanmazsa kime dava açılır?
İdare aleyhine, Danıştay’da veya ilgili idare mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açılır. Kararı kasten uygulamayan kamu görevlisi nedeniyle de dava yalnızca idareye karşı açılabilir; idare ödediği tazminatı görevliye rücu eder.
Kararı uygulamayan memur hakkında suç duyurusunda bulunabilir miyim?
Evet. Yargı kararını kasten uygulamamak görevi kötüye kullanma suçunu (TCK m. 257) oluşturabilir. Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilirsiniz; kovuşturma aşamasında görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.
Tazminat davasını ne zamana kadar açmalıyım?
Kanunda özel bir süre yoktur ve içtihatlar farklıdır. En güvenli yol, 30 günlük süre dolduktan sonra gecikmeden idareye başvurmak ve ret ya da 30 günlük cevapsızlık üzerine 60 gün içinde dava açmaktır.
Hizmet kusuru nedir?
Bir kamu hizmetinin hiç, eksik, geç veya hukuka aykırı işlemesi sonucu zarar doğmasıdır. Yargı kararının uygulanmaması veya geciktirilmesi yargı kararlarında ağır hizmet kusuru olarak nitelendirilir.
Hizmet kusurundan doğan zarar için dava süresi nedir?
Zarar bir idari işlemden doğmuşsa, işlemin tebliğinden veya iptal kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde dava açılır. Zarar bir idari eylemden doğmuşsa, eylemi öğrenmeden itibaren 1 yıl ve her halde eylemden itibaren 5 yıl içinde idareye başvurulur; ret veya 30 günlük cevapsızlık üzerine 60 gün içinde dava açılır (İYUK m. 12 ve 13).
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla