Evlilik her zaman beklendiği gibi sürmeyebilir. Anlaşmazlıklar zamanla derinleşir, eşler arasındaki bağ kopar ve ortak hayat çekilmez hale gelir. Hukukumuzda aile birliğinin korunması esastır; ancak birlik artık sürdürülemiyorsa kanun, eşlere mahkeme kararıyla evliliği sona erdirme hakkı tanır.
Bu yazıda boşanma davasının nasıl açıldığını adım adım anlatıyoruz: dava açmadan önce neler hazırlanmalı, dilekçede neler yer almalı, hangi mahkemeye başvurulmalı, dava sürerken hangi geçici önlemler istenebilir ve yargılama hangi aşamalardan geçer. Boşanma süreci Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 161 ile 184. maddeleri arasında düzenlenmiştir; usule ilişkin konularda ayrıca Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun uygulanır.
- Hangi mahkeme?
- Aile mahkemesi. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
- Hangi yerde?
- Eşlerden birinin yerleşim yerinde ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerde (TMK m. 168).
- Avukat şart mı?
- Hayır. Dava kişinin kendisi tarafından da açılabilir; ancak dilekçede yapılan eksiklikler sonradan kolayca giderilemez.
- Hangi yol?
- Eşler her konuda anlaşıyorsa anlaşmalı boşanma, anlaşamıyorsa çekişmeli boşanma davası.
Boşanma davası nedir?
Boşanma davası, evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona erdirilmesini sağlayan yargı sürecidir. Dava eşlerden birinin başvurusuyla ya da anlaşmalı boşanmada iki eşin birlikte başvurusuyla başlar. Mahkeme evliliği sona erdirirken boşanmanın kişisel ve mali sonuçlarını, yani velayeti, çocukla kişisel ilişkiyi, nafakayı ve tazminatı da aynı kararda düzenler.
Boşanma davaları iki ana yoldan yürür:
Boşanma sebepleri nelerdir?
Dava açmadan önce verilmesi gereken ilk karar, davanın hangi sebebe dayanacağıdır. Kanun, boşanma sebeplerini sınırlı sayıda belirlemiştir. Bunlar özel sebepler ve genel sebep olarak ikiye ayrılır. Aynı dilekçede birden fazla sebebe dayanmak mümkündür; uygulamada özel bir sebebin yanında genel sebebe de dayanılması sık görülür.
Özel boşanma sebepleri
- Zina (TMK m. 161): Eşin sadakat yükümlülüğünü ağır biçimde ihlal etmesi.
- Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162): Eşin diğerinin hayatına kastetmesi, fiziksel ya da ağır psikolojik şiddet uygulaması veya onurunu ağır biçimde kırması.
- Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m. 163): Küçük düşürücü bir suç işlenmesi ya da toplumda onur kırıcı sayılan bir yaşam sürülmesi.
- Terk (TMK m. 164): Eşin ortak konutu haklı bir sebep olmadan terk etmesi ve en az altı ay geri dönmemesi; dava açılabilmesi için ayrıca usulüne uygun bir ihtar gerekir.
- Akıl hastalığı (TMK m. 165): Eşin, ortak hayatı diğer eş için çekilmez kılan ve iyileşmesi mümkün olmayan bir akıl hastalığına tutulduğunun resmi sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi.
Genel boşanma sebebi
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166/1), halk arasında “şiddetli geçimsizlik” olarak bilinir ve evliliği çekilmez kılan her türlü durumu kapsar. Uygulamada en sık görülen örnekler şunlardır: sürekli tartışmalar ve iletişim kopukluğu, duygusal bağın kopması, ekonomik sorumlulukların yerine getirilmemesi, aşırı kıskançlık ve baskıcı tutum, eşin sosyal hayatının kısıtlanması, cinsel uyumsuzluk ve evlilik birliğinin yüklediği görevlerin ihmal edilmesi. Ayrıntılar için şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma davası yazımıza bakabilirsiniz.
Aynı madde iki özel durum daha düzenler. Anlaşmalı boşanmada (m. 166/3) evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler birlikte başvurur ya da biri diğerinin davasını kabul ederse, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir. Fiili ayrılıkta (m. 166/4) ise daha önce açılan bir boşanma davası reddedilmiş, ret kararı kesinleşmiş ve kesinleşmeden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Güncel süre bir yıldır: Anayasa Mahkemesi’nin önceki üç yıllık süreyi iptal etmesinin ardından 7532 sayılı Kanun’la (RG 27.11.2024) süre bir yıl olarak düzenlenmiştir; Anayasa Mahkemesi de 12.02.2026 tarihli kararıyla (E.2025/203, K.2026/39) bir yıllık süreye yönelik itirazı reddetmiştir.
Dava açmadan önce hazırlık
Boşanma davasının sonucu, büyük ölçüde dava açılmadan önce yapılan hazırlığa bağlıdır. Dilekçede ileri sürülmeyen olaylar sonradan ancak sınırlı imkanlarla davaya eklenebilir. Bu nedenle aşağıdaki konuları önceden toparlamak faydalıdır:
- Kimlik ve nüfus bilgileri: Eşlerin ve çocukların T.C. kimlik numaraları, güncel adresler, evlilik tarihi. Nüfus kayıt örneği e-Devlet üzerinden alınabilir.
- Olayların kronolojisi: Boşanmaya yol açan olayların tarihleriyle birlikte yazılı bir özeti. Hangi olayı kimin bildiği, tanık seçiminde yol gösterir.
- Deliller: Mesajlar, e-postalar, fotoğraflar, sağlık raporları, şikayet ve karakol kayıtları, banka hareketleri. Her delilin hukuka uygun yollarla elde edilmiş olması gerekir.
- Gelir ve gider bilgileri: İki eşin gelirleri, kira, kredi ve çocukların okul giderleri. Nafaka taleplerinin değerlendirilmesinde mahkeme bu bilgileri araştırır.
- Malvarlığı listesi: Evlilik içinde edinilen taşınmazlar, araçlar, banka hesapları ve şirket payları. Mal paylaşımı ayrı bir davada görülse de malvarlığının dava sırasında korunması için erken tespit önemlidir.
Güvenliğiniz önce gelir. Şiddet ya da şiddet tehlikesi varsa boşanma davasını beklemeniz gerekmez. Acil durumda 112’yi arayabilir, ALO 183 Şiddetle Mücadele Hattı’na ulaşabilir ya da KADES uygulamasını kullanabilirsiniz. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma ve uzaklaştırma kararları dava açılmadan da istenebilir. Ayrıntılar: uzaklaştırma kararı nasıl alınır?
Dava dilekçesi nasıl yazılır?
Dava dilekçesi, davanın çerçevesini belirler. HMK m. 119 uyarınca dilekçede bulunması gereken unsurlar şunlardır:
- Mahkemenin adıÖrneğin “İstanbul (…) Nöbetçi Aile Mahkemesi Hakimliğine”. Dava, adliyedeki tevzi bürosu aracılığıyla ilgili mahkemeye dağıtılır.
- Tarafların kimliği ve adresleriDavacı ve davalının adı, soyadı, T.C. kimlik numarası ve adresleri; vekil varsa vekilin bilgileri. Davalının doğru adresi, tebligatın gecikmemesi için önemlidir.
- Dava konusuBoşanma talebi ve buna bağlı talepler: velayet, kişisel ilişki, tedbir ve iştirak nafakası, yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat.
- VakıalarBoşanmaya yol açan olaylar, tarihleri ve sırasıyla. Her vakıanın hangi delille ispatlanacağı karşısına yazılır.
- Deliller ve hukuki sebeplerTanık listesi, belgeler, kayıtlar; dayanılan TMK maddeleri (ör. m. 161, 166/1).
- Talep sonucu ve imzaMahkemeden tam olarak ne istendiği açıkça yazılır; dilekçe davacı ya da vekili tarafından imzalanır.
Dilekçede istenmeyen bir şeye mahkeme kural olarak karar veremez. Örneğin tazminat talebi dilekçede yer almazsa ve sonradan da usulüne uygun biçimde eklenmezse, bu talep için boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı dava açmak gerekir (TMK m. 178). Velayet ve çocuğa ilişkin konularda ise hakim, çocuğun yararını re’sen gözetir.
Dilekçe adliyedeki tevzi bürosuna verilebileceği gibi UYAP Vatandaş Portalı üzerinden elektronik olarak da sunulabilir. Dava açılırken başvurma harcı, peşin karar harcı ve gider avansı yatırılır; bu kalemlerin 2026 tutarlarını boşanma davası masrafları yazımızda ayrıca ele aldık.
Görevli ve yetkili mahkeme
Görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun). Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi, aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Görev kuralı kamu düzenine ilişkindir; yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla doğru mahkemeye gönderilir.
Yetkili mahkeme TMK m. 168’e göre belirlenir: eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi ya da eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesi. Bu yetki kesin değildir; davalı süresi içinde yetki itirazında bulunmazsa dava açıldığı mahkemede görülmeye devam eder.
| Durum | Davanın açılabileceği yer |
|---|---|
| Eşler aynı şehirde yaşıyor | O şehrin aile mahkemesi |
| Eşler farklı şehirlerde yaşıyor | Davacının ya da davalının yerleşim yeri; son altı ay birlikte oturulan yer varsa orası da |
| Davacı yurtdışında, davalı Türkiye’de | Davalının yerleşim yeri ya da son altı ay birlikte oturulan yer |
| İki eş de yurtdışında yaşayan Türk vatandaşı | MÖHUK m. 41’e göre Türkiye’deki yetkili yer; o yoksa sakin olunan ya da son yerleşim yeri; bunlar da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri |
Eşlerden biri yabancı uyrukluysa, Türk mahkemesinin yetkisi, uygulanacak hukuk ve yurtdışına tebligat gibi ek konular gündeme gelir. Bunları yabancı uyruklu eşten boşanma davası yazımızda ele aldık.
Kusur, ispat ve deliller
Kusurun önemi
Çekişmeli boşanmada mahkeme, ispatlanan olaylara göre hangi eşin kusurlu ya da daha ağır kusurlu olduğunu belirler. Kusur, boşanma kararının yanında fer’i sonuçlar için de belirleyicidir:
- Genel sebepte (m. 166/1): Davalının ağır kusurlu olması şart değildir. Ancak hiçbir kusuru ispatlanamayan eşe karşı açılan dava reddedilir. Davacının kusuru daha ağırsa davalı boşanmaya itiraz edebilir; bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa yine de boşanmaya karar verilebilir (m. 166/2).
- Özel sebeplerde: Davacı, kanunda tarif edilen olgunun gerçekleştiğini ispatlamak zorundadır; aksi halde bu sebebe dayalı talep reddedilir.
- Maddi ve manevi tazminat (m. 174): Talep eden eşin kusursuz ya da daha az kusurlu olması gerekir; tazminat kusurlu eşten istenir.
- Yoksulluk nafakası (m. 175): Talep eden eşin kusurunun daha ağır olmaması gerekir.
- Tedbir ve iştirak nafakası: Kusura bakılmaz. Tedbir nafakası dava süresince geçimi, iştirak nafakası çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılar.
- Velayet: Ölçü çocuğun üstün yararıdır; kusur tek başına belirleyici olmaz. Bununla birlikte çocuğa zarar veren ya da ebeveynlik görevlerini ihmal eden ebeveynin velayeti alma ihtimali düşüktür.
İspat yükü ve boşanmaya özgü kurallar
İspat yükü, iddia ettiği olaya dayanan tarafa, çoğunlukla davacıya aittir. TMK m. 184 boşanma davalarında genel usulden ayrılan kurallar koyar: hakim, boşanma sebebinin varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe olguyu ispatlanmış saymaz; tarafların bu konudaki ikrarı hakimi bağlamaz; boşanma sebebi olan olgular hakkında yemin teklif edilemez; hakim delilleri serbestçe takdir eder. Taraflardan birinin istemiyle duruşmanın gizli yapılmasına da karar verilebilir.
Kullanılabilecek deliller
- Tanık beyanları: Boşanma davalarında en sık kullanılan delildir. Olayları bizzat gören ya da yaşayan kişilerin beyanı, duyuma dayalı beyandan daha güçlüdür.
- Yazışmalar: WhatsApp, SMS, e-posta yazışmaları ve sosyal medya paylaşımları.
- Fotoğraf, ses ve görüntü kayıtları: Hukuka uygun yollarla elde edilmiş olmaları şartıyla.
- Resmi kayıtlar: Doktor ve adli tıp raporları, karakol ve savcılık kayıtları, koruma kararları.
- Banka ve otel kayıtları: Özellikle aldatma ve ekonomik kusur iddialarında.
- Keşif, bilirkişi ve sosyal inceleme raporu: Velayet taleplerinde mahkeme, aile mahkemesi bünyesindeki psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan rapor alır.
Hukuka aykırı olarak elde edilen deliller, bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz (HMK m. 189/2). Eşin telefonuna gizlice casus yazılım yüklemek, habersiz konuşma kaydı almak ya da özel hayatın gizliliğini ihlal eden görüntüler çekmek hem delilin reddine hem de cezai sorumluluğa yol açabilir. Yargıtay, kişinin kendisine yönelen ani bir saldırı ya da hakaret anında başka türlü delil elde etme imkanı yokken aldığı kaydı bazı kararlarında hukuka uygun saymıştır; bu değerlendirme olayın koşullarına göre değişir.
Mutlak ve nispi boşanma sebepleri
Boşanma sebepleri ispat bakımından ikiye ayrılır. Mutlak sebeplerde olgunun ispatı yeterlidir; mahkeme ayrıca evliliğin çekilmez hale gelip gelmediğini araştırmaz. Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, terk ve fiili ayrılık bu gruptadır. Nispi sebeplerde ise olgunun ispatı yetmez; olgunun ortak hayatı çekilmez kıldığı da gösterilmelidir. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, akıl hastalığı, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme bu gruptadır. Her sebebin şartlarını ilgili yazılarımızda ayrıca anlattık.
Dava sürerken geçici önlemler
Boşanma davası açılınca hakim, dava süresince gerekli geçici önlemleri re’sen alır (TMK m. 169). Bu önlemler eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkindir. Talep edilmese de alınabilir; ancak dilekçede açıkça istenmesi ve gerekçelendirilmesi süreci hızlandırır.
Geçici önlem kararları, dava sırasında koşullar değişirse taraflardan birinin talebiyle değiştirilebilir ya da kaldırılabilir.
Yargılamanın aşamaları ve verilecek kararlar
- Dilekçeler aşamasıDava dilekçesi davalıya tebliğ edilir. Davalı iki hafta içinde cevap verir; davalı bu süre içinde başvurursa mahkeme bir defaya mahsus ve en fazla bir aylık ek cevap süresi verebilir (HMK m. 127). Davalı, kendi boşanma sebeplerine dayanarak cevap dilekçesiyle karşı dava açabilir. Ardından cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri verilir.
- Ön incelemeMahkeme dava şartlarını inceler, uyuşmazlık noktalarını belirler ve tarafları uzlaşmaya teşvik eder. Eşler bu aşamada anlaşırsa dava anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir.
- TahkikatTanıklar dinlenir, yazışmalar ve kayıtlar toplanır, gerekirse sosyal inceleme raporu alınır ve çocuk, yaşı ve olgunluğu el veriyorsa dinlenir. 7589 sayılı Kanun’la HMK m. 147’ye eklenen hüküm uyarınca iki duruşma arası kural olarak üç ayı geçemez.
- Sözlü yargılama ve kararTaraflar son sözlerini söyler; mahkeme boşanma ve fer’i sonuçlar hakkında hüküm kurar ya da davayı reddeder.
- Kanun yolları ve kesinleşmeKarara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf, bölge adliye mahkemesi kararına karşı yine iki hafta içinde temyiz yoluna gidilebilir. Boşanma, karar kesinleşince nüfusa tescil edilir.
Kararda neler düzenlenir?
Boşanma talebi ispatlanırsa mahkeme boşanmaya hükmeder ve şu konuları karara bağlar; ispatlanamazsa dava reddedilir.
- Velayet: Çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Eşler birlikte talep eder ve çocuğun yararına uygun bulunursa ortak velayet kararı da verilebilir. Velayet sahibinin çocuğun yararına aykırı davranması halinde ileride velayetin değiştirilmesi istenebilir.
- Nafaka: Dava süresince tedbir nafakası, boşanmayla yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş için yoksulluk nafakası, çocuk için iştirak nafakası.
- Tazminat: Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen eş için maddi tazminat; kişilik hakları saldırıya uğrayan eş için manevi tazminat.
- Mal paylaşımı: Boşanmayla mal rejimi sona erer. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde evlilik içinde edinilen mallar paylaşılır, kişisel mallar tasfiyeye girmez. Mal rejiminin tasfiyesi kural olarak ayrı bir davada görülür ve boşanma kararının kesinleşmesini bekler.
Sık yapılan hatalar
- Dilekçede olayları tarih vermeden, genel ifadelerle anlatmak ve her olayın delilini göstermemek.
- Tazminat ve nafaka taleplerini dilekçeye yazmayı unutmak; boşanma kesinleştikten sonra bir yıllık süreyi kaçırmak.
- Eşin telefonuna gizlice erişerek ya da casus yazılımla delil toplamak.
- Tanık olarak olayları yalnızca duyan kişileri göstermek; olayı bizzat görenleri listeye eklememek.
- Malvarlığının devredilme ihtimali varken tedbir talebinde bulunmamak.
- Şiddet varken yalnızca boşanma davasını beklemek; koruma kararı için ayrıca başvurmamak.
Sık sorulan sorular
Boşanma davası açmak için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır. Dava kişinin kendisi tarafından da açılabilir. Ancak dilekçede ileri sürülmeyen olaylar ve istenmeyen talepler sonradan kolayca eklenemediğinden, özellikle çekişmeli davalarda hukuki destek almak hak kaybını önler. Geliri yetersiz olanlar baroların adli yardım bürolarına başvurabilir.
Boşanma davasını hangi şehirde açabilirim?
Kendi yerleşim yerinizde, eşinizin yerleşim yerinde ya da davadan önce son altı aydır birlikte oturduğunuz yerde. Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşları için Türkiye’de yetkili bir yer bulunmuyorsa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri de yetkilidir.
Boşanma davası e-Devlet üzerinden açılabilir mi?
Dava dilekçesi UYAP Vatandaş Portalı üzerinden elektronik olarak sunulabilir ve harçlar çevrim içi ödenebilir. Dava açıldıktan sonraki duruşmalara ise kural olarak katılmak gerekir.
Eşim adresini bildirmiyorsa dava açabilir miyim?
Evet. Mahkeme, davalının adresini nüfus kayıtlarındaki adres üzerinden araştırır. Adres hiçbir şekilde bulunamazsa ilanen tebligat yoluna gidilebilir.
Karşı dava ne zaman açılır?
Davalı, kendi boşanma sebeplerine dayanarak kural olarak cevap dilekçesiyle karşı dava açar. Ayrı bir dosyada açılan dava da aynı mahkemedeki davayla birleştirilebilir.
Dava devam ederken eşimden nafaka alabilir miyim?
Evet. Hakim, dava süresince gerekli gördüğü geçici önlemleri re’sen alır ve geliri olmayan ya da düşük olan eşe tedbir nafakası bağlayabilir. Tedbir nafakasında kusur aranmaz.
Bu yazı, yayın ve güncelleme tarihindeki mevzuat ve kararlara göre genel bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş niteliğinde değildir. Somut durumunuz için bir avukata danışmanızı öneririz.
Hukuki inceleme: Av. Tamer Kulaçoğlu, Kurucu AvukatBüromuz 1993'ten bu yana aile hukuku, miras ve gayrimenkul uyuşmazlıklarında dava ve danışmanlık hizmeti veriyor.
Online Görüşme Planla